Luận án quản lý nhà nước về Phật giáo Nam Tông Khmer tại Cà Mau - Khóa IX, năm 2018

Hệ thống văn bản pháp luật hiện hành tạo hành lang pháp lý vững chắc cho sinh hoạt tôn giáo. Nổi bật nhất là Luật Tín ngưỡng Tôn giáo 2016 cùng các nghị định hướng dẫn thi hành. Các quy định này xác định rõ quyền tự do tín ngưỡng của mọi công dân. Pháp luật cũng quy định chi tiết trách nhiệm của tổ chức tôn giáo. Cơ quan nhà nước các cấp tại Cà Mau lấy luật làm căn cứ pháp lý cao nhất để điều chỉnh hành vi. Luật Tín ngưỡng Tôn giáo 2016 giúp đơn giản hóa thủ tục hành chính. Các hoạt động phong phẩm, bổ nhiệm trụ trì và tổ chức lễ hội diễn ra thuận lợi. Pháp luật bảo hộ các cơ sở thờ tự hợp pháp. Nhà nước nghiêm cấm hành vi lợi dụng tín ngưỡng để xâm phạm an ninh quốc gia. Việc tuân thủ pháp luật giúp ổn định đời sống tôn giáo trên toàn địa bàn tỉnh Cà Mau.

Đời sống tâm linh của đồng bào Khmer gắn liền mật thiết với ngôi chùa. Chùa vừa là trung tâm tôn giáo vừa là trung tâm sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Sư sãi và tín đồ Khmer tu học theo giáo lý Phật giáo nguyên thủy. Chư tăng giữ vai trò quan trọng trong việc định hướng đạo đức xã hội. Nam thanh niên Khmer thường vào chùa tu gieo duyên để báo hiếu và học chữ. Đồng bào tôn kính chư tăng và thực hiện nghi thức dâng cơm hàng ngày. Các ngày lễ truyền thống như Chôl Chnăm Thmây, Sen Đôn-ta và Óoc Om Bóc thu hút đông đảo phật tử. Tín đồ Khmer luôn có tinh thần yêu nước và tinh thần tương thân tương ái. Sinh hoạt tôn giáo diễn ra lành mạnh, đậm đà bản sắc dân tộc. Việc thấu hiểu các đặc điểm này giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Quản lý Nhà nước đối với tôn giáo nhằm đạt được nhiều mục tiêu quan trọng. Trước hết là bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng cho toàn thể nhân dân. Mục tiêu tiếp theo là duy trì trật tự kỷ cương và pháp luật trong xã hội. Phạm vi quản lý bao gồm hoạt động tu học, xây dựng cơ sở thờ tự và tổ chức lễ hội. Chính quyền tỉnh Cà Mau theo dõi việc quản lý đất đai và tài chính của các tự viện. Công tác quản lý cũng bao gồm việc giải quyết khiếu nại và tố cáo liên quan đến tôn giáo. Các cấp chính quyền phối hợp chặt chẽ để thực hiện nhiệm vụ đồng bộ. Quản lý tôn giáo không can thiệp sâu vào giáo lý nội bộ. Nhà nước chỉ điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh từ hoạt động tôn giáo. Sự phối hợp đồng bộ mang lại hiệu quả thiết thực cho toàn tỉnh.

Chùa Monivongsa Bopharam tọa lạc tại Phường 1 thuộc thành phố Cà Mau. Đây là trung tâm văn hóa và tâm linh tiêu biểu của Phật giáo Nam tông Khmer Cà Mau. Ngôi chùa sở hữu kiến trúc Angkor độc đáo với gam màu vàng rực rỡ. Chùa Monivongsa Bopharam thu hút đông đảo du khách và tín đồ đến chiêm bái hàng năm. Ban quản trị chùa phối hợp rất tốt với chính quyền địa phương. Các kỳ đại lễ tôn giáo tại chùa diễn ra đúng trình tự quy định pháp luật. Trụ trì chùa tích cực vận động phật tử chấp hành tốt chủ trương của Đảng. Nhà chùa còn mở các lớp dạy chữ Khmer cho con em đồng bào vào dịp hè. Ngôi chùa thực sự là điểm sáng về đoàn kết dân tộc và sinh hoạt tôn giáo mẫu mực.

Chùa Rạch Giồng Thới Bình là một di tích lịch sử cách mạng nổi tiếng tại Cà Mau. Chùa nằm trên địa bàn xã Hồ Thị Kỷ thuộc huyện Thới Bình. Trong thời kỳ kháng chiến, ngôi chùa là nơi nuôi giấu nhiều cán bộ cách mạng kiên trung. Ngày nay, chùa Rạch Giồng Thới Bình tiếp tục phát huy truyền thống yêu nước vẻ vang. Công tác quản lý hoạt động tôn giáo cấp cơ sở tại đây được triển khai nghiêm túc. Chính quyền xã thường xuyên thăm hỏi và hỗ trợ nhà chùa trong các dịp lễ lớn. Ban quản trị chùa chủ động đăng ký chương trình hoạt động tôn giáo hàng năm. Mọi hoạt động trùng tu và tôn tạo cơ sở thờ tự đều xin phép đúng quy định. Chùa Rạch Giồng là biểu tượng vững chắc cho tinh thần đạo pháp đồng hành cùng dân tộc.

Quá trình quản lý hệ thống chùa Khmer Cà Mau vẫn còn đối mặt với nhiều khó khăn. Địa bàn phân bố của các ngôi chùa thường trải rộng tại vùng sâu và vùng xa. Giao thông đi lại tại một số ấp còn nhiều cách trở. Trình độ học vấn của một bộ phận tín đồ Khmer còn hạn chế. Nguồn kinh phí hỗ trợ bảo tồn các công trình kiến trúc chùa cổ còn eo hẹp. Việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho một số cơ sở tôn giáo còn chậm trễ. Đội ngũ cán bộ phụ trách công tác tôn giáo ở cấp xã thường xuyên thay đổi vị trí. Các thế lực xấu vẫn tìm cách lợi dụng vấn đề dân tộc để tuyên truyền xuyên tạc. Những thách thức này đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt hơn từ các cấp ngành.

Hội đóng vai trò nhịp cầu nối liền giữa cơ quan nhà nước và sư sãi và tín đồ Khmer. Mọi tâm tư, nguyện vọng chính đáng của đồng bào đều được Hội phản ánh trung thực lên chính quyền. Ngược lại, Hội tiếp nhận các chủ trương, chính sách để tuyên truyền sâu rộng tới người dân. Nhờ kênh đối thoại này, mối quan hệ giữa nhà nước và tôn giáo trở nên gắn bó, tin cậy. Các buổi tiếp xúc giữa lãnh đạo tỉnh và chức sắc tôn giáo luôn mang lại hiệu quả cao. Hội tích cực động viên bà con phật tử hăng hái lao động sản xuất và xóa đói giảm nghèo. Tinh thần tương thân tương ái trong cộng đồng không ngừng được nâng cao. Cầu nối vững chắc này góp phần tạo dựng sự đồng thuận xã hội bền vững.

Công tác bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc luôn được Hội đặc biệt chú trọng. Hội phối hợp mở các lớp dạy chữ Khmer ngữ tại các ngôi chùa vào dịp hè. Các loại hình nghệ thuật truyền thống như múa Rô-băm và dàn nhạc ngũ âm được khôi phục. Hội thường xuyên lồng ghép tuyên truyền pháp luật trong các buổi thuyết pháp và sinh hoạt tôn giáo. Nội dung tuyên truyền tập trung vào chính sách tôn giáo dân tộc Cà Mau và nếp sống văn minh. Bà con phật tử nâng cao ý thức cảnh giác trước các luận điệu kích động chia rẽ. Các hủ tục lạc hậu trong việc cưới hỏi và tang ma dần được xóa bỏ. Văn hóa truyền thống Khmer nhờ đó được bảo tồn và tỏa sáng rực rỡ.

Hội Đoàn kết Sư sãi Yêu nước Cà Mau phát huy hiệu quả cao trong công tác hòa giải cơ sở. Khi xuất hiện mâu thuẫn nội bộ trong tự viện, Thường trực Hội kịp thời can thiệp hòa giải. Tiếng nói uy tín của các vị sư cả giúp xoa dịu tranh chấp và bất đồng. Hội phối hợp chặt chẽ với chính quyền để giải quyết dứt điểm các vụ việc phức tạp ngay từ đầu. Phương châm hòa giải dựa trên giáo lý Phật giáo kết hợp với quy định pháp luật. Nhờ đó, tình hình an ninh trật tự tại các chùa luôn ổn định. Không để xảy ra các điểm nóng về tôn giáo hay khiếu kiện đông người. Đây là đóng góp to lớn của Hội vào sự bình yên chung của tỉnh Cà Mau.

Ban Tôn giáo Sở Nội vụ Cà Mau luôn chủ động hướng dẫn các chùa thực hiện thủ tục hành chính. Các thủ tục liên quan đến đăng ký người vào tu, bổ nhiệm chức việc được xử lý nhanh gọn. Quá trình tiếp nhận hồ sơ diễn ra công khai, minh bạch theo đúng Luật Tín ngưỡng Tôn giáo 2016. Đơn vị tạo điều kiện thuận lợi nhất cho các cơ sở tôn giáo hoạt động theo hiến chương. Đối với các lễ hội lớn, Ban phối hợp chặt chẽ với các ngành chức năng để lên phương án bảo vệ. Kế hoạch phòng cháy chữa cháy và vệ sinh an toàn thực phẩm được kiểm tra nghiêm ngặt. Các hoạt động tôn giáo diễn ra văn minh, an toàn và đúng quy chuẩn pháp luật.

Nâng cao năng lực chuyên môn cho cán bộ cơ sở là nhiệm vụ trọng tâm của Ban Tôn giáo. Đơn vị thường xuyên tổ chức các lớp tập huấn kỹ năng quản lý hoạt động tôn giáo cấp cơ sở. Nội dung bồi dưỡng tập trung vào các văn bản pháp luật mới và chính sách dân tộc. Học viên được trang bị kiến thức về phong tục tập quán và ngôn ngữ Khmer. Ban cũng rèn luyện kỹ năng xử lý các tình huống phức tạp phát sinh tại địa bàn. Đội ngũ cán bộ cơ sở sau tập huấn có sự chuyển biến rõ rệt về nhận thức và kỹ năng. Thái độ ứng xử của cán bộ đối với chức sắc và tín đồ ngày càng chuẩn mực. Hiệu quả quản lý tôn giáo ở cấp xã và huyện nhờ đó được củng cố vững chắc.

Việc hoàn thiện chính sách tôn giáo dân tộc Cà Mau đòi hỏi sự nghiên cứu kỹ lưỡng từ thực tiễn. Tỉnh cần ban hành thêm các văn bản hướng dẫn cụ thể phù hợp với đặc thù Phật giáo Nam tông Khmer. Cần ưu tiên các nguồn lực đầu tư cơ sở hạ tầng giao thông và điện nước tại vùng đồng bào Khmer. Chính sách an sinh xã hội cho người có uy tín và chư tăng cần được quan tâm chu đáo. Nhà nước cần có cơ chế hỗ trợ kinh phí bảo tồn các chùa cổ có giá trị văn hóa lịch sử. Việc giải quyết các tranh chấp đất đai liên quan đến tự viện phải dứt điểm và thấu tình đạt lý. Chính sách nhất quán và minh bạch sẽ tạo động lực to lớn cho sự phát triển của toàn vùng.

Chính quyền địa phương cần tiếp tục đổi mới phương thức quản lý hoạt động tôn giáo cấp cơ sở. Cán bộ cơ sở phải bám sát địa bàn và lắng nghe ý kiến của sư sãi và tín đồ Khmer. Cần phân định rõ thẩm quyền và trách nhiệm của từng cấp trong xử lý sự việc tôn giáo. Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, giảm thiểu phiền hà cho các cơ sở tự viện. Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát nhằm ngăn chặn kịp thời các vi phạm pháp luật. Phát huy vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân. Đảm bảo mọi hoạt động tôn giáo diễn ra công khai, đúng pháp luật và thuần phong mỹ tục. Nâng cao hiệu lực quản lý cơ sở là nền tảng giữ vững ổn định chính trị.

Hệ thống chùa Khmer Cà Mau chứa đựng nguồn lực văn hóa và du lịch vô cùng to lớn. Tỉnh Cà Mau cần xây dựng các tour du lịch văn hóa tâm linh kết nối các ngôi chùa đặc sắc. Chùa Monivongsa Bopharam và chùa Rạch Giồng Thới Bình là những điểm đến giàu tiềm năng. Cần khuyến khích các nhà chùa tham gia sâu hơn vào các hoạt động từ thiện và an sinh xã hội. Vận động chư tăng mở rộng các lớp dạy nghề và truyền dạy chữ viết truyền thống cho thanh thiếu niên. Việc phát huy nguồn lực tôn giáo góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội địa phương phát triển nhanh. Đạo pháp và dân tộc sẽ luôn hòa quyện, tạo nên sức mạnh đoàn kết vững bền cho quê hương Cà Mau.