Nguyên tắc đối xử quốc gia trong Hiệp định GATS và kinh nghiệm cho Việt Nam

NGUYỄN NGÔ VĨNH KHANG MSSV: 1953801090045 NGUYÊN TẮC ĐỐI XỬ QUỐC GIA TRONG HIỆP ĐỊNH GATS – THỰC TIỄN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP VÀ KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Niên khóa: 2019 - 2023 Người hướng dẫn: THS. PHẠM THỊ HIỀN TP. Hồ Chí Minh – Năm 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan nội dung của khóa luận tốt nghiệp “Nguyên tắc đối xử quốc gia trong Hiệp định GATS – Thực tiễn giải quyết tranh chấp và kinh nghiệm cho Việt Nam” là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi, được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học tận tình của Thạc sĩ Phạm Thị Hiền – Giảng viên Khoa Luật Quốc tế - Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh. Mọi tài liệu và trích dẫn được tham khảo trong khóa luận đều ghi rõ nguồn gốc, vị trí sử dụng tại phần trích dẫn cuối trang và phần tài liệu tham khảo cuối khóa luận.

Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm trước nhà trường về lời cam đoan này. Người cam đoan Nguyễn Ngô Vĩnh Khang DANH MỤC BẢNG BIỂU STT Nội dung bảng Số trang 1 Quy định tại Điều XVII Hiệp định GATS 9 Tóm tắt vụ kiện Trung Quốc - Ấn phẩm và các sản phẩm 2 33 nghe nhìn (DS363) 3 Tóm tắt vụ kiện Argentina – Dịch vụ tài chính (DS453) 51 – 52 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Tiếng Việt Từ viết tắt Tiếng Việt đầy đủ DN Doanh nghiệp DV Dịch vụ HH Hàng hóa TMDV Thương mại dịch vụ TMHH Thương mại hàng hóa TV Thành viên VN Việt Nam Tiếng Anh Từ viết tắt Tiếng Anh đầy đủ Tiếng Việt AB Appellate Body Cơ quan Phúc thẩm DSU Dispute Settlement Understanding Thỏa thuận về các Quy tắc và Thủ tục điều chỉnh việc giải quyết tranh chấp GATS General Agreement on Trade in Hiệp định chung về Thương Services mại dịch vụ GATT General Agreement on Tariffs and Hiệp định chung về Thuế quan Trade và Thương mại MFN Most Favored Nation Tối huệ quốc NT National Treatment Đối xử quốc gia WTO World Trade Organisation Tổ chức Thương mại Thế giới MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN DANH MỤC BẢNG BIỂU DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT PHẦN MỞ ĐẦU .1 CHƯƠNG 1: NỘI DUNG CỦA NGUYÊN TẮC ĐỐI XỬ QUỐC GIA TRONG HIỆP ĐỊNH GATS. Khái quát nguyên tắc đối xử quốc gia trong Hiệp định GATS. Phạm vi áp dụng của nguyên tắc đối xử quốc gia trong Hiệp định GATS.

Phạm vi điều chỉnh của nguyên tắc đối xử quốc gia trong Hiệp định GATS. Đối tượng điều chỉnh của nguyên tắc đối xử quốc gia trong Hiệp định GATS. Mức độ cam kết của nguyên tắc đối xử quốc gia trong Hiệp định GATS. Các ngoại lệ của nguyên tắc đối xử quốc gia trong Hiệp định GATS.

Cơ chế điều chỉnh của nguyên tắc đối xử quốc gia trong Hiệp định GATS. “Dịch vụ và nhà cung cấp dịch vụ tương tự”. “Đối xử không kém thuận lợi hơn”. “Bất lợi cạnh tranh cố hữu do đặc tính nước ngoài”.

Mối quan hệ của nguyên tắc đối xử quốc gia với các nguyên tắc cơ bản khác trong Hiệp định GATS .30 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 .33 CHƯƠNG 2: MỘT SỐ VỤ KIỆN VỀ THỰC THI NGUYÊN TẮC ĐỐI XỬ QUỐC GIA TRONG HIỆP ĐỊNH GATS - KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM. Vụ kiện Trung Quốc – Các biện pháp ảnh hưởng tới quyền kinh doanh và dịch vụ phân phối các ấn phẩm và các sản phẩm giải trí nghe nhìn (DS363). Bối cảnh vụ kiện. Các vấn đề pháp lý về đối xử quốc gia.

Một số kinh nghiệm cho Việt Nam. Vụ kiện Argentina – Các biện pháp liên quan tới thương mại hàng hóa và thương mại dịch vụ (DS453 ). Bối cảnh tranh chấp. Các vấn đề pháp lý về đối xử quốc gia.

Một số kinh nghiệm cho Việt Nam.62 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 .71 PHẦN KẾT LUẬN .72 DANH MỤC THAM KHẢO PHỤ LỤC 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam đã trở thành thành viên thứ 150 của Tổ chức Thương mại Thế giới (“WTO”) vào ngày 11/01/2007, việc gia nhập WTO nói chung và Hiệp định chung về Thương mại dịch vụ (“GATS”) nói riêng không chỉ phù hợp với định hướng phát triển của Việt Nam về “tích cực hội nhập kinh tế quốc tế” mà còn tạo ra nhiều cơ hội thuận lợi cho phát triển công nghệ, thu hút nguồn vốn đầu tư nước ngoài và đặc biệt là hoàn thiện thể chế kinh tế trên cơ sở các cam kết quốc tế.1 Xuất phát từ tiến trình lịch sử của thương mại dịch vụ (“TMDV”), pháp luật điều chỉnh đối với lĩnh vực này ra đời muộn hơn so với thương mại hàng hóa (“TMHH”). Cùng với bản chất phức tạp của dịch vụ (“DV”) và các phương thức cung cấp DV mà pháp luật điều chỉnh cũng vô cũng phức tạp, gây không ít khó khăn cho các quốc gia trong quá trình đàm phán cho đến thực thi các cam kết quốc tế. Bên cạnh đó, nội tại ngành TMDV Việt Nam cũng đang đứng trước những cơ hội và thách thức lớn từ cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0, đặt ra bài toán khai thác tối đa tiềm năng và hạn chế tối thiểu tiêu cực do nó mang lại.

Việc tạo ra hành lang pháp lý, với những chính sách cụ thể và đồng bộ, trong đó xác định tầm nhìn chiến lược lâu dài là cần thiết. Các chính sách hợp lý cần tận dụng tối đa các cam kết quốc tế của Việt Nam để thu hút đầu tư nước ngoài và đồng thời vẫn đảm bảo tính cạnh tranh cho các doanh nghiệp (“DN”) trong nước.2 Hành lang pháp lý phù hợp quy định của GATS và các cam kết DV của Việt Nam đồng thời là yêu cầu của nghĩa vụ quốc tế “pacta sunt servanda” (nghĩa vụ phải được tuân thủ) và giúp Việt Nam tránh được nguy cơ bị khởi kiện. 1 Trương Đình Tuyển, “Tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam và 10 năm gia nhập WTO - Cơ hội và thách thức, thành tựu và hạn chế. Bối cảnh quốc tế mới và cách tiếp cận”, Diễn đàn Hội nhập Kinh tế Quốc tế Việt Nam, 2017, tr.

2 Nguyễn Thị Thu Hằng và Cao Anh Thịnh, “Cách mạng công nghiệp 4.0: Cơ hội và Thách thức đối với ngành Thương mại dịch vụ Việt Nam”, Tạp chí Kinh doanh và Công nghệ số 16/2022, tr. 2 Để hoàn thiện pháp luật trong nước theo định hướng trên, chúng ta cần nắm vững việc giải thích và vận dụng các điều khoản của Hiệp định GATS. Trong đó, xuất phát từ tầm quan trọng mang tính bao trùm của nguyên tắc đối xử quốc gia (“NT”) mà các tranh chấp liên quan đến GATS thường bắt nguồn từ hoặc liên quan đến nguyên tắc này tại Điều XVII của GATS, theo thống kê của tác giả, trong tổng số 33 yêu cầu tham vấn được gửi đến cơ quan giải quyết tranh chấp của WTO dẫn chiếu đến GATS thì có đến 24 yêu cầu liên quan đến NT3. Số liệu trên cho thấy việc vi phạm NT trên thực tế là phổ biến và đáng quan tâm.

Do đó, việc tìm hiểu từ lý luận cho đến thực tiễn việc giải thích và áp dụng nguyên tắc NT thông qua các giải quyết tranh chấp tiêu biểu trong WTO là điều cần thiết trong bối cảnh hội nhập thương mại quốc tế hiện nay. Vì những lý do nêu trên, tác giả đã lựa chọn vấn đề “Nguyên tắc đối xử quốc gia trong Hiệp định GATS – Thực tiễn giải quyết tranh chấp và kinh nghiệm cho Việt Nam” làm đề tài cho khóa luận tốt nghiệp của mình. Tình hình nghiên cứu 2. Tình hình nghiên cứu trong nước Các học giả trong nước đã có nhiều công trình nghiên cứu có giá trị về mặt lý luận đối với các quy định của Hiệp định GATS, trong đó có thể kể đến sách “Giáo trình Luật Thương mại quốc tế” (Trường Đại học Luật Hà Nội phối hợp với tổ chức MUTRAP thực hiện - do tác giả Nông Quốc Bình chủ biên); sách “Giáo trình Luật Thương mại quốc tế - Phần I” (Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh – do tác giả Trần Việt Dũng chủ biên) và sách “Cam kết về dịch vụ khi gia nhập WTO - Bình luận của người trong cuộc” (Bộ Công thương) đã trình bày một cách tổng quan về khái niệm, phạm vi điều chỉnh và cơ chế điều chỉnh của nguyên tắc NT.

Bên cạnh đó, cũng đã có nhiều công trình nghiên cứu có phân tích một số vụ kiện trong khuôn khổ WTO, có thể kể đến sách “Tự do hóa thương mại dịch vụ trong 3 Thống kê từ cơ sở dữ liệu của WTO, xem tại: https://www.org/english/tratop_e/dispu_e/dispu_status_e. 3 WTO: Luật và Thông lệ” (Vũ Như Thăng) và sách “Luật Tổ chức thương mại thế giới – Tóm tắt và bình luận án” (Mai Hồng Quỳ và Lê Thị Ánh Nguyệt). Ngoài ra, một số bài viết về các vụ kiện trong WTO đã được đăng tải trên các tạp chí khoa học, đặc biệt là Tạp chí Khoa học pháp lý của Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh. Trên đây đều là các công trình có nhiều giá trị thực tiễn trong việc nghiên cứu các vấn đề liên quan trong thương mại quốc tế.

Đáng chú ý hơn cả, đã có một số đề tài thực hiện phân tích các vụ kiện trong khuôn khổ WTO liên quan đến Hiệp định GATS và đưa ra các kinh nghiệm quý báu cho Việt Nam. Trong đó, luận án Tiến sĩ Luật học về đề tài “Các nguyên tắc cơ bản trong Hiệp định GATS và việc thực thi ở Việt Nam” của tác giả Đào Thị Thu Hằng đã cung cấp các luận giải về lý luận và thực tiễn nhằm làm sáng tỏ một cách tổng quan về các nguyên tắc cơ bản của Hiệp định GATS và đánh giá kết quả của quá trình thực thi các nguyên tắc này của Việt Nam. Bên cạnh đó, còn có đề tài nghiên cứu cấp trường “Một số vụ kiện về thương mại dịch vụ trong khuôn khổ WTO – Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam” của các tác giả Nguyễn Hoàng Thái Hy (chủ nhiệm đề tài), Trần Thị Thùy Dương, Ngô Nguyễn Thảo Vy, Nguyễn Xuân Mỹ Hiền và Nguyễn Đào Phương Thúy. Công trình nghiên cứu này đã phân tích các vụ kiện điển hình được giải quyết trong WTO liên quan đến nhiều vấn đề của TMDV và rút ra các bài học kinh nghiệm cho Việt Nam khi tham gia vào WTO và so sánh với các vấn đề đặt ra trong các hiệp định thương mại khu vực mà Việt Nam đã ký kết.