Luận án tiến sĩ Tôn giáo học: Đời sống tôn giáo và QLNN ở Thái Nguyên hiện nay - Nguyễn Thị Mạnh Anh (2018)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ MẠNH ANH ĐỜI SỐNG TÔN GIÁO VÀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ HOẠT ĐỘNG TÔN GIÁO Ở THÁI NGUYÊN HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÔN GIÁO HỌC HÀ NỘI, 2018 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ MẠNH ANH ĐỜI SỐNG TÔN GIÁO VÀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ HOẠT ĐỘNG TÔN GIÁO Ở THÁI NGUYÊN HIỆN NAY Ngành: Tôn giáo học Mã số: 9.09 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÔN GIÁO HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Nguyễn Quốc Tuấn 2. Nguyễn Thị Minh Ngọc HÀ NỘI, 2018 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng.

Các kết luận khoa học của luận án chƣa công bố trên bất kỳ công trình nào khác. Tác giả Nguyễn Thị Mạnh Anh ii MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN. Lịch sử nghiên cứu vấn đề.

Khung lý thuyết nghiên cứu. Một số khái niệm sử dụng trong luận án. Khái quát địa bàn nghiên cứu - tỉnh Thái Nguyên. 28 Chƣơng 2: ĐỜI SỐNG TÔN GIÁO VÀ ĐẶC ĐIỂM ĐỜI SỐNG TÔN GIÁO Ở THÁI NGUYÊN.

Diện mạo đời sống tôn giáo ở Thái Nguyên. Đặc điểm đời sống tôn giáo ở Thái Nguyên. 77 Chƣơng 3: CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG TÔN GIÁO Ở THÁI NGUYÊN HIỆN NAY - NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA. Thực trạng công tác quản lý nhà nƣớc đối với hoạt động tôn giáo ở Thái Nguyên hiện nay.

Một số hạn chế và những vấn đề đặt ra đối với công tác QLNN về hoạt động tôn giáo ở tỉnh Thái Nguyên. 117 Chƣơng 4: ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP, KHUYẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC QLNN ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG TÔN GIÁO Ở THÁI NGUYÊN HIỆN NAY. Dự báo tình hình tôn giáo và công tác QLNN đối với HĐTG trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác QLNN đối với HĐTG ở Thái Nguyên hiện nay.

Một số khuyến nghị. 148 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ. 151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 152 iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT CNXH Chủ nghĩa xã hội DTTS Dân tộc thiểu số GHPGVN Giáo hội Phật giáo Việt Nam HĐND Hội đồng nhân dân HĐTG Hoạt động tôn giáo NCS Nghiên cứu sinh Nxb Nhà xuất bản QLNN Quản lý nhà nƣớc UBĐKCG Ủy ban Đoàn kết Công giáo UBMTTQ Ủy ban Mặt Trận Tổ quốc UBND Ủy ban nhân dân 1 MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Tôn giáo là hiện tƣợng xã hội, một bộ phận của văn hóa gắn liền với đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội, phong tục, tập quán của mỗi quốc gia, dân tộc. Việt Nam là quốc gia đa tôn giáo, đa dân tộc, trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, tôn giáo ở Việt Nam đang có xu hƣớng phát triển mạnh. Để đáp ứng nhu cầu thực tiễn này, Đảng và Nhà nƣớc Việt Nam đã đề ra nhiều chủ trƣơng, chính sách mới đối với tôn giáo và công tác quản lý của Nhà nƣớc đối với hoạt động tôn giáo. Năm 2003, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ƣơng lần thứ bảy (khóa IX) ban hành Nghị quyết số 25-NQ/TW về công tác tôn giáo và nhiều chỉ thị, kết luận khác liên quan đến tôn giáo và công tác tôn giáo.

Các quan điểm, đƣờng lối, chính sách của Đảng thể hiện qua các văn bản nêu trên đã sớm đƣợc cụ thể hóa bằng các văn bản pháp luật của Nhà nƣớc nhƣ Hiến pháp năm 2013, Luật tín ngƣỡng, tôn giáo, cùng Nghị định thực hiện. Ở địa phƣơng, các cấp ủy, chính quyền tỉnh đã cụ thể hóa các chủ trƣơng của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nƣớc để phù hợp với tình hình thực tiễn nhằm đảm bảo quyền tự do tín ngƣỡng, giải quyết tốt các nhu cầu chính đáng về sinh hoạt tín ngƣỡng, tôn giáo cho mọi ngƣời; tạo điều kiện cho giáo hội, chức sắc, chức việc, tín đồ tôn giáo hoạt động theo quy định pháp luật. Chính sách đổi mới công tác tôn giáo của Đảng và Nhà nƣớc đã làm cho đại bộ phận chức sắc, chức việc nhà tu hành và tín đồ các tôn giáo tin tƣởng, yên tâm hành đạo, sống “tốt đời, đẹp đạo”, tham gia đóng góp vào công cuộc xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc. Tuy nhiên, công tác quản lý nhà nƣớc (QLNN) đối với hoạt động tôn giáo (HĐTG) cũng còn nhiều hạn chế, cần đƣợc sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với thực tế nhƣ: vấn đề xã hội hóa y tế, giáo dục, từ thiện nhân đạo; quản lý tài sản, đất đai tôn giáo, xây dựng, sửa chữa nơi thờ tự của các tôn giáo; phong chức và quản lý các chức sắc, chức việc, tín đồ tôn giáo; công 2 nhận các tổ chức tôn giáo; một số hiện tƣợng tôn giáo mới chƣa đƣợc công nhận nhƣng vẫn hoạt động trái quy định pháp luật.

Một số cá nhân chƣa tuân thủ pháp luật, lợi dụng tín ngƣỡng, tôn giáo để hoạt động chống đối, kích động tín đồ nhằm phá hoại khối đại đoàn kết dân tộc, gây mất ổn định chính trị, nhất là vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS). Bên cạnh đó một số lợi dụng tín ngƣỡng, tôn giáo để hành nghề mê tín dị đoan hay trục lợi cá nhân. Thực tế này đòi hỏi cả trên phƣơng diện lý luận cũng nhƣ thực tiễn cần tiếp tục nghiên cứu, bổ sung, hoàn thiện và thực thi công tác QLNN đối với hoạt động tín ngƣỡng, tôn giáo một cách có hiệu quả nhất. Thái Nguyên là một tỉnh trung du miền núi, có nhiều DTTS, là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của vùng trung du và miền núi phía Bắc, cửa ngõ của thủ đô Hà Nội.

Về đời sống tôn giáo, tín ngƣỡng, toàn tỉnh có 3 tôn giáo là Phật giáo, Công giáo, Tin lành với 120 nghìn tín đồ và một số hiện tƣợng tôn giáo mới. Trong những năm qua cùng với công cuộc đổi mới toàn diện đất nƣớc, đời sống sinh hoạt tôn giáo ở Thái Nguyên đang có chiều hƣớng phục hồi và phát triển. Để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn, công tác QLNN đối với HĐTG ở địa phƣơng đã và đang có nhiều thay đổi cho phù hợp. Các cấp chính quyền của tỉnh đã tập trung chỉ đạo thực hiện các chính sách hỗ trợ cho vùng đồng bào có đạo, vùng đồng bào DTTS, vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn.

Ngoài ra, các cấp chính quyền còn quan tâm, chú trọng tới công tác quản lý về đất đai của các cơ sở thờ tự tôn giáo trên địa bàn tỉnh nhằm đảm bảo hoạt động tôn giáo theo đúng quy định của pháp luật. Đồng thời, tăng cƣờng công tác quản lý về dân tộc, tôn giáo, để ngăn chặn các tổ chức truyền đạo trái pháp luật. Tuy nhiên, công tác QLNN đối với HĐTG ở Thái Nguyên vẫn còn nhiều bất cập. Một số cán bộ nhận thức về tôn giáo và công tác tôn giáo còn hạn chế nên tham mƣu cho cấp ủy chƣa kịp thời, dẫn tới sự phối hợp giữa các ban, ngành, đoàn thể trong vùng đồng bào có đạo chƣa thực sự đồng bộ, hiện tƣợng sử dụng đất, xây sửa, cơi nới cơ sở thờ tự, chuyển nơi sinh hoạt tôn giáo, chia, 3 tách, sáp nhập tổ chức tôn giáo trực thuộc, sinh hoạt tôn giáo tập trung theo điểm nhóm chƣa đúng quy định của pháp luật vẫn diễn ra, khiếu kiện tranh chấp đất đai tôn giáo đã xẩy ra nhƣ vụ việc nhà thờ xứ Thái Nguyên.

Đó là những vấn đề cần đƣợc nghiên cứu làm rõ thực trạng và nguyên nhân, đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của công tác QLNN đối với HĐTG ở tỉnh Thái Nguyên hiện nay. Từ các lý do trên, nghiên cứu sinh (NCS) chọn vấn đề “Đời sống tôn giáo và công tác quản lý Nhà nước về hoạt động tôn giáo ở Thái Nguyên hiện nay” cho luận án Tiến sĩ Tôn giáo học của mình. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2. Mục đích của luận án Trên cơ sở làm rõ thực trạng đời sống tôn giáo và công tác QLNN đối với HĐTG trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên hiện nay, luận án đề xuất một số giải pháp và khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả công tác QLNN đối với HĐTG ở địa phƣơng trong thời gian tới.

Nhiệm vụ nghiên cứu của luận án Để đạt đƣợc mục đích nêu trên, luận án có một số nhiệm vụ sau: - Làm rõ quá trình hình thành và đặc điểm của đời sống tôn giáo ở Thái Nguyên. - Làm rõ công tác quản lý nhà nƣớc đối với hoạt động tôn giáo tác động đến đời sống tôn giáo ở Thái Nguyên hiện nay - những vấn đề đặt ra. - Đề xuất một số giải pháp, khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nƣớc đối với hoạt động tôn giáo ở Thái Nguyên hiện nay 3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận án 3.

Đối tượng nghiên cứu Đề tài nghiên cứu về đời sống tôn giáo (tập trung vào một số vấn đề cơ bản là cộng đồng tôn giáo, niềm tin tôn giáo, thực hành niềm tin tôn giáo) và công tác QLNN đối với HĐTG ở Thái Nguyên hiện nay. Phạm vi nghiên cứu Về không gian: nghiên cứu về đời sống tôn giáo và công tác QLNN đối với HĐTG trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. Về thời gian: nghiên cứu đời sống tôn giáo và công tác QLNN đối với HĐTG từ khi có đƣờng lối đổi mới về công tác tôn giáo (Nghị quyết số 24- NQ/TW ngày 16/10/1990 của Bộ Chính trị), nhất là từ khi Pháp lệnh tín ngưỡng, tôn giáo ra đời (2004) đến nay. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu 4.

Cơ sở lý luận Đề tài đƣợc tiến hành dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh, quan điểm, chính sách đổi mới của Đảng, Nhà nƣớc ta về tôn giáo và công tác tôn giáo. Ngoài ra, NCS kế thừa thành tựu lý luận, kết quả nghiên cứu, các công trình có liên quan của những ngƣời đi trƣớc gắn với việc xem xét thực tiễn đời sống tôn giáo và công tác quản lý nhà nƣớc về hoạt động tôn giáo ở Việt Nam, từ đó đối sánh để có cái nhìn khách quan về thực trạng, gợi mở chính sách liên quan đến đời sống tôn giáo và công tác quản lý nhà nƣớc về tôn giáo ở tỉnh Thái Nguyên.