Luận án Tiến sĩ Luật: Giải quyết tranh chấp kinh tế bằng tòa án Việt Nam

, AAO DỤC VA DAO TẠO TRUNG TAM KHOA HỌC XÃ HỘI VA NHÂN VĂN QUỐC GIA VIỆN NGHIÊN CUU NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT NGUYÊN THỊ KIM VINH ÁP LUẬT GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP KINH TẾ BANG CON DUONG TOA ÁN Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SỸ LUẬT HỌC Chuyên ngành: Luật kinh tế Mã số: 5.05,15 hướng dân khoa học: 1. Nguyễn Van Ding 2. Paam Duy Nghia --r ———————— THU VIEN KHOI One ov 4.| HA NỘI - 2002 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực.

Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. TÁC GIÁ LUẬN ÁN ⁄ A __“ZH~- ~ Nguyễn Thị Kim Vinh MỤC LỤC Trang LỜI NÓI ĐẦU | CHUONG 1 NHUNG VAN DE LY LUAN CHUNG VE GIAI QUYET 7 TRANH CHAP KINH TE BANG TOA AN 1. Dac điểm của pháp luật kinh tế - thương mai va vai trò của pháp luật tố tụng kinh tế 7 1. Đặc điểm của pháp luật kinh tế - thương mai 7 1.

Vai trò của pháp luật tố tụng kinh tế 10 1. Khai niệm chung về giải quyết tranh chap kinh tế 12 1. Giải quyết tranh chấp bằng toà án 22 1. So sánh tố tụng kinh tế và những dạng tố tụng cùng loại theo pháp luật hiện hành 26 › 1.

Tranh chấp kinh tế và thẩm quyền của toà án theo pháp luật Việt nam 32 1. Khái niệm chung về tranh chấp kinh tế a2 1. Đặc điểm của tranh chấp kinh tế trong cơ chế thị trường 34 1. Tranh chấp kinh tế theo pháp luật hiện hành 35 1.

Thẩm quyền giải quyết tranh chấp kinh tế của toà án 44 14. Các nguyên tắc đặc trưng giải quyết tranh chấp kinh tế bằng con đường toà ấn 4ä 1. — Tố chức và hoạt động của hệ thống toà kinh tế 32 (. Lich sử tài phán kinh tế ở nước ta 32 1.

Sự cần thiết của hình thức giải quyết tranh chấp kinh tế bằng con dường toà án 37 1. Những yêu cầu đố: với việc giải quyết tranh chấp kinh tế tạitoàán 60 1 Kết tuận chương 1 LỜI MỞ ĐẦU I. TÍNH CAP THIẾT CUA DE TÀI Trong mọi hoạt động xã hội loài người, thường xảy ra những tranh chấp giữa các cá nhân với nhau, giữa cá nhân với pháp nhân hay giữa các pháp nhân với nhau. Khi xã hội càng phát triển thì tính chất của các loại tranh chấp càng trở nên phức tạp.

Để đảm bảo trật tự, ổn định xã hội Nhà nước đã sử dụng pháp luật làm công cụ để điều chỉnh những loại tranh chấp đó. Mỗi ngành luật sẽ điều chỉnh những tranh chấp có cùng tính chất chung. Từ đó có thể hiểu tranh chấp là những bất đồng mâu thuẫn giữa các bên về quyền và nghĩa vụ phát sinh từ một quan hệ pháp luật cụ thể. Trong đời sống xã hội có rất nhiều loại tranh chấp khác nhau như tranh chấp dân sự, lao động, hôn nhân và gia đình, kinh tế, hành chính,.

Tương ứng với mỗi loại tranh chấp thi có một thủ tục tố tụng riêng giải quyết phù hợp với bản chất và đặc tính pháp lý của chúng. Trong hoạt động sản xuất kinh doanh giữa các tổ chức kinh tế nảy sinh các quan hệ kinh tế mà nội đung của nó chính là những quy định về quyền và nghĩa vụ kinh tế, Mọi hoạt động kinh tế đều phụ thuộc sự phát triển của xã hội. Khi xã hội phát triển thì nền kinh tế thị trường, nền kinh tế cạnh tranh đáp ứng nhu cầu người tiêu dùng cũng làm cho các quan hệ kinh tế càng trở lên phức tạp. Vì vậy pháp luật Nhà nước phải kịp thời điều chỉnh những quan hệ kinh tế này mà trong đó có cả những quy định pháp luật điều chỉnh những tranh chấp kinh tế.

Mà cu thé ở nước ta thì vào thời điểm tháng 7 nam 1994, pháp luật tài phán kinh tế của nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung đã chuyển sang của nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước. Điều này đã đặt ra yêu cầu khách quan đổi mới trong cơ chế quản lý kinh tế, đồng thời từng bước đổi mới hê thống chính trị, trong đó có sự phân công, phân chia rành mạch giữa Quốc hội Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao dudi sự lãnh đạo của Dang. Việc đổi mới đó kéo theo sự thay đổi của hệ thống tư pháp và các cơ quan tài phán nói chung cũng như sự thay đổi của cơ quan tài phán giải quyết tranh chấp trong kinh doanh nói riêng và Tòa kinh tế ra đời trong khuôn khổ đổi mới trên như một tất yếu khách quan. Cũng từ đó, Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án kinh tế đ mi được Uy ban thường vụ Quốc Hội thông qua ngày 16/3/1994 và được công low ©6 ngày 17/4/1994.

Tài phán toà án kinh tế” là một vấn đề mới mẻ cả về lý luận và thực tiễn. Mac dù có áp dụng nhiều thông lệ về tổ chức và hoạt động của Tòa Kinh tế về pháp luật nội dung và hình thức về tài phán Tòa án kinh tế, song pháp luật về tài phán Tòa án kinh tế ở nước ta vẫn có những nét đặc thù và hiện nay, có thể nói, việc giải quyết các tranh chấp kinh tế bằng Tòa án ở nước ta đang giữ vai trò chủ đạo và có ý nghĩa nhất định trong việc tạo ra môi trường kinh doanh lành mạnh, đúng khuôn khổ pháp luật. Trong 7 năm qua, khi giải quyết tranh chấp kinh tế, toà án áp dụng chủ yếu Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án kinh tế này và những văn bản hướng dẫn của ngành, cùng với luật nội dung chủ yếu là Pháp lệnh hợp đồng kinh tế. Trong khi đó, Pháp lệnh HDKT lại là van ban được ban hành từ nam 1989 cho đến nay có nhiều điểm không còn phù hợp với tình hình phát triển của nền kinh tế thị trường và không thống nhất với những quy định về tố tung kinh tế tại Pháp lệnh về thủ tục giải quyết các vụ án kinh tế cũng như Luật thương mại.

Thực tiễn trong việc giải quyết tranh chấp kinh tế cũng đã bộc lộ nhiều vấn dé vướng mắc cần phải nghiên cứu do hệ thống các văn bản hướng dẫn còn thiếu đồng bộ, chậm được ban hành, chưa phù hợp, chưa thống nhất dẫn đến cách hiểu không thống nhất và việc vận dụng không đạt được tính thuyết phục. Như Nghị quyết 08-NQ/TW của Bộ chính trị "về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới" đã khẳng định: "Pháp luật trong lĩnh vực tư pháp chưa hoàn thiện, thiếu đồng bộ và còn nhiều sơ hở. Công tác xây dựng, giải thích, hướng dẫn và tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, trong đó có pháp luật về lĩnh vực tư pháp còn nhiều bất cập và hạn chế”.L2! 31, Điều đó làm cho hoạt động xét xử của Tòa kinh tế gặp nhiều khó khăn vướng mắc, dẫn đến tình trang có những vụ án kinh tế bị giải quyết kéo dài qua nhiều cấp giải quyết, hướng dan của ngành không thống, quan điểm giải quyết không thống nhất giữa các cấp giải quyết và hậu quả là khi bản án có ” Trong luận án này, chúng tôi không di sâu phân tích khái niệm tài phán kinh tế mà gia định là khái niệm này có nội hàm tương đồng với khái niệm giải quyết tranh chấp kinh tế. hiệu lực thì bên buộc phải thi hành đã mất khả năng thanh toán hoặc tau tán hết tài sản rồi tuyên bố phá sản.

Do đó, trong điều kiện hiện nay, nghiên cứu về giải quyết tranh chấp Nhận thức đúng vai trò của Tòa án, nắm vững các quy định pháp luật về giải quyết tranh chấp kinh tế và tìm ra những biện pháp thúc đẩy hình thức tài phán này phát triển là một việc làm thiết thực góp phần hoàn thiện khung pháp luật kinh tế. Vì, pháp luật kinh tế không thể hoàn thiện nếu không có một chế định pháp luật hoàn chỉnh về giải quyết tranh chấp kinh tế , đáp ứng yêu cầu của thực tiễn, yêu cầu phát triển kinh tế xã hội trong giai đoạn mới. Xuất phát từ những yêu cầu kể trên và với vị trí công tác là người làm công tác thực tiễn, đã và đang trực tiếp tham gia nhiều hoạt động xét xử trong linh vực này, ở nhiều cấp khác nhau trong ngành Toà án, tôi chọn dé tài "Pháp luật giải quyết tranh chấp kinh tế bằng con đường tòa án ở Việt Nam" để thực hiện luận án tiến sĩ luật học của minh. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Phải nói rằng, giải quyết tranh chấp kinh tế thông qua toà án không phải là vấn dé mới lạ trong khoa học pháp lý Việt nam.

Dé chuẩn bị cho việc ra đời các toà kinh tế và Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án kinh tế, ngay từ đầu những năm 90 đã hình thành những đề tài nghiên cứu của các cơ quan Nhà nước như: Trọng tài kinh tế Nhà nước, Bộ tư pháp. để tạo cơ sở thực tiễn và lý luận cho việc hình thành cơ chế tài phán kinh tế mới với sự ra đời của các toà kinh tế. Tiếp theo đó, nhiều cơ sở đào tạo và nghiên cứu luật học (như Đại học luật, Khoa luật DHQG) đã cập nhật vấn dé này vào các giáo trình của mình nhằm giới thiệu loại hình tài phán toà án kinh tế. Dự án VIE/94/003 do Bộ tư pháp chủ trì cũng đã có phần trình bầy về các phương pháp giải quyết tranh chấp kinh tế ở Việt nam.

Đáng kể đến là nhiều các luận văn tốt nghiệp đại học và cao học luật trong những năm vừa qua được thực hiện về loại đề tài này như: “thủ tục giải quyết các vụ án kinh tế bằng toà án trong nền kinh tế thị trườngở Việt nam” của Lê Công Đồng, TP. Hồ Chí Minh, 1996; “Hoà giải trong giải quyết tranh chấp kinh tế” của Đào Thị Xuân Lan, Hà nội, 1977; “Giải quyết tranh chấp bằng toà án” của Đào Vĩnh Tường, Hà Nội, 1977; “Giải quyết tranh chấp kinh tế bằng toà án tại TP. Hà nội” của Nguyễn Tuấn Anh, Hà nội, 2000.Ngoài ra, trên các tạp chí chuyên ngành về pháp luật cũng đã có không ít các bài viết về loại dé tài này. ' Nhìn lại những công trình đã được thực hiện trên đây có thể thấy rằng: Nhìn chung, các công trình đã nhìn thấy su cần thiết và giới thiệu khái quát về loại hình tài phán mới trong xã hội Việt nam: tài phán toà án kinh tế.