Luận án giải quyết tranh chấp về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ theo cơ chế WTO

MỤC LỤC MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án. Đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án.

Cơ sở lý thuyết nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu. LÝ LUẬN VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP BẢO HỘ QUYỀN SỞ HỮU TRÍ TUỆ THEO CƠ CHẾ CỦA TỔ CHỨC THƢƠNG MẠI THẾ GIỚI. Khái niệm, đặc điểm, phân loại tranh chấp bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Khái quát về giải quyết tranh chấp bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ theo cơ chế của Tổ chức Thương mại thế giới.

Pháp luật nội dung áp dụng giải quyết tranh chấp bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Thẩm quyền, trình tự, thủ tục giải quyết tranh chấp bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. THỰC TRẠNG GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP VỀ BẢO HỘ QUYỀN SỞ HỮU TRÍ TUỆ THEO CƠ CHẾ CỦA TỔ CHỨC THƢƠNG MẠI THẾ GIỚI. Thực trạng giải quyết tranh chấp về áp dụng các nguyên tắc bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.

Thực trạng giải quyết tranh chấp về nội dung bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Thực trạng giải quyết tranh chấp về thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Hiệu lực phán quyết của Cơ quan giải quyết tranh chấp. Bài học kinh nghiệm đối với các nước đang phát triển.

GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC VÀ HIỆU QUẢ BẢO HỘ QUYỀN SỞ HỮU TRÍ TUỆ TẠI VIỆT NAM NHẰM THÍCH ỨNG CƠ CHẾ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP CỦA TỔ CHỨC THƢƠNG MẠI THẾ GIỚI. Hoàn thiện chính sách, pháp luật bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ theo cam kết quốc tế nhằm ngăn ngừa khả năng tranh chấp. Khai thác hợp lý các cam kết bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ gắn với giảm thiểu nguy cơ xảy ra tranh chấp. Nâng cao năng lực quốc gia trong ứng phó, xử lý tranh chấp.

135 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 137 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. Error! Bookmark not defined. Error! Bookmark not defined.

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ACWL Trung tâm Tư vấn Pháp luật WTO Advisory Center on WTO Law DSB Cơ quan giải quyết tranh chấp của WTO Dispute Settlement Body DSU Hiệp định về Quy tắc và Thủ tục giải quyết tranh chấp Dispute Settlement Understanding EC Cộng đồng Châu Âu European Community EU Liên minh Châu Âu European Union GATS Hiệp định chung về Thương mại Dịch vụ General Agreement on Trade in Services GATT Hiệp định chung về thuế quan và thương mại General Agreement on Tariffs and Trade MFT Nguyên tắc tối huệ quốc Most Favored-nation Treatment NT Nguyên tắc đối xử quốc gia National Treatment SHTT Sở hữu trí tuệ TRIPS Hiệp định về các khía cạnh liên quan đến thương mại của quyền sở hữu trí tuệ Agreement on Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights TPP/CPTPP Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương/Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương Trans-Pacific Partnership Agreement/Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific Partnership WTO Tổ chức Thương mại Thế giới World Trade Organization Hiệp định Hiệp định Marrakesh thành lập Tổ chức thương mại thế giới WTO Marrakese Agreement Establishing the World Trade Organization MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Những năm cuối thế kỷ XX, thế giới ghi nhận sự phát triển vũ bão của toàn cầu hoá với những biểu hiện mạnh mẽ của trào lưu xoá bỏ các rào cản đối với thương mại quốc tế, thúc đẩy thương mại tự do và thắt chặt bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ (SHTT). Đáp ứng nhu cầu khách quan, Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) được thành lập năm 1995 trên nền tảng các cam kết tạo thành 3 trụ cột chính, bao gồm: Thương mại hàng hoá, thương mại dịch vụ và SHTT. Trong lĩnh vực SHTT, Hiệp định các khía cạnh liên quan đến thương mại của quyền SHTT (Hiệp định TRIPS) là thoả thuận đa phương toàn diện đầu tiên đã thiết lập chuẩn mực chung về bảo hộ quyền SHTT trên phạm vi toàn cầu, được xây dựng trên cơ sở phát triển, kế thừa có chọn lọc các điều ước quốc tế quan trọng trong lĩnh vực như Công ước Paris về bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp (Công ước Paris), Công ước Berne về bảo hộ quyền tác giả và quyền liên quan (Công ước Berne).

Việc thực thi Hiệp định TRIPS bởi các thành viên WTO có ý nghĩa quan trọng trong việc quyết định tính hiệu lực và hiệu quả của tổ chức thương mại lớn nhất hành tinh. Đồng thời, tuân thủ Hiệp định TRIPS cũng là yêu cầu tiên quyết đối với các thành viên của WTO. Trong xã hội ngày nay, khi mà lợi ích của chủ thể quyền SHTT và lợi ích của công chúng ngày càng gắn bó và ràng buộc lẫn nhau thì bảo hộ hài hoà lợi ích của các bên liên quan được xem là đích đến của chính sách và pháp luật trong lĩnh vực này. Trong bối cảnh các thành viên có mức độ phát triển và hoàn cảnh kinh tế nhiều khác biệt, Hiệp định TRIPS áp dụng nguyên tắc bảo hộ “linh hoạt”, cho phép các thành viên WTO thực thi các nghĩa vụ cam kết theo mức độ và phương thức phù hợp.

Theo nguyên tắc này, trong một số trường hợp và với một số điều kiện nhất định, các thành viên WTO được phép sử dụng và khai thác các ngoại lệ, hạn chế đối với quyền độc 1 quyền của chủ sở hữu các đối tượng SHTT được bảo hộ. Trên quan điểm ưu tiên lợi ích quốc gia, các thành viên WTO có xu hướng nội luật hóa các quy định linh hoạt trong bảo hộ quyền SHTT theo hướng có lợi cho mình. Đây cũng là nguyên nhân của nhiều tranh chấp về bảo hộ quyền SHTT được giải tại Cơ quan giải quyết tranh chấp (DSB) với trình tự, thủ tục theo quy định của WTO (giải quyết theo cơ chế của WTO). Thực tế cho thấy, do đặc tính của tài sản tranh chấp là tài sản “vô hình”, các tranh chấp bảo hộ quyền SHTT giữa các thành viên WTO thường rất phức tạp.

Để giải quyết các tranh chấp này, DSB (thông qua hoạt động của Ban hội thẩm và Cơ quan phúc thẩm) đã giải thích pháp luật bảo hộ quyền SHTT của WTO theo cấu trúc ngôn từ, văn phong thể hiện tại điều khoản cụ thể, cũng như hoàn cảnh, điều kiện và thậm chí cách hiểu của các bên tham gia đàm phán về một điều khoản tại thời điểm ký kết. Nói cách khác, trong giải quyết tranh chấp về bảo hộ quyền SHTT theo cơ chế của WTO, giải thích pháp luật bảo hộ quyền SHTT (bởi Ban hội thẩm và Cơ quan phúc thẩm) có ý nghĩa quyết định việc “thắng”, “thua” của các bên có liên quan trong vụ việc. Vấn đề này lại càng có ý nghĩa trong việc xác định phạm vi và mức độ áp dụng các quy định “linh hoạt” trong bảo hộ quyền SHTT (đặc biệt là bảo hộ sáng chế) tại Hiệp định TRIPS vì mục tiêu khuyến khích sáng tạo cá nhân hài hòa với bảo đảm lợi ích cộng đồng. Do đó, việc tìm hiểu và áp dụng những kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn giải quyết tranh chấp bảo hộ quyền SHTT có ý nghĩa quan trọng đối với các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam trong việc nâng cao tính hiệu lực, hiệu quả của chính sách, pháp luật bảo hộ quyền SHTT nội địa nhằm ngăn ngừa và thích ứng với cơ chế giải quyết tranh chấp WTO; cũng như tận dụng tối đa các quy định linh hoạt trong bảo hộ quyền SHTT để phát triển đất nước gắn với giảm thiểu tranh chấp tiềm ẩn.

2 Xuất phát từ thực tế còn rất thiếu vắng các nghiên cứu trong và ngoài nước trực tiếp liên quan đến vấn đề nêu trên, nghiên cứu sinh đã lựa chọn “Giải quyết tranh chấp về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ theo cơ chế của Tổ chức Thương mại Thế giới” làm đề tài cho luận án của mình. Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2. Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn giải quyết tranh chấp bảo hộ quyền SHTT theo cơ chế của WTO, luận án đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả chính sách, pháp luật bảo hộ quyền SHTT tại Việt Nam nhằm ngăn ngừa nguy cơ gây tranh chấp và sẵn sàng ứng phó khi tranh chấp xảy ra. Nhiệm vụ nghiên cứu: Để đạt được mục đích trên, luận án có nhiệm vụ giải quyết những vấn đề sau: - Nghiên cứu đánh giá tổng quan về tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài để từ đó rút ra những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu; - Nghiên cứu làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về giải quyết tranh chấp về bảo hộ quyền SHTT theo cơ chế của WTO: Khái niệm, đặc điểm giải quyết tranh chấp bảo hộ quyền SHTT tại WTO, pháp luật áp dụng và trình tự thủ tục giải quyết tranh chấp bảo hộ quyền SHTT tại WTO; - Phân tích, đánh giá thực trạng giải quyết tranh chấp tại WTO (thông qua các báo cáo của Ban hội thẩm và Cơ quan phúc thẩm đã được DSB phê duyệt và công bố) liên quan đến những nội dung cơ bản trong bảo hộ quyền SHTT bao gồm: (i) các nguyên tắc cơ bản trong bảo hộ quyền SHTT; (ii) nội dung bảo hộ quyền SHTT (điều kiện bảo hộ, phạm vi bảo hộ và giới hạn quyền của chủ sở hữu); và (iii) thực thi quyền SHTT cũng như trình tự thủ tục giải quyết tranh chấp; trên cơ sở đó rút ra các bài học kinh nghiệm cho các quốc gia đang phát triển như Việt Nam.

- Đề xuất các giải pháp nhằm ngăn ngừa sớm tranh chấp và nâng cao năng lực ứng phó khi tranh chấp xảy ra; đồng thời khai thác hiệu quả các quy 3 định linh hoạt trong bảo hộ một số đối tượng SHTT vì lợi ích cộng đồng mà không tiềm ẩn tranh chấp. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận án 3. Đối tượng nghiên cứu Luận án có đối tượng nghiên cứu là việc giải quyết tranh chấp giữa các thành viên WTO (bởi Ban Hội thẩm và Cơ quan phúc thẩm) liên quan đến các biện pháp bảo hộ quyền SHTT (bao gồm các chính sách và quy định pháp luật của một nước thành viên WTO bị cáo buộc vi phạm Hiệp định TRIPS bởi một thành viên khác) theo các nguyên tắc, trình tự thủ tục của WTO. Phạm vi nghiên cứu Trong phạm vi đề tài, tác giả nghiên cứu việc giải quyết tranh chấp về bảo hộ quyền SHTT theo trình tự thủ tục của WTO do Ban hội thẩm và Cơ quan phúc thẩm tiến hành thông qua các vụ việc thực tế được công bố chính thức trên trang thông tin điện tử của WTO “https://www.