Pháp tu Tịnh Độ trong PGVN: Luận án TS Tôn giáo học của Nguyễn Tiến Sơn

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN TIẾN SƠN PHÁP TU TỊNH ĐỘ TRONG PHẬT GIÁO VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÔN GIÁO HỌC Hà Nội – 2018 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN TIẾN SƠN PHÁP TU TỊNH ĐỘ TRONG PHẬT GIÁO VIỆT NAM Chuyên ngành: Tôn giáo học Mã số: 9 22 90 09 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÔN GIÁO HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. TS Nguyễn Phúc Đàn (Thích Thanh Đạt) 2. TS Lê Tâm Đắc Hà Nội - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng.

Các kết luận khoa học của luận án chưa từng công bố trên bất kỳ công trình nào khác. Nếu vi phạm tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm. Tác giả luận án NGUYỄN TIẾN SƠN MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU.

Tài liệu gốc. Tình hình nghiên cứu Pháp tu Tịnh Độ tại nước ngoài. Tình hình nghiên cứu về Pháp tu Tịnh Độ tại Việt Nam. Đánh giá kết quả các công trình đã có và một số vấn đề luận án tiếp tục nghiên cứu.

Một số khái niệm cơ bản sử dụng trong luận án. 19 Chƣơng 2: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA PHÁP TU TỊNH ĐỘ TRONG PHẬT GIÁO VIỆT NAM. Khái lược về Pháp tu Tịnh Độ. Tổng quan về Pháp tu Tịnh Độ trong tiến trình lịch sử Phật giáo Việt Nam.

37 Tiểu kết chương 2. 56 Chƣơng 3: THỰC TRẠNG CỘNG ĐỒNG TỊNH ĐỘ TRONG PHẬT GIÁO VIỆT NAM HIỆN NAY. Khái quát về cộng đồng Tịnh Độ trong Phật giáo Việt Nam hiện nay. Phương thức tu tập của Pháp tu Tịnh Độ trong Phật giáo Việt Nam hiện nay.

75 Tiểu kết chương3. 98 Chƣơng 4: Đ C ĐIỂM, VAI TRÒ VÀ XU HƢỚNGCỦA PHÁP TU TỊNH ĐỘ TRONG PHẬT GIÁO VIỆT NAM. Một số đ c điểm của Pháp tu Tịnh Độ trong Phật giáo Việt Nam. Vai trò của Pháp tu Tịnh Độ trong Phật giáo Việt Nam.

Xu hướng của Pháp tu Tịnh Độ trong Phật giáo Việt Nam và một số khuyến nghị giải pháp. 131 Tiểu kết chương 4. 144 DANH MỤCCÁC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁNĐÃ CÔNG BỐ. 147 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

157 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT AHLLVTND : Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân GHPGVN : Giáo hội Phật giáo Việt Nam HT : Hoà thượng NXB : Nhà xuất bản PGVN : Phật giáo Việt Nam PTTĐ : Pháp tu Tịnh Độ TP : Thành phố UBND : Uỷ ban nhân dân DANH MỤC CÁC BẢNG TRONG LUẬN ÁN Trang Bảng 2. 1: Các tông phái Phật giáo Trung Quốc 32 Bảng 3. 1: Mục đích theo đạo Phật của người dân 58 Bảng 3. 2: Thống kê môn học và thời lượng học tại các trường Phật học 65 tiêu biểu trên cả nước có nội dung giảng dạy liên quan đến PTTĐ Bảng 3.

3: Thống kê số lượng đạo tràng niệm Phật của Ban Hướng dẫn 71 Phật tử TP. Hồ Chí Minh -bản lưu hành nội bộ tháng 12 năm 2016 Bảng 3. 4: Thời khoá giảng pháp 2012 tại chùa Hoằng Pháp 85 Bảng 3. 5: Thời gian biểu tại Pháp hội Khe Sanh2014 89 Bảng 3.

6: Thời gian biểu tại Pháp hội Hoàng thành Thăng Long 2015 91 Bảng 4. 1: So sánh khổ vui giữa Sa Bà và Cực Lạc 115 DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ TRONG LUẬN ÁN Trang Hình 3. 1: Mức độ ảnh hưởng của nhân sinh quan Phật giáo đến các hoạt 69 động của cư dân Đồng bằng Sông Hồng hiện nay Hình 3. 2: Số lượng đạo tràng tại TP.

Hồ Chí Minh 74 Hình 3. 3: Phật tử tham gia trong các đạo tràng 74 Hình 3. 4: Sơ đồ mối quan hệ Phật - Tâm - Chúng sinh 82 Hình 4. 1: Mối tương quan Thiền - Tịnh - Mật - Luật 107 MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của luận án Phật giáo là một trong những tôn giáo lớn trên thế giới, là tôn giáo lớn nhất ở Việt Nam trong lịch sử cũng như hiện nay. Du nhập vào từ đầu Công nguyên, Phật giáo nhanh chóng có được chỗ đứng vững chắc trong nhiều cộng đồng tộc người trên nhiều vùng miền của nước ta. Sự ảnh hưởng mạnh mẽ và sâu rộng xuyên vượt thời gian của Phật giáo trong xã hội Việt Nam có phần đóng góp rất lớn của Pháp tu Tịnh Độ, một trong những pháp tu phổ biến của Phật giáo Bắc tông (Phật giáo Đại thừa) trong Tăng ni, Phật tử nước ta. Biểu hiện của nó thể hiện rõ nhất khi Tăng ni, Phật tử Việt Nam thường chào nhau bằng câu “Nam Mô A Di Đà Phật”; đa phần mọi người từ già đến trẻ, từ người hiểu đạo Phật hay không hiểu đạo Phật đều biết đến 6 chữ “Nam Mô A Di Đà Phật”; thời khóa tụng niệm ở các chùa thường tụng Kinh A Di Đà và niệm danh hiệu Đức Phật A Di Đà; tượng Đức Phật A Di Đà thờ trong các ngôi chùa miền Bắc thường có kích thước lớn nhất; khi có người lâm chung, Tăng ni và Phật tử thường tụng Kinh A Di Đà, niệm danh hiệu Đức Phật A Di Đà để cầu nguyện cho vong linh được vãng sinh về Tây phương Cực lạc, v.

v… Theo Cao Tăng truyện, nhà sư Đàm Hoằng đã từ Trung Quốc vào Việt Nam tu tập theo PTTĐ đầu tiên. Tại chùa Tiên Sơn (huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh ngày nay), vào năm 422, nhà sư này đã tụng Quán kinh và cầu vãng sinh Tịnh Độ. PTTĐ sau đó trải qua các triều đại Lý, Trần, Lê, Nguyễn và hiện nay được Tăng ni, Phật tử Việt Nam thực hành đông đảo. Trong quá trình hình thành và phát triển của PTTĐ, người Việt Nam đã tiếp nhận có chọn lọc Tịnh Độ tông ở Trung Quốc để áp dụng cho phù hợp với con người và thời đại, từ đó hình thành nên nét riêng của PTTĐ trong PGVN.

Hiện nay, PTTĐ đang trở nên phổ biến trong đời sống PGVN. Ngày càng có nhiều tín đồ Phật giáo thực hành theo PTTĐ. Ngoài ra, một bộ phận không nhỏ người dân có cảm tình với Phật giáo (quần chúng tín đồ Phật giáo) cũng đang tu tập theo PTTĐ. Việc tu tập của những thành phần này có khi được sự hướng dẫn trực tiếp của chức sắc và nhà tu hành Phật giáo, nhưng có khi chỉ thông qua băng đĩa, bài giảng trên internet.

Cách thức tu tập của những hình thức này nhiều khi không 1 giống nhau: niệm Phật lớn tiếng, niệm Phật có nhạc, niệm Phật lần tràng hạt, đạo tràng chuyên tu Phật thất 7 ngày, tổ chức pháp hội 3 ngày, niệm Phật một mình, tu niệm với đại chúng, v. Đáng chú ý là, PTTĐ ở nước ta đang chịu ảnh hưởng của một số yếu tố do quá trình phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế, nên có những xu hướng vận động và phát triển khá phức tạp. Trước thực tế đó, vấn đề đ t ra là làm sao PTTĐ có thể “toả hương” hơn nữa vào đời sống Phật giáo và đời sống xã hội nước ta. Cho đến nay, nghiên cứu về PTTĐ trong PGVN từ nhiều chiều cạnh và mức độ khác nhau đã được thực hiện.

Tuy nhiên, một công trình nghiên cứu tổng thể và cập nhật dưới góc độ Tôn giáo học nhằm làm rõ lịch sử hình thành và phát triển, cũng như thực trạng PTTĐ trong PGVN hiện nay, qua đó chỉ ra đ c điểm, vai trò và xu hướng vận động, đưa ra một số khuyến nghị giải pháp nhằm phát huy những điểm tích cực, hạn chế những điểm tiêu cực trong hoạt động của PTTĐ nước ta thời gian tới vẫn có giá trị, có tính cấp thiết về lý luận và thực tiễn. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2. Mục đích nghiên cứu của luận án Luận án đi sâu nghiên cứu tổng thể và cập nhật về PTTĐ trong PGVN dưới góc độ Tôn giáo học, từ lịch sử truyền nhập, quá trình phát triển cho đến những vấn đề liên quan đến hoạt động của PTTĐ giai đoạn hiện nay. Nhiệm vụ nghiên cứu của luận án Thứ nhất, luận án trình bày có hệ thống về lịch sử PTTĐ, từ kinh điển Phật giáo đến những nhân vật Phật giáo tiêu biểu thực hành PTTĐ ở Ấn Độ, Trung Quốc; sự du nhập và phát triển của PTTĐ trong tiến trình Phật giáo Việt Nam từkhởi nguyên đến hiện nay.

Thứ hai, luận án đi sâu phân tích thực trạng cộng đồng Tịnh Độ trong PGVN hiện nay, từ sự phân bố cộng đồng thực hành PTTĐ tại ba vùng miền, đến cách thức tu tập Tịnh Độ của các đạo tràng tiêu biểu trên khắp cả nước. Thứ ba, trên cơ sở nêu bật một số đ c điểm và vai trò, cũng như chỉ rõ xu hướng của PTTĐ trong PGVN, luận án đưa ra một số khuyến nghị giải pháp nhằm 2 phát huy những điểm tích cực, hạn chế những điểm tiêu cực trong hoạt động củaPTTĐ thời gian tới. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận án 3. Đối tượng nghiên cứu của luận án Đối tượng nghiên cứu của luận án là PTTĐ, một trong bốn pháp tu tiêu biểu (Thiền, Mật, Tịnh, Luật) của Phật giáo Bắc tông (Phật giáo Đại thừa) đã và đang tồn tại trong PGVN từ lịch sử đến hiện tại.

Phạm vi nghiên cứu của luận án Phạm vi nghiên cứu của luận án là PTTĐ từ năm 1981 (năm thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam) trở lại đây trên khắp cả nước, trong đó chủ yếu tại ba trung tâm Phật giáo lớn nhất và tiêu biểu nhất của đất nước hiện nay là thành phố Hà Nội, tỉnh Thừa Thiên - Huế và thành phố Hồ Chí Minh. Lý thuyết và phƣơng pháp nghiên cứu của luận án 4. Lý thuyết nghiên cứu của luận án Luận án sử dụngchủ yếu hai lý thuyết nghiên cứu, gồm: Lý thuyết thực thể tôn giáo và Lý thuyết phân kỳ lịch sử. Lý thuyết thực thể tôn giáo được luận án sử dụng để làm rõ 3 thành tố cơ bản của tôn giáo nói chung, Phật giáo nói riêng là: niềm tin tôn giáo/ Phật giáo, thực hành tôn giáo/ Phật giáo và cộng đồng tôn giáo/ Phật giáo.

Niềm tin tôn giáo của cộng đồng PTTĐ ở nước ta cơ bản là niềm tin vào Đức Phật Di Đà và thế giới Tây Phương Cực Lạc. Thực hành tôn giáo của cộng đồng PTTĐ ở nước ta chủ yếu thể hiện thông qua sinh hoạt tu tập của các đạo tràng, từ đó ảnh hưởng đến cộng đồng bằng những tác dụng như cố kết xã hội, an ninh tinh thần, v, v. Lý thuyết phân kỳ về lịch sử được luận án sử dụng để phân chia lịch sử PTTĐ trong PGVN thành 2 giai đoạn.