Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) dưới góc nhìn tranh chấp biển: Bài học cho Việt Nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT *** Tòa án công lý quốc tế (ICJ) dưới góc nhìn từ các vụ tranh chấp biển và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam Giảng viên: TS. Mai Hải Đăng Nhóm thực hiện: Nhóm 2 Lớp: Kép K12 Luật học Học phần: Các thiết chế tài phán quốc tế Hà Nội, 2022 1 BẢNG ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ HOÀN THÀNH CÔNG VIỆC STT Họ và tên Mssv Đánh giá Ghi chú 1 Tạ Đức Anh 19032283 Tốt 2 Đặng Thanh Hằng 19030897 Tốt 3 Ngô Lê Phương 19030942 Tốt 4 Trần Mai Đức Triều 19030976 Tốt 5 Phạm Ngọc Lan 18040123 Tốt 6 Trần Kim Chi 19040318 Tốt 7 Lê Hoàng Anh 19040043 Tốt 8 Hoàng Hà Uyển Nhi 19041771 Tốt 9 Hoàng Tống Khánh Quân 19031048 Tốt 10 Bùi Quang Hưng 17031771 Tốt 2 MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ……………………………………………….2 PHẦN MỞ ĐẦU ……………………. Lý do chọn đề tài …………. Mục đích nghiên cứu ………….

Đối tượng nghiên cứu …………. Câu hỏi nghiên cứu …………. Phương pháp nghiên cứu …………. Dự kiến kết quả nghiên cứu ………….8 PHẦN NỘI DUNG ………………….

TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ NGHIÊN CỨU ……. Tổng quan các công trình nghiên cứu trong nước………………. Tổng quan các công trình nghiên cứu nước ngoài …………. Những vấn đề đã được nghiên cứu……………….

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÒA ÁN CÔNG LÝ QUỐC TẾ …………. THỰC TRẠNG XÉT XỬ CỦA TÒA ÁN CÔNG LÝ QUỐC TẾ HIỆN NAY THÔNG QUA HAI VỤ TRANH CHẤP VỀ BIỂN …………………12 3. Tổng quan các công trình nghiên cứu trong nước………………. Tổng quan các công trình nghiên cứu nước ngoài ………….

Tổng quan các công trình nghiên cứu nước ngoài …………. ĐỀ XUẤT, GIẢI PHÁP GIÚP VIỆT NAM SỬ DỤNG HIỆU QUẢ TÒA ÁN CÔNG LÝ QUỐC TẾ ……………………. Tổng quan các công trình nghiên cứu trong nước………………. Tổng quan các công trình nghiên cứu nước ngoài ………….……………………8 PHẦN KẾT LUẬN………………………….23 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO……………………………………….24 3 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT CLCS Ủy ban ranh giới thềm lục địa của Liên hợp quốc ĐƯQT Điều ước quốc tế EEZ Vùng đặc quyền kinh tế ITLOS Tòa án quốc tế về Luật Biển ICJ Tòa án Công lý quốc tế LHQ Liên Hợp Quốc TLĐMR Thềm lục địa mở rộng UNCLOS Công ước của Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 4 MỞ ĐẦU 1.

Lý do chọn đề tài Giải quyết tranh chấp bằng biện pháp pháp lý thông qua các thiết chế tài phán quốc tế là cách thức hòa bình giải quyết các tranh chấp quốc tế phù hợp với điều kiện và khả năng của Việt Nam hiện nay. Cách thức này có thể bảo vệ được các quốc gia yếu thế với sự đảm bảo của các thiết chế liên chính phủ được thành lập để bảo vệ hòa bình và công lý trên thế giới như Liên Hợp Quốc (LHQ). Trên thực tế, trong một số trường hợp việc đàm phán hay thương lượng ngoại giao để giải quyết các tranh chấp phức tạp khó đưa đến kết quả cuối cùng. Do vậy, Việt Nam cần nghiên cứu và sử dụng các thiết chế tài phán quốc tế có đủ uy tín quốc tế để bảo vệ quyền lợi quốc gia của mình trong các tranh chấp quốc tế.

Trong hệ thống các thiết chế tài phán quốc tế thì Tòa án Công lý Quốc tế của LHQ (ICJ) là thiết chế tài phán có vai trò và tầm ảnh hưởng trong giải quyết tranh chấp quốc tế. Giải quyết tranh chấp bằng thiết chế tài phán quốc tế luôn nhận được sự ủng hộ của LHQ, các quốc gia và dư luận tiến bộ trên toàn thế giới. Nhiều phán quyết của ICJ được xem là chuẩn mực quốc tế hiện đại, trở thành nguồn bổ trợ quan trọng cho sự hình thành, phát triển của pháp luật quốc tế hiện đại. Bên cạnh đó, trên thế giới hiện nay tồn tại một số thiết chế tài phán quốc tế có thẩm quyền giải quyết những tranh chấp quốc tế như ITLOS được thành lập theo Phụ lục VI, các Tòa trọng tài được thành lập theo phụ lục VII,VIII của UNCLOS 1982, PCA.

Có thể thấy phạm vi thẩm quyền giải quyết tranh chấp của các thiết chế tài phán trên tương đối hẹp. Mỗi thiết chế tài phán quốc tế được thiết kế cho một thẩm quyền giải quyết tranh chấp đặc thù, riêng biệt, có ưu thế riêng. Điều này sẽ ảnh hưởng đến việc lựa chọn, vận dụng các thiết chế tài phán này khi giải quyết các tranh chấp mà Việt Nam phải đối mặt hiện nay, điển hình là các yêu sách tranh chấp về xác định chủ quyền trên 2 quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa, phân định biển tại các khu vực Biển Đông, Vịnh Thái Lan, các vấn đề liên quan đến môi trường quốc tế, tự do hàng hải, tự do hàng không và một số tranh chấp đang tiềm ẩn. Với chức năng là cơ quan tư pháp chính của LHQ, ICJ đã và đang giải quyết các vụ việc tranh chấp giữa các quốc gia và đưa ra các kết luận.

Phán quyết của ICJ được đảm bảo thực thi bằng sức mạnh của Hội đồng bảo an LHQ, trong hệ thống thiết chế tài 5 phán quốc tế, ICJ là thiết chế tài phán duy nhất có cơ quan đảm bảo thực thi phán quyết như vậy. Điều này sẽ phù hợp với các tranh chấp mà Việt Nam đang phải đối mặt hiện nay, nhất là vấn đề trên biển Đông. Từ trước đến nay, Việt Nam chủ yếu sử dụng biện pháp chính trị, đàm phán ngoại giao để giải quyết các tranh chấp quốc tế. Tuy nhiên, biện pháp pháp lý còn khá mới đối với Việt Nam, kinh nghiệm tham gia giải quyết tranh chấp của Việt Nam tại các thiết chế tài phán quốc tế chưa nhiều, đến nay Việt Nam chưa từng tham gia giải quyết tranh chấp tại ICJ.

Việt Nam đang phải đối mặt với các tranh chấp về chủ quyền, quyền chủ quyền trên Biển Đông với nhiều quốc gia khác nhau đang là thách thức đe dọa đến chủ quyền lãnh thổ, an ninh trên biển và từ hướng biển.Việc Việt Nam sử dụng các thiết chế tài phán quốc tế, trong đó có nghiên cứu cơ chế, cách thức vận dụng ICJ để giải quyết tranh chấp quốc tế thông qua 2 thẩm quyền chính là giải quyết tranh chấp và đưa ra kết luận tư vấn là khả năng thực tế có thể xảy ra trong tương lai. Vì vậy, nhóm chúng em quyết định chọn đề tài nghiên cứu về “Tòa án công lý quốc tế (ICJ) dưới góc nhìn từ các vụ tranh chấp biển và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam” nhằm rút ra những bài học kinh nghiệm cần thiết và quý báu cho Việt Nam. Mục đích nghiên cứu Mục đích nghiên cứu của đề tài là làm sáng tỏ cơ sở lý luận về Tòa án công lý quốc tế và thực tiễn giải quyết tranh chấp của ICJ trong các tranh chấp về biển, để từ đây đưa ra những phân tích về kết luận tư vấn của ICJ và rút ra bài học kinh nghiệm trong việc vận dụng thiết chế tài phán này vào giải quyết tranh chấp mà Việt Nam đang phải đối mặt hiện nay. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các quy định về quy trình thủ tục, thẩm quyền xét xử tại ICJ, vai trò, thực trạng xét xử của ICJ trong các vụ việc tiêu biểu.

Cùng với đó, đề tài cũng hướng đến đối tượng nghiên cứu là những tồn tại, hạn chế trong quy định và thực tiễn giải quyết tranh chấp và kết luận tư vấn tại ICJ. Từ đó, đưa ra kiến nghị, giải pháp cho Việt Nam khi sử dụng ICJ để giải quyết tranh chấp liên quan đến vấn đề Biển Đông của nước ta. Câu hỏi nghiên cứu Đề tài nghiên cứu tập trung trả lời ba câu hỏi nghiên cứu sau: - Thứ nhất, Quy định về thủ tục tố tụng, thẩm quyền giải quyết tranh chấp, hiệu lực của phán quyết của ICJ như thế nào? - Thứ hai, Thực trạng xét xử của ICJ về các vụ việc tranh chấp trên biển như thế nào? - Thứ ba, Những bài học kinh nghiệm cho Việt Nam để sử dụng hiệu quả ICJ cho những tranh chấp trên biển sau này là gì? 5. Phương pháp nghiên cứu Đề tài sử dụng phương pháp luận là chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, nghiên cứu về tổ chức, hoạt động của Tòa án Công lý quốc tế đặt trong mối liên hệ với sự vận động, phát triển không ngừng của Luật quốc tế hiện đại.

Bên cạnh đó, nhóm chúng em kết hợp phương pháp so sánh, phân tích, tổng hợp để đi sâu vào phân tích hai vụ việc mà ICJ giải quyết tranh chấp trên biển, từ đó đưa ra kiến nghị, đề xuất cho Việt Nam khi tham gia giải quyết tranh chấp tại ICJ. Kết cấu của bài nghiên cứu Bài nghiên cứu gồm 04 chương: Chương I : Tổng quan các công trình đã nghiên cứu Chương II: Cơ sở lý luận về Tòa án Công lý Quốc tế Chương III: Thực trạng xét xử của Tòa án Công lý Quốc tế hiện nay thông qua hai vụ tranh chấp về biển Chương IV: Đề xuất giải pháp giúp Việt Nam sử dụng hiệu quả Tòa án Công lý Quốc tế 7 NỘI DUNG CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ NGHIÊN CỨU Tòa án Công lý Quốc tế có tên quốc tế tiếng Anh là The International Court of Justice (ICJ), có trụ sở chính tại Cung điện Hòa Bình, thành phố La Haye, Hà Lan. Tòa được thành lập cùng với việc thông qua Hiến Chương LHQ ngày 26/6/1945 tại San Francisco, chính thức đi vào hoạt động ngày 06/02/1946, kế thừa Tòa án công lý quốc tế thường trực của Hội Quốc liên. Sự ra đời của Tòa là kết quả của xác lập lại “trật tự” thế giới sau Chiến tranh thế giới thứ II, trên quan điểm chính trị, có 2 lý do được đưa ra để đặt dấu chấm hết cho Tòa án công lý quốc tế thường trực: Một cơ quan tài phán quốc tế quan trọng phải có thành viên là các nước thuộc phe Đồng minh, đặc biệt là Mỹ và Liên Xô - những nước không phải là thành viên Hội Quốc liên cũng như thành viên Quy chế Tòa án Công lý Quốc tế thường trực; và Vị trí ưu thế của các quốc gia thuộc phe Trục trong Tòa án công lý quốc tế thường trực cần phải xóa bỏ.

Hiện nay, Tòa có 193 Quốc gia thành viên, các thành viên này đều là thành viên của LHQ. Tại các Điều từ 92 đến 96 Hiến chương quy định về vị trí pháp lý, thẩm quyền và những nội dung chính trong hoạt động của Tòa. Ngoài ra, thủ tục tố tụng của Tòa còn được quy định tại Quy chế và Bộ quy tắc của Tòa. Tại Điều 92 Hiến chương quy định: “Tòa án Công lý Quốc tế là cơ quan tư pháp chính của Liên Hợp Quốc.