Luận án đặc điểm cấu trúc ngữ nghĩa của hành động chửi qua lời thoại nhân vật tr
Luận án nghiên cứu đặc điểm cấu trúc ngữ nghĩa hành động chửi trong ngôn ngữ tiếng Việt, phân tích mối quan hệ giữa hình thức và ý nghĩa.
Luan An
Luận án tiến sĩ
Năm xuất bản
Số trang
194
Thời gian đọc
30 phút
Lượt xem
0
Lượt tải
0
Phí lưu trữ
50 Point
Tổng quan nhanh
- Chủ đề:
- 1. Cơ sở lý luận về hành động chửi qua lời thoại truyện
- Số trang:
- 194 trang
- Trường:
- Trường Đại học Vinh
- Chuyên ngành:
- Lý luận ngôn ngữ
- Tác giả:
- Trần Thị Hoàng Yến
- Năm:
- 2014
Tóm tắt nội dung luận án
I. Cơ sở lý luận về hành động chửi qua lời thoại truyện
Nghiên cứu hành động chửi trong tác phẩm văn học đòi hỏi nền tảng ngữ dụng học vững chắc. Ngữ cảnh truyện ngắn cung cấp bức tranh sinh động về giao tiếp nhân vật. Lời thoại phản ánh các tương tác xã hội đa chiều. Tiếp cận từ góc độ ngôn ngữ học giúp làm rõ bản chất của lời chửi. Lời nói không chỉ truyền tải thông tin đơn thuần. Lời nói còn tác động trực tiếp đến người nghe. Ngữ dụng học hành vi chửi mở ra hướng phân tích toàn diện. Phân tích này gắn liền với các quy tắc hội thoại. Các vận động hội thoại xác định vị thế của nhân vật. Nghiên cứu khảo sát hành vi giao tiếp trong tính chỉnh thể. Mỗi phát ngôn đều mang mục đích giao tiếp cụ thể. Ngôn ngữ văn học tái hiện sinh động tiếng nói đời thường. Lời thoại nhân vật trở thành đối tượng nghiên cứu then chốt. Cơ sở lý luận giúp nhận diện chính xác các hiện tượng ngôn từ phức tạp.
1.1. Lý thuyết hành vi ngôn ngữ và hội thoại
Hành động chửi là một dạng speech act of cursing đặc thù trong giao tiếp. Lý thuyết hành vi ngôn ngữ của Austin và Searle đóng vai trò nền tảng. Mỗi phát ngôn bao gồm hành động tạo lời, hành động ở lời và hành động mượn lời. Hành động ở lời thể hiện mục đích xả cảm xúc hoặc hạ nhục đối phương. Điều kiện sử dụng hành động ở lời quyết định hiệu lực phát ngôn. Biểu thức ngữ vi giúp nhận biết hành động chửi trực tiếp hoặc gián tiếp. Đơn vị hội thoại như lượt lời, tham thoại định hình cấu trúc tương tác. Các vận động hội thoại cho thấy sự xung đột giữa các nhân vật. Nhân vật sử dụng hành động ngôn từ chửi để áp đảo đối thoại. Lời thoại truyện ngắn kế thừa các quy luật hội thoại tự nhiên. Sự chuyển hóa từ đời sống vào văn học tạo nên tính chân thực nghệ thuật sâu sắc.
1.2. Khái niệm và chiến lược bất lịch sự
Lịch sự là nguyên tắc cốt lõi trong giao tiếp xã hội văn minh. Ngược lại, hành động chửi đại diện cho chiến lược bất lịch sự có chủ đích. Phát ngôn chửi tấn công trực tiếp vào thể diện người nghe. Thể diện dương tính và thể diện âm tính đều bị xâm phạm nghiêm trọng. Văn bản nghệ thuật sử dụng hành vi này để đẩy xung đột lên cao trào. Khác với giao tiếp đời thường, hành vi chửi trong truyện ngắn phục vụ ý đồ nghệ thuật. Tính cách nhân vật bộc lộ rõ nét qua mức độ vi phạm phép lịch sự. Tác giả xây dựng các tình huống đối đầu kịch tính qua lời thoại. Nghiên cứu phân biệt ranh giới giữa chửi thề giải tỏa tâm lý và chửi rủa xúc phạm. Chiến lược bất lịch sự trở thành công cụ đắc lực để miêu tả hiện thực xã hội gay gắt.
II. Nhận diện và phân loại hành động chửi trong văn học
Việc nhận diện hành động chửi qua lời thoại nhân vật đòi hỏi hệ thống tiêu chí rõ ràng. Dẫn liệu từ truyện ngắn Việt Nam cung cấp nguồn ngữ liệu phong phú. Dấu hiệu nhận biết xuất phát từ từ vựng, ngữ pháp và ngữ cảnh giao tiếp. Phân loại khoa học giúp nắm bắt toàn diện các biến thể của hành vi này. Nghiên cứu phân tích dựa trên biểu thức ngữ vi tường minh và nguyên hàm ẩn. Phương thức biểu đạt hành động chửi rất đa dạng trong văn học hiện đại. Mỗi nhóm hành động phản ánh một mục đích dụng học riêng biệt. Quá trình phân loại làm sáng tỏ bức tranh đa sắc của ngôn ngữ văn xuôi. Việc khảo sát giúp định lượng chính xác tần suất xuất hiện của các dạng lời chửi.
2.1. Tiêu chí nhận diện hành vi phát ngôn chửi
Hành động chửi được nhận diện trước hết qua các biểu thức ngữ vi đặc thù. Sự xuất hiện của các từ ngữ mang sắc thái xúc phạm là dấu hiệu trực tiếp. Ngữ cảnh hội thoại đóng vai trò quyết định hiệu lực phát ngôn. Cùng một phát ngôn có thể là đùa vui hoặc là hành vi sỉ nhục tùy hoàn cảnh. Mối quan hệ giữa người nói và người nghe xác lập tư cách phát ngôn. Ngữ điệu và thái độ đi kèm qua lời dẫn thoại của tác giả giúp củng cố nhận định. Nghiên cứu xem xét hành động ngôn từ chửi trong mối quan hệ với đích ở lời. Đích ở lời thể hiện sự tiêu cực, khinh bỉ hoặc phẫn nộ. Nhận diện chuẩn xác giúp phân biệt lời chửi nghệ thuật với ngôn từ thô tục đời thường.
2.2. Phân loại các nhóm hành động chửi chính
Căn cứ vào mục đích và phương thức biểu đạt hành động chửi, hệ thống được chia thành nhiều nhóm. Nhóm chửi rủa thể hiện mong muốn điều bất hạnh giáng xuống đối tượng. Nhóm chửi mắng tập trung phê phán khuyết điểm hoặc sự kém cỏi. Nhóm chửi sỉ nhục nhằm hạ thấp nhân phẩm và danh dự người tiếp nhận. Nhóm chửi thề chủ yếu giải tỏa ức chế tâm lý cá nhân mà không nhắm vào đối tượng cụ thể. Số liệu thống kê từ truyện ngắn Việt Nam chứng minh sự phân hóa rõ nét. Tần suất xuất hiện của từng nhóm gắn liền với đề tài và giai đoạn văn học. Sự phân loại này làm rõ tính phong phú trong phong cách ngôn ngữ của các nhà văn.
III. Cấu trúc cú pháp câu chửi qua hành động chửi nhân vật
Cấu trúc của hành động chửi là bình diện quan trọng trong nghiên cứu ngữ pháp và ngữ dụng. Phát ngôn chửi không tồn tại cô lập mà nằm trong chuỗi tương tác. Nghiên cứu mô tả cấu trúc tham thoại chứa phát ngôn xúc phạm. Mối quan hệ giữa câu chửi chính và các hành động đi kèm tạo nên tính chỉnh thể. Phân tích ngữ pháp làm rõ tính độc đáo trong tổ chức câu từ tiếng Việt. Cấu trúc cú pháp câu chửi phản ánh trạng thái cảm xúc dồn dập của nhân vật. Việc khảo sát cấu trúc mang lại cái nhìn sâu sắc về kỹ thuật biên kịch lời thoại. Tác giả kết hợp nhuần nhuyễn giữa cấu trúc đơn lẻ và cấu trúc phức hợp.
3.1. Cấu trúc tham thoại chứa phát ngôn chửi
Tham thoại là đơn vị hội thoại lớn gồm nhiều hành động lời nói liên kết chặt chẽ. Cấu trúc tham thoại chứa hành động chửi thường mở đầu cho chuỗi xung đột. Một tham thoại có thể chứa một hoặc nhiều hành động chửi liên tiếp. Sự lặp lại câu chửi làm gia tăng mức độ gay gắt của cuộc đối thoại. Vị trí của câu chửi ở đầu, giữa hoặc cuối tham thoại chi phối hiệu quả tác động. Tương tác giữa vai chửi và vai bị chửi bộc lộ qua sự vận động của tham thoại. Phản ứng của người nghe có thể là im lặng, nhẫn nhục hoặc đáp trả bằng bạo lực ngôn từ. Nghiên cứu thống kê chi tiết các mô hình tham thoại tiêu biểu trong truyện ngắn.
3.2. Mô hình cú pháp câu chửi và hành động đi kèm
Mô hình cấu trúc cú pháp câu chửi trong tiếng Việt rất đa dạng và biến hóa. Câu chửi có thể là câu đơn, câu ghép hoặc ngữ đoản đoạn cảm thán. Hành động chửi thường đi kèm với các hành động khác như đe dọa, xua đuổi, kết tội hoặc đánh đập. Phương thức biểu đạt hành động chửi kết hợp chặt chẽ với hành động cử chỉ, nét mặt. Liên kết giữa hành động chửi và hành động đi kèm tạo nên sức mạnh công kích tổng lực. Thống kê cho thấy tỷ lệ câu chửi đi kèm hành động kết tội chiếm số lượng áp đảo. Sự kết hợp này phơi bày tâm lý bức bối và ý muốn trấn áp triệt để đối phương.
IV. Phân tích ngữ nghĩa học cấu trúc của hành động chửi
Nghiên cứu bình diện ngữ nghĩa làm sáng tỏ bản chất của các phát ngôn xúc phạm. Phát ngôn chửi chứa đựng nhiều tầng bậc ý nghĩa tinh vi. Ngữ nghĩa học cấu trúc cung cấp công cụ phân tích các thành tố nghĩa vi mô. Ngữ nghĩa không chỉ bao gồm nghĩa sự vật mà còn bao gồm nghĩa biểu thái. Các nhân tố ngữ cảnh, quan hệ xã hội chi phối trực tiếp nội dung ngữ nghĩa. Việc giải mã ngữ nghĩa giúp thấu hiểu thái độ và động cơ của nhân vật. Truyện ngắn Việt Nam thể hiện sự biến chuyển ngữ nghĩa linh hoạt qua từng bối cảnh. Hệ thống ngữ nghĩa phản ánh thế giới quan và cảm xúc nhân vật sâu sắc.
4.1. Ngữ nghĩa học cấu trúc và nhóm nghĩa
Tiếp cận từ góc độ ngữ nghĩa học cấu trúc giúp bóc tách các trường nghĩa trong câu chửi. Các nhóm nghĩa chính bao gồm nghĩa nguyền rủa tai họa, nghĩa xúc phạm thân thể và nhân phẩm. Nhóm nghĩa gắn với hành vi xấu xa hoặc sự ngu ngốc của đối tượng xuất hiện với tần số cao. Nghĩa của từ ngữ trong lời chửi thường bị biến đổi sắc thái theo hướng tiêu cực hóa. Yếu tố ngữ cảnh quy định mức độ xúc phạm thực tế của từng nét nghĩa. Nhân tố chi phối ngữ nghĩa bao gồm tuổi tác, giới tính, địa vị xã hội của các nhân vật. Phân tích trường nghĩa chỉ ra sự phân hóa xã hội sâu sắc được phản ánh trong văn học.
4.2. Phân tích nghĩa hàm ẩn và nghĩa biểu cảm
Câu chửi luôn chứa đựng nghĩa hàm ẩn và nghĩa biểu cảm vô cùng phong phú. Nghĩa miêu tả thường bị lấn át bởi nghĩa cảm xúc mạnh mẽ. Lời chửi gián tiếp sử dụng biện pháp mỉa mai, châm biếm sâu cay để hạ nhục đối thủ. Người nói gửi gắm thái độ khinh miệt đằng sau những câu nói có vẻ bình thường. Nghĩa hàm ẩn đòi hỏi người tiếp nhận phải suy ý dựa trên ngữ cảnh chung. Cảm xúc phẫn nộ, căm thù hoặc tuyệt vọng được bộc lộ trọn vẹn qua sắc thái biểu cảm. Nghĩa biểu cảm tiêu cực chi phối toàn bộ cấu trúc phát ngôn. Việc khai thác các tầng nghĩa này tạo nên chiều sâu tâm lý đặc sắc cho tác phẩm.
V. Ý nghĩa văn hóa và nghệ thuật của hành động chửi truyện
Hành động chửi qua lời thoại không đơn thuần là hiện tượng tiêu cực bề mặt. Đây là lăng kính phản chiếu sâu sắc đời sống văn hóa và nghệ thuật dân tộc. Lời chửi phản ánh tư duy, tập quán và quan niệm đạo đức của người Việt qua các thời kỳ. Văn học hiện thực sử dụng ngôn ngữ góc cạnh này để tái hiện chân thực bức tranh đời sống. Giá trị thẩm mỹ của tác phẩm được nâng cao nhờ lời thoại chân thực, sống động. Nghệ thuật tự sự trở nên sắc sảo khi xây dựng nhân vật qua khẩu khí ngôn từ. Khảo sát văn hóa qua ngôn ngữ mang lại những phát hiện liên ngành giá trị.
5.1. Văn hóa ứng xử qua từ ngữ khiếm nhã kiêng kỵ
Đặc trưng văn hóa ứng xử của người Việt thể hiện đậm nét qua hệ thống từ ngữ khiếm nhã kiêng kỵ. Người nói thường sử dụng các biểu tượng tâm linh như ma quỷ, thần thánh để nguyền rủa. Từ ngữ chỉ quan hệ gia đình, thân tộc bị lôi vào phát ngôn nhằm gia tăng tính sỉ nhục. Các từ chỉ bộ phận kín, sự bài tiết và tên các con vật thấp hèn xuất hiện phổ biến. Việc vi phạm các điều kiêng kỵ ngôn từ phản ánh tâm lý giải tỏa uất ức cực độ. Đây là biểu hiện của xung đột văn hóa và sự suy thoái trong các mối quan hệ xã hội. Phân tích văn hóa qua từ ngữ kiêng kỵ giúp hiểu rõ tâm thức tập thể của cộng đồng.
5.2. Chức năng khắc họa tâm lý và số phận nhân vật
Lời thoại chửi giữ vai trò nghệ thuật tối quan trọng trong việc xây dựng hình tượng nhân vật. Tác giả mượn ngôn từ để làm nổi bật tính cách bộc trực, hung bạo hoặc tha hóa. Trạng thái tâm lý tiêu cực như ghen tuông, tuyệt vọng, giận dữ được khắc họa chân thực. Số phận bi kịch của những con người dưới đáy xã hội hiện lên rõ nét qua lời ăn tiếng nói. Hành vi chửi gián tiếp tố cáo hoàn cảnh sống ngột ngạt, bất công đẩy con người vào tha hóa. Phong cách cá nhân và tư tưởng nghệ thuật của nhà văn bộc lộ qua cách tổ chức lời thoại. Hành động chửi trở thành chi tiết nghệ thuật đắt giá làm nên sức sống của truyện ngắn.
Mục lục chi tiết luận án
Tải xuống file đầy đủ để xem toàn bộ nội dung
Tải đầy đủ (194 trang)Trích đoạn nội dung luận án
Tải xuống để đọc toàn bộBỘ GIÁ O ̣ VÀ ĐÀ O DUC TRƢỜ NG TAỌ ̣ VINH ĐAI HO TRẦN THỊ HOÀNG YẾN ĐẶC ĐIỂM CẤU TRÚC, NGỮ NGHĨA CỦA HÀNH ĐỘNG CHỬI QUA LỜI THOẠI NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN NGẮN VIỆT NAM LUÂN Á N TIẾ N SĨ NGƢ̃- VĂN NGHỆ AN - 2014 BỘ GIÁ O ̣ VÀ ĐÀO TRƢỜ NG ̣ ̣ TRẦN THỊ HOÀNG YẾN ĐẶC ĐIỂM CẤU TRÚC, NGỮ NGHĨA CỦA HÀNH ĐỘNG CHỬI QUA LỜI THOẠI NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN NGẮN VIỆT NAM CHUYÊN NGÀ NH: LÍ LUẬN NGÔN NGỮ MÃ SỐ: 62 22 01 01 LUÂN Á N TIẾ N SĨ NGƢ̃- VĂN Người hướng dẫn khoa học: GS. ĐỖ THỊ KIM LIÊN NGHỆ AN - 2014 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình nào khác.
Tác giả luận án Trần Thị Hoàng Yến 1 MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài. Lịch sử vấn đề nghiên cứu. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.
Đối tượng nghiên cứu và nguồn dẫn liệu. Phương pháp nghiên cứu. Đóng góp của luận án. Cấu trúc của luận án.
Lý thuyết hội thoại. Khái niệm hội thoại. Các vận động hội thoại. Các đơn vị hội thoại.
Lý thuyết về hành động ngôn ngữ. Khái niệm hành động ngôn ngữ. Phân loại hành động ngôn ngữ. Điều kiện sử dụng hành động ở lời và việc phân loại các hành động ở lời.
Phát ngôn ngữ vi và biểu thức ngữ vi. Hành động chửi với vấn đề lịch sự trong hội thoại. Khái niệm hành động chửi. Phân biệt hành động chửi trong văn bản nghệ thuật với hành động chửi trong giao tiếp đời thường.
Lịch sự trong hội thoại. Quan hệ giữa hành động chửi với vấn đề lịch sự trong hội thoại. Truyê ngắn và đặc trưng lời thoại nhân vật trong ngắn Viêṭ Nam. Truyê ngắn và đặc trưng lời thoại nhân vật trong ngắn.
Chức năng của lời thoại nhân vật trong truyện ngắn. Tiểu kết chương 1. NHẬN DIỆN VÀ PHÂN LOẠI HÀNH ĐỘNG CHỬI QUA LỜI THOẠI NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN NGẮN VIỆT NAM. Điều kiện xác định hành động chửi.
Dấu hiệu nhận diện hành động chửi qua lời thoại nhân vật trong truyện ngắn Việt Nam. Dựa vào biểu thức ngữ vi. Phân loại hành động chửi qua lời thoại nhân vật trong truyện ngắn Việt Nam. Căn cứ phân loại hành động chửi.
Các nhóm hành động chửi qua lời thoại nhân vật trong truyện ngắn Việt Nam. Tiểu kết chương 2. CẤU TRÚC HÀNH ĐỘNG CHỬI QUA LỜI THOẠI NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN NGẮN VIỆT NAM. Khái niệm cấu trúc.
Cấu trúc tham thoại chứa hành động chửi qua lời thoại nhân vật trong truyện ngắn Việt Nam. Khái quát về hành động chửi và hành động đi kèm hành động chửi. Kết quả thống kê số lượng hành động chửi và hành động đi kèm hành động chửi qua lời thoại nhân vật trong truyện ngắn Việt Nam. Mô tả hành động chửi và hành động đi kèm hành đôṇ g chử i qua lời thoại nhân vật trong truyện ngắn Việt Nam.
Mô tả hành động chửi qua lời thoại nhân vật trong truyện ngắn Việt Nam. Mô tả hành động đi kèm hành đôṇ g chử i qua lời thoại nhân vật trong truyện ngắn Việt Nam. Liên kết giữa hành động chửi với hành động đi kèm hành đôṇ g chử i qua lời thoaị của nhân vật trong truyện ngắn Việt Nam. Tiểu kết chương 3.
NGỮ NGHĨA HÀNH ĐỘNG CHỬI QUA LỜI THOẠI NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN NGẮN VIỆT NAM. Khái quát về nghĩa trong phát ngôn. Khái niệm nghĩa trong phát ngôn. Các nhân tố chi phối ngữ nghĩa hành động chửi.
Các nhóm ngữ nghĩa của hành động chửi qua lời thoại nhân vật trong truyện ngắn Việt Nam. Thống kê số lượng các nhóm ngữ nghĩa của hành động chửi qua lời thoại nhân vật trong truyện ngắn Việt Nam. Mô tả các nhóm ngữ nghĩa của hành động chửi qua lời thoại nhân vật trong truyện ngắn Việt Nam. Đặc trưng văn hóa ứng xử của người Việt thể hiện qua thành tố ngữ nghĩa hành động chửi của nhân vật trong truyện ngắn Việt Nam.
Sử dụng từ ngữ chỉ tâm linh trong hành đôṇ g chử i. Sử dụng từ ngữ chỉ quan hệ gia đình, thân tộc. Sử dụng từ ngữ chỉ nghề nghiệp xấu bi ̣alên án. Sử dụng từ ngữ tục tĩu, những từ chỉ bộ phận kín của cơ thể.
Sử dụng từ ngữ gọi con vật bị xem xấu xí, tầm thường. Sử dụng từ ngữ gọi tình trạng cơ thể không bình thường. Vai trò của hành động chửi qua lời thoại nhân vật trong truyện ngắn Việt Nam. Góp phần thể hiện phong cách, ý đồ nghê ̣athuâṭ của tác giả.
Góp phần thể hiện đặc điểm tâm lý tiêu cực của nhân vật. Góp phần thể hiện đặc điểm tính cách, số phận của nhân vật. Tiểu kết chương 4.149 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.152 TÀI LIỆU THAM KHẢO.153 TÀI LIỆU TRÍCH DẪN LÀM VÍ DỤ.163 MỤC LỤC CÁC BẢNG BIỂU THỐNG KÊ Trang Bảng 2. Các nhóm hành động chửi qua lời thoại nhân vật trong truyện ngắn Việt Nam.
Thống kê tham thoại có hành đôṇ g chử i và hành đôṇ g đi kèm qua lời thoại nhân vật trong truyện ngắn Việt Nam. Thống kê tham thoại có một hay nhiều hành đôṇ g chử i. Thống kê tham thoại có hành đôṇ g chử i và hành đôṇ g đi kèm hành động chửi. Thống kê số lượng tham thoại có hành đôṇ g đi kèm hành đôṇ g chử i qua lời thoại nhân vật trong truyện ngắn Việt Nam.
Thống kê các mối quan hệ thân cận giữa vai chửi và vai bị chửi. Thống kê số lượng hành động chửi của nhân vật nam và nhân vật nữ trong truyện ngắn Việt Nam. Thống kê số lượng hành động chửi nhân vật xét theo quan hệ vị thế. Bảng thống kê các nhóm ngữ nghĩa của hành động chửi qua lời thoại nhân vật trong truyện ngắn Việt Nam.121 BẢNG CHÚ THÍCH KÍ HIỆU VIẾT TẮT TT Nội dung viết tắt Kí hiệu viết tắt 1 Người nói Sp1 2 Người nghe Sp2 1 MỞ ĐẦU 1.
LÝ DO CHON ĐỀ TÀI 1. Cùng với sự phát triển của lý thuyết ngữ dụng học, các hành động nói năng nói chung và các tiểu nhóm hành động ngôn ngữ nói riêng thực sự được quan tâm nghiên cứu ngày càng đầy đủ và sâu sắc hơn. Ở hình thức lời nói cá nhân, các sự kiện ngôn ngữ quen thuộc có đích giao tiếp lịch sự đã được các nhà nghiên cứu chú ý tìm hiểu như hành động hỏi, hành động cầu khiến, hành động trần thuật, hành động cho tặng, hành động rào đón, hành động khen… Tuy vậy, hành động ngôn ngữ kém lịch sự chưa được quan tâm nhiều hoặc quan tâm chưa đầy đủ, đặc biệt là hành động chửi. Đây là hành động thường được sử dụng trong khẩu ngữ lẫn trong tác phẩm văn chương, thế nhưng, vẫn chưa có đề tài luận án tiến sĩ nào tìm hiểu hành động này.
Trong thực tiễn giao tiếp hàng ngày, con người luôn tìm cách sử dụng ngôn từ một cách lịch sự, văn hoá tạo ra sự gần gũi, thân mật. Vậy nhưng, cũng có lúc, vì lý do nào đấy, sự giao tiếp không nhằm tới mục đích lịch sự, mà ngược lại. Hành động chửi được sử dụng thuộc nhóm mục đích giao tiếp thứ hai này. Chửi là một kiểu hành động ngôn ngữ thường gặp, quen thuộc với nhiều người ở mọi thời đại, mọi dân tộc, ở mọi tầng lớp khác nhau.
Theo quan niệm chung của xã hội, chửi thường được xem là hiện tượng “kém văn hoá”, vì thế nó bị phê phán, lên án và hạn chế phạm vi sử dụng, nhất là ở nơi công cộng. Trên thực tế, hành động chửi vẫn tồn tại và phát triển trong lời nói ở nhiều giai tầng xã hội khác nhau, cả những người có trình độ văn hoá thấp lẫn những người có trình độ văn hoá cao, cả nam lẫn nữ, cả người cao tuổi lẫn người ít tuổi. Trong văn bản nghệ thuật, hành động chửi cũng được nhà văn sử dụng để miêu tả lời thoại nhân vât một cách sâu sắc, từ góc nhìn nghệ thuật. Vì vậy, chúng không còn là hiện tượng ngoại lệ, bị gạt bỏ mà cần được xem xét, nghiên cứu.
Nghiên cứu hành động chửi sẽ góp phần tìm hiểu những cơ chế tâm lý bức xúc của người nói dẫn đến hành động chửi như một hiện tượng xã hội. Việc tìm hiểu cấu trúc, ngữ nghĩa của một hành động như thế không còn là hiện tượng ngoại biên mà mang tính phổ quát cho nhiều ngôn ngữ, 2 theo chúng tôi là việc làm cần thiết. Từ kết quả nghiên cứu, chúng tôi đưa ra một số nhận xét biểu hiện đặc trưng tư duy - văn hoá trong giao tiếp của người Việt. Trong lời ăn tiếng nói hàng ngày, chúng ta bắt gặp hành động chửi thường xuất hiện ở chợ, ở nơi xếp hàng mua vé, ở bệnh viện, trong lúc họp hành, khi tham gia giao thông và ngay cả trong gia đình,… Và đặc biệt, trong văn bản nghệ thuật, hành động chửi được các nhà văn sử dụng qua lời thoại nhân vật ở những ngữ cảnh khá đa dạng.
Do giới hạn của đề tài, chúng tôi chỉ đi sâu tìm hiểu hành động chửi qua lời thoại nhân vật trong truyện ngắn Việt Nam hiện đại, tiêu biểu nhất là của các nhà văn Nguyễn Công Hoan, Nam Cao, Nguyễn Huy Thiệp, Ma Văn Kháng, Tạ Duy Anh… Việc nghiên cứu hành động chửi qua lời thoại nhân vật trong truyện ngắn Việt Nam hiện đại góp phần chỉ ra cách thức tổ chức lời nói vốn có ma sinh động, đa dạng tồn tại trong đời thường, được hư cấu, chọn lọc diên o nhờ lăng kính thẩm mỹ và đặc điểm phong cách nghệ thuật của các nhà văn. Đồng thời, tìm hiểu hành động này, chúng tôi mong muốn đươc cung cấp thêm những cứ liệu phù hợp, làm phong phú lý thuyết hội thoại. Với những lý do lý luận và thực tiễn nói trên, chúng tôi lựa chọn đề tài: Đặc điểm cấu trúc, ngữ nghĩa của hành động chửi qua lời thoại nhân vật trong truyện ngắn Việt Nam. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CƢ́\ U Theo hướng nghiên cứu hành động ngôn từ, hướng nghiên cứu có mối liên hệ trực tiếp với đề tài, năm 1955, có J.
Austin đã phát hiện ra bản chất của ngôn ngữ “Khi chúng ta nói năng là chúng ta đang thực hiện một loại hành động đặc biệt mà phương tiện là ngôn ngữ. Một hành động ngôn ngữ được thực hiện khi một người nói (người viết) nói ra một phát ngôn cho người nghe (hoặc người đọc) trong ngữ cảnh. Austin cho rằng có 3 loại hành động ngôn ngữ lớn: hành vi tạo lời (acte locutoire), hành vi mượn lời (acte perlocutoire) và hành vi ở lời (acte illocutoire) [10, tr.
Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ
Trích dẫn luận án này
Trần Thị Hoàng Yến (2014). Luận án đặc điểm cấu trúc ngữ nghĩa của hành động chửi qua l [Luận án tiến sĩ, Trường Đại học Vinh]. LuanAn.net. https://luanan.net/ngon-ngu-hoc/ngon-ngu-hoc-ung-dung/luan-an-dac-diem-cau-truc-ngu-nghia-cua-hanh-dong-chui-qua-loi-thoai-nhan-vat
Câu hỏi thường gặp
Luận án "Luận án đặc điểm cấu trúc ngữ nghĩa của hành động chửi qua l" nghiên cứu về vấn đề gì?
Luận án nghiên cứu đặc điểm cấu trúc ngữ nghĩa hành động chửi trong ngôn ngữ tiếng Việt, phân tích mối quan hệ giữa hình thức và ý nghĩa.
Luận án "Luận án đặc điểm cấu trúc ngữ nghĩa của hành động chửi qua l" được bảo vệ tại trường nào?
Luận án này được bảo vệ tại Trường Đại học Vinh. Năm bảo vệ: 2014.
Luận án "Luận án đặc điểm cấu trúc ngữ nghĩa của hành động chửi qua l" thuộc chuyên ngành gì?
Luận án "Luận án đặc điểm cấu trúc ngữ nghĩa của hành động chửi qua l" thuộc chuyên ngành Lí luận ngôn ngữ. Danh mục: Ngôn Ngữ Học Ứng Dụng.
Luận án "Luận án đặc điểm cấu trúc ngữ nghĩa của hành động chửi qua l" có bao nhiêu trang?
Luận án "Luận án đặc điểm cấu trúc ngữ nghĩa của hành động chửi qua l" có 194 trang. Bạn có thể xem trước một phần tài liệu ngay trên trang web trước khi tải về.
Cách tải luận án "Luận án đặc điểm cấu trúc ngữ nghĩa của hành động chửi qua l" về máy như thế nào?
Để tải luận án về máy, bạn nhấn nút "Tải xuống ngay" trên trang này, sau đó hoàn tất thanh toán phí lưu trữ. File sẽ được tải xuống ngay sau khi thanh toán thành công. Hỗ trợ qua Zalo: 0559 297 239.