Luận án chính sách hiến ghép mô bộ phận cơ thể người - Nghiên cứu tại Việt Nam

LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, dữ liệu nêu trong Luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của Luận án chƣa từng đƣợc công bố trong bất cứ công trình nghiên cứu nào. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Nguyễn Hoàng Phúc DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN Bảo hiểm xã hội : BHXH Bảo hiểm y tế : BHYT Bộ phận cơ thể ngƣời : BPCTN Mặt trận tổ quốc Việt Nam : MTTQVN Tổ chức thu gom tạng Hoa Kỳ : OPO Mạng lƣới nhận ghép tạng Hoa Kỳ : OPTN Phỏng vấn sâu : Pvs Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia : TTĐPGTQG Cơ quan điều phối ghép tạng Hoa Kỳ : UNOS Ủy ban nhân dân : UBND MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài. Đánh giá về các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài. Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA CHÍNH SÁCH VỀ HIẾN, LẤY, GHÉP MÔ, BỘ PHẬN CƠ THỂ NGƢỜI. Các khái niệm liên quan. Vấn đề chính sách, nội dung chính sách về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể ngƣời. Thực hiện chính sách hiến, lấy ghép mô, bộ phận cơ thể ngƣời.

Các yếu tố tác động đến chính sách hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể ngƣời. Chính sách về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể ngƣời ở Hoa Kỳ và kinh nghiệm tham khảo cho Việt Nam. THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH HIẾN, LẤY, GHÉP MÔ, BỘ PHẬN CƠ THỂ NGƢỜI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY. Khái quát sự hình thành chính sách về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể ngƣời ở Việt Nam.

Thực trạng nội dung chính sách về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể ngƣời ở Việt Nam hiện nay. Thực trạng thực hiện chính sách về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể ngƣời ở Việt Nam hiện nay. Nguyên nhân của những hạn chế. CÁC QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH VỀ HIẾN, LẤY, GHÉP MÔ, BỘ PHẬN CƠ THỂ NGƢỜI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY.

Các quan điểm hoàn thiện chính sách về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể ngƣời ở Việt Nam hiện nay. Một số giải pháp hoàn thiện chính sách về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể ngƣời ở Việt Nam hiện nay. 151 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 166 DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ TRONG LUẬN ÁN S Tên sơ đồ, bảng Trang TT 1Sơ đồ 2.

Nội dung chính sách về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ 42 1 thể ngƣời 2Sơ đồ 2. Sự phối hợp giữa các chủ thể thực hiện chính sách 72 2 trong hoạt động điều phối mô, BPCTN của Hoa Kỳ 3Biểu đồ 3. Nguồn thông tin hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể 104 3 ngƣời 4Biểu đồ 3. Thái độ của ngƣời dân nếu ngƣời thân đăng ký hiến 120 4 mô, bộ phận cơ thể ngƣời 5Biểu đồ 3.

Thái độ của ngƣời dân về việc sẵn sàng hiến mô, bộ 120 5 phận cơ thể ngƣời sau khi chết 6Sơ đồ 4. Hệ thống các cơ quan thực thi chính sách hiến, lấy, 137 6 ghép mô, bộ phận cơ thể ngƣời MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong thực tế hiện nay ở Việt Nam, việc nghiên cứu chính sách về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể ngƣời (BPCTN) là hết sức cấp thiết, xuất phát từ những lý do sau đây: Thứ nhất, xuất phát từ những thành tựu của lĩnh vực ghép mô, BPCTN trên thế giới và ở Việt Nam. Ghép mô, tạng đang là phƣơng pháp điều trị cuối cùng và hiệu quả cho ngƣời bệnh bị hỏng mô, BPCTN không hồi phục.

Cho đến nay, kỹ thuật này ngày càng phát triển không ngừng và đƣợc ghi nhận là một trong những thành tựu quan trọng nhất của y học thế giới, là một trong mƣời phát minh về khoa học kỹ thuật làm thay đổi cuộc sống của nhân loại trong thế kỷ 20. Hàng năm trên thế giới có hàng triệu ngƣời đƣợc ghép mô, tạng. Ở Việt Nam, kỹ thuật ghép mô, BPCTN của đội ngũ y, bác sỹ đạt trình độ ngang tầm với các nƣớc trong khu vực và trên thế giới. Lƣợng bệnh nhân đƣợc ghép mô, BPCTN ngày càng gia tăng theo các năm.

Chính vì vậy, việc nghiên cứu, xây dựng một hệ thống chính sách đầy đủ, đồng bộ về lĩnh vực ghép mô, BPCTN là vô cùng quan trọng. Thứ hai, xuất phát từ nhu cầu đƣợc ghép mô, BPCTN ngày càng lớn. Số lƣợng bệnh nhân có nhu cầu đƣợc ghép mô, tạng ngày càng tăng cao, vƣợt quá khả năng đáp ứng của ngành y học do thiếu nguồn mô, BPCTN hiến tặng ở hầu hết các quốc gia trên thế giới. Khoảng cách giữa số lƣợng bệnh nhân có nhu cầu đƣợc ghép mô, BPCTN so với nguồn cung cấp mô, BPCTN ngày một gia tăng.

Đặc biệt cùng với những tiến bộ trong kỹ thuật y khoa nhƣ kỹ thuật lọc máu, thời gian sống của các bệnh nhân bị suy thận giai đoạn cuối có thể đƣợc kéo dài hơn. Thêm vào đó là xu hƣớng già hóa dân số cùng với các bệnh về cao huyết áp, tiểu đƣờng,… khiến cho số bệnh nhân bị suy giảm chức năng một số tạng ngày càng nhiều, góp phần vào việc kéo dài danh sách những ngƣời có nhu cầu ghép mô, BPCTN. Có thể nói, thiếu hụt nguồn mô, BPCTN để ghép là rào cản chính trong việc hạn chế sự phát triển của chuyên ngành ghép tạng và đã giới hạn số lƣợng bệnh nhân đƣợc hƣởng 1 lợi từ phƣơng thức điều trị này. Do vậy, việc nghiên cứu, xây dựng một hệ thống chính sách hiến, lấy, ghép mô, BPCTN để có thể giải quyết đƣợc nhu cầu ghép mô, BPCTN hiện nay là cấp thiết.

Thứ ba, xuất phát từ thực tiễn về vấn đề hiến mô, BPCTN ở nƣớc ta hiện nay còn quá ít so với nhu cầu cần mô, BPCTN để ghép. Cũng nhƣ nhiều quốc gia trên thế giới, nhu cầu ghép mô, BPCTN tại VN là rất cao (hàng nghìn ngƣời bệnh mỗi năm), trong khi ở các nƣớc phát triển, nguồn mô, BPCTN hiến tặng chủ yếu đƣợc lấy từ bệnh nhân chết não, còn ở Việt Nam, nguồn hiến mô, BPCTN chủ yếu vẫn từ ngƣời cho sống cùng huyết thống. Trong khi đó mô, BPCTN của hàng chục ngàn bệnh nhân chết não, chết do tai nạn giao thông lại không đƣợc sử dụng để cứu chữa cho các bệnh nhân suy mô, BPCTN. Vấn đề này do nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân quan trọng từ việc ngƣời dân còn thiếu hiểu biết về hoạt động hiến mô, BPCTN.

Dù hiến mô, BPCTN là để cứu ngƣời nhƣng cũng không dễ dàng do những rào cản từ gia đình, định kiến xã hội và suy diễn tâm linh. Quan niệm của phƣơng Đông về “chết toàn thây” ở góc độ nào đó có thể gây sự lãng phí rất lớn đối với sự sống và chƣa đúng với tinh thần nhân văn. Vì vậy, việc nghiên cứu, xây dựng, hoàn thiện chính sách về hiến, ghép mô, BPCTN, trong đó quan trọng là nội dung, phƣơng pháp về truyền thông nhằm nâng cao hiểu biết, thay đổi thái độ, thu hút sự quan tâm, ủng hộ của các cán bộ quản lý, lãnh đạo các cấp, các ngành, cũng nhƣ các tầng lớp dân cƣ trong cộng đồng là hết sức cần thiết. Thứ tư, xuất phát từ thực trạng thực hiện chính sách về hiến, lấy, ghép mô, BPCTN ở Việt Nam trong thời gian vừa qua đã từng bƣớc có sự thay đổi tích cực, đã đạt đƣợc những thành tựu nhất định tuy nhiên vẫn còn nhiều bất cập.

Tuy Nhà nƣớc Việt Nam đã ban hành đƣợc một hệ thống văn bản khá phong phú về chính sách hiến, lấy, ghép mô, BPCTN nhƣng còn thiếu rất nhiều nội dung quan trọng đảm bảo cho chính sách có thể thực hiện đƣợc trong thực tế. Trong thực hiện chính sách vẫn còn xảy ra tình trạng mà báo chí và các phƣơng tiện truyền thông đã phản ảnh nhƣ: mua bán nội tạng, mua bán thận núp bóng hiến tạng nhân đạo, ngƣời hiến phải trả 17 triệu tiền xét nghiệm… 2 Hơn nữa, trong điều kiện kinh tế thị trƣờng, mở cửa hội nhập quốc tế hiện nay, chính sách về hiến, lấy, ghép mô, BPCTN là một trong những chính sách đặc biệt quan trọng trong lĩnh vực y tế. Những yếu tố về thị trƣờng trong những văn bản quy phạm pháp luật nội dung của chính sách chƣa thể đề cập hết đƣợc, vì vậy, việc nghiên cứu, hoàn thiện hình thức, nội dung chính sách về hiến, lấy, ghép mô, BPCTN là hết sức cần thiết, cấp bách và có ý nghĩa. Thứ năm, bản thân tác giả luận án là một ngƣời làm việc tại Trung tâm Điều phối ghép tạng quốc gia thuộc Bộ Y tế, là một trong những đợn vị chính tham gia xây dựng, tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật về hiến, lấy, ghép mô, BPCTN, tuy đã có đƣợc một số kiến thức, kinh nghiệm chuyên môn để thực hiện công việc hàng ngày, nhƣng để hoàn thành tốt đƣợc công việc của mình cần có sự đầu tƣ nghiên cứu sâu hơn, đầy đủ hơn cả về mặt lý luận và thực tiễn về chính sách hiến, lấy, ghép mô, BPCTN.

Đây cũng là một trong những lý do tác giả luận án lựa chọn đề tài nghiên cứu này. Như vậy, nghiên cứu chính sách về hiến, lấy, ghép mô, BPCTN ở Việt Nam hiện nay là vấn đề bức thiết, quan trọng cả về mặt lý luận và thực tiễn. Tuy nhiên, trong những năm qua, các công trình nghiên cứu về vấn đề này một cách tổng thể, đầy đủ, cụ thể còn thiếu vắng. Chính vì vậy, việc lựa chọn, nghiên cứu đề tài “Chính sách về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể ngƣời ở Việt Nam hiện nay” là hết sức cần thiết và có ý nghĩa.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 2. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở khung lý thuyết về chính sách về hiến, lấy, ghép mô, BPCTN, Luận án tập trung làm rõ thực trạng và đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách về hiến, lấy, ghép mô, BPCTN ở Việt Nam trong thời gian tới. Nhiệm vụ nghiên cứu Từ mục đích nghiên cứu trên đây, đề tài đề ra các nhiệm vụ nghiên cứu cơ bản sau: 3 Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan và xác định những vấn đề luận án cần tập trung giải quyết. Nghiên cứu làm sáng tỏ những vấn đề lý luận của chính sách về hiến, lấy, ghép mô, BPCTN, bao gồm: khái niệm, vấn đề, nội dung chính sách, quy trình thực hiện chính sách và các yếu tố tác động đến chính sách hiến, lấy, ghép mô, BPCTN.