Luận án tiến sĩ: Vai trò hội đoàn Công giáo trong đời sống đạo ở Việt Nam hiện nay - Đào Thị Đượm (Học viện KHXH)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ĐÀO THỊ ĐƢỢM VAI TRÕ CỦA HỘI ĐOÀN CÔNG GIÁO ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG ĐẠO Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÔN GIÁO HỌC HÀ NỘI - 2022 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ĐÀO THỊ ĐƢỢM VAI TRÕ CỦA HỘI ĐOÀN CÔNG GIÁO ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG ĐẠO Ở VIỆT NAM HIỆN NAY N n : Tôn iáo ọc M s : 9.09 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÔN GIÁO HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. NGUYỄN HỒNG DƢƠNG 2. TRẦN HỮU HỢP HÀ NỘI - 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu trong luận án là trung thực.

Những kết luận trong luận án chưa được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào. Tác iả luận án Đ o T ị Đƣợm MỤC LỤC Trang Lời cam đoan Mục lục Danh mục các bảng Danh mục các sơ đồ MỞ ĐẦU 1 1. Tính cấp thiết của đề tài luận án 1 2. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 2 3.

Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu 3 4. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu 3 5. Đóng góp mới về khoa học của luận án 10 6. Bố cục của luận án 12 C ƣơn 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LIÊN QUAN 13 1.

Một số công trình nghiên cứu chung về Công giáo ở Việt Nam 13 1. Các nghiên cứu về hội đoàn Công giáo ở Việt Nam 14 1. Một số nghiên cứu về đời sống đạo của ngƣời Công giáo ở Việt Nam 21 1. Một số nhận xét về các nghiên cứu đi trƣớc và những hƣớng tiếp tục đƣợc triển khai trong luận án 26 Tiểu kết chương 1 28 Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VAI TRÒ CỦA HỘI ĐOÀN ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG ĐẠO CỦA CÔNG GIÁO Ở VIỆT NAM 30 2.

Khái quát sự du nhập và phát triển của Công giáo ở Việt Nam 30 2. Hội đoàn Công giáo qua một số văn kiện của Giáo hội Công giáo 33 2. Quá trình phát triển của hội đoàn Công giáo ở Việt Nam 44 2. Thực trạng và phân loại hội đoàn 52 2.

Những vấn đề cơ bản của hội đoàn 66 Tiểu kết chương 2 81 C ƣơn 3: HỘI ĐOÀN ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG ĐẠO VÀ MỘT SỐ BIỂU HIỆN CƠ BẢN 83 3. Hội đoàn với đời sống đạo 83 3. Một số biểu hiện vai trò của hội đoàn đối với đời sống đạo của ngƣời Công giáo ở Việt Nam hiện nay 90 Tiểu kết chương 3 121 C ƣơn 4: NHẬN XÉT VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA VAI TRÒ CỦA HỘI ĐOÀN ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG ĐẠO, CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI HỘI ĐOÀN VÀ MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ 123 4. Nhận xét về đặc điểm của mối quan hệ giữa vai trò của hội đoàn với đời sống đạo 123 4.

Nhận xét về tính chất của mối quan hệ hội đoàn và đời sống đạo 131 4. Công tác quản lý nhà nƣớc đối với hội đoàn và một số khuyến nghị 138 Tiểu kết chương 4 146 KẾT LUẬN 148 TÀI LIỆU THAM KHẢO 151 PHỤ LỤC 158 DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 2.1: Một số hội đoàn Công giáo hiện nay 55 Bảng 2.2: Thống kê hội đoàn của Tổng giáo phận Hà Nội 60 Bảng 2.3: Các hội đoàn có trên 1000 thành viên của Tổng giáo phận Hà Nội 61 Bảng 2.4: Hội đoàn giáo xứ Trang Quan - Đồng Giới tháng 8/2022 73 Bảng 2.5: Thống kê các hội đoàn tại giáo xứ Tắc Rỗi, Giáo hạt Xóm Chiếu - Tổng Giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh năm 2022 73 DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ Trang Sơ đồ 2.1: Tổ chức của Giáo hội Công giáo Việt Nam 32 Sơ đồ 2.2: Cơ cấu tổ chức Hội đoàn Công giáo cấp toàn quốc 67 Sơ đồ 2.3: Cơ cấu các tổ chức của giáo xứ 67 Sơ đồ 2.4: Sơ đồ Ban điều hành Hội đoàn cấp giáo xứ 69 MỞ ĐẦU 1. Tín cấp t iết của đề t i luận án Những năm gần đây, cùng với sự phát triển về kinh tế, văn hóa, xã hội của cả nƣớc, đời sống tôn giáo nói chung, Công giáo nói riêng đã có những biến chuyển mạnh mẽ. Sinh hoạt tôn giáo tại các vùng đông đồng bào Công giáo có những thay đổi nhanh chóng.

Các ngày lễ nhƣ lễ Thánh quan thầy, Giáng sinh, Phục sinh.đƣợc tổ chức long trọng, quy mô hơn. Tại các giáo xứ, giáo họ có sự xuất hiện ngày một nhiều các hội đoàn Công giáo. Các hội đoàn này đã tạo ra cho không khí sinh hoạt của Công giáo thêm đậm nét, làm cho các tín hữu Công giáo gắn bó chặt hơn với giáo xứ, giáo họ và có sự tƣơng tác mật thiết với nhau giữa các thành viên trong một hội đoàn. Rõ ràng sự phục hồi trở lại của các hội đoàn Công giáo có một sự tác động mạnh mẽ đến đời sống đức tin ít nhất là về mặt luân lý và tổ chức.

Sự tham gia các hội đoàn cũng chính là việc các thành viên của một cộng đồng Công giáo thể hiện lòng đạo đức của mình với các đối tƣợng thiêng mà họ tôn thờ. Thêm vào đó sự gắn kết nhau trong một tổ chức bền chặt cũng làm cho các hội đoàn trở thành các thiết chế cố kết những ngƣời Công giáo với nhau. Cho đến nay, tìm hiểu vai trò của hội đoàn Công giáo đối với đời sống đạo của giáo dân Công giáo vẫn chƣa có những nghiên cứu tập trung và bài bản, vấn đề vẫn đang bỏ ngỏ trong khi thực tiễn từ vấn đề hội đoàn đặt cho các nhà nghiên cứu cũng nhƣ quản lý nhiều câu hỏi cần phải giải đáp. Nhìn từ góc độ quản lý, việc các hội đoàn đã và đang phát triển mạnh mẽ, thu hút đông đảo tín đồ ở mọi lứa tuổi, giới tính, nghề nghiệp tham gia, làm nảy sinh một số vấn đề, gây lúng túng cho các cơ quan quản lý Nhà nƣớc ở các địa phƣơng.

Bên cạnh đó, Luật tín ngƣỡng, tôn giáo quy định về quản lý nhà nƣớc đối với hội đoàn Công giáo có cách nhìn nhận khác nhau, các địa phƣơng chƣa thống nhất trong công tác quản lý đối với hội đoàn Công giáo. Trƣớc thực trạng đó, việc đẩy mạnh công tác nghiên cứu vấn đề này sẽ đƣa ra khuyến nghị đối với một số vấn đề liên quan đến hoạt động của hội đoàn. Đây là một đòi hỏi rất bức xúc của thực tiễn. Mặt khác xét về khía cạnh tôn giáo, các hội đoàn không chỉ với chức năng giữ đạo và phát triển đạo mà còn có những đóng góp tích cực trong việc giúp đỡ, định hƣớng tín đồ Công giáo trong Giáo hội và các hoạt động xã hội.

Ở Việt 1 Nam, do quá trình hình thành và phát triển của một số hội đoàn liên quan đến hoạt động một số vấn đề trong lịch sử, vì vậy một thời kỳ hoạt động của một số hội đoàn không chỉ nhìn nhận trên phƣơng diện tôn giáo mà còn trên phƣơng diện chính trị, xã hội. Vì vậy, việc nghiên cứu để có thêm góc nhìn đa diện và khách quan về hội đoàn, vai trò của hội đoàn đối với đời sống đạo, trên phƣơng diện niềm tin, thực hành nghi lễ và cộng đồng, nghiên cứu sinh đƣa ra một số khuyến nghị với các cơ quan nhà nƣớc và Giáo hội với mong muốn qua vai trò của hội đoàn, hoạt động hội đoàn Công giáo ngày càng phát huy hơn nữa các hoạt động tốt đời, đẹp đạo. Đồng thời, các cơ quan quản lý nhà nƣớc quản lý và hƣớng dẫn, tạo điều kiện cho các hội đoàn hoạt động theo quy định pháp luật, đóng góp sự phát triển của đất nƣớc. Với những lý do trên, nghiên cứu sinh mạnh dạn chọn chủ đề “Vai trò của hội đoàn Công giáo đối với đời sống đạo ở Việt Nam hiện nay” làm đề tài nghiên cứu luận án Tiến s ngành Tôn giáo học.

Mục đíc , n iệm vụ n iên cứu 2. Mục đích Luận án nhằm tìm hiểu vai trò của hội đoàn Công giáo đối với đời sống đạo của ngƣời giáo dân Việt Nam trên phƣơng diện niềm tin, thực hành và cộng đồng, qua đó rút ra những nhận xét về vai trò cuả hội đoàn đối với đời sống đạo và đề xuất những khuyến nghị đối với nhà nƣớc và giáo hội nhằm phát huy tốt hơn vai trò của hội đoàn trong giai đoạn hiện nay. Nhiệm vụ - Tìm ra những điều kiện chủ quan và khách quan để hội đoàn Công giáo tồn tại và phát triển. - Phân tích các nền tảng Kinh Thánh thần học và Giáo luật để hội đoàn Công giáo hình thành và phát triển.

- Khảo sát tiến trình hình thành, phát triển và phân loại của hội đoàn Công giáo ở Việt Nam. - Phân tích những biểu hiện về vai trò của hội đoàn Công giáo đối với đời sống đạo ở Việt Nam. - Rút ra những nhận xét về đặc điểm, tính chất của mối quan hệ giữa vai trò của hội đoàn với đời sống đạo. 2 - Đề xuất một số khuyến nghị đối với Nhà nƣớc và Giáo hội nhằm phát huy tốt hơn vai trò của hội đoàn trong giai đoạn hiện nay.

Đ i tƣợn v p ạm vi n iên cứu 3. Đối tượng Hội đoàn Công giáo ở Việt Nam, đời sống đạo của giáo dân qua 3 phƣơng diện niềm tin, thực hành, cộng đồng và mối quan hệ tƣơng hỗ giữa hội đoàn và đời sống đạo. Phạm vi Về không gian: Luận án khảo sát thực tế, quan sát tham dự và phỏng vấn sâu tại một số tỉnh tại Bắc Bộ nhƣ Hà Nội, Hải Dƣơng, Thái Bình, Hải Phòng và TP Hồ Chí Minh. Vì đề tài không khảo sát xã hội học, nên không có chọn mẫu để làm phiếu định lƣợng.

Nghiên cứu sinh chỉ khảo sát thực tế một số cơ sở, thực hiện phỏng vấn sâu để lấy thêm các dữ liệu định tính cho luận án. Do hội đoàn có rất nhiều, hoạt động ở các giáo xứ trong cả nƣớc, nên luận án chỉ khảo sát hội đoàn thuộc một số giáo xứ ở phía Bắc và phía Nam: giáo xứ Sa Cát, Thanh Minh, giáo phận Thái Bình; giáo xứ Kim Lai, giáo xứ Hải Dƣơng, giáo xứ Tân Kim thuộc giáo phận Hải Phòng; giáo xứ Tân Sa Châu, giáo xứ Bến Cát, giáo xứ Xuân Hiệp thuộc Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh.