Luận án Tiến sĩ Luật học: Công nhận và thi hành quyết định trọng tài kinh tế tại Việt Nam

SHV) OSA BO GIAO DUC VA DAO TAO TRUNG TAM KHOA HOC XA HỘI VA NHÂN VAN QUỐC GIA VIEN NGHIEN CUU NHA NUGC VA PHAP LUAT NGUYEN TRUNG TIN L Me, Sa; ie _— = CONG NHAN VA CHO THI HANH TAI VIET NAM CAC QUYET DINH CUA TRONG TAI KINH TE THU VIEN TRUONG ĐẠI HỌC UÂT HA NỘI PHÒNG ĐỌC A ya CHUYEN NGANH LUAT KINH TE MA SO: 50515 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUAT HOC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. PHAM DUY NGHĨA TS. NGUYEN VĂN DUNG HA NOI - 2002 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nghiên cứu nêu trong luận án là trung thực và chính xác.

Các kết quả nghiên cứu nêu trong luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Năm 2002 ` TÁC GIÁ LUẬN ÁN Nguyễn Trung Tín DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG VIÊT TTKT Trong tai kinh té TTTTQTVN Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam TIẾNG ANH ICC The International Chamber of Commerce (Phong Thuong mai Quéc té). —— UCITRAL The United Nations Commission on International Trade Law (Uy ban cia Liên hợp quốc về luật thương mại quốc tế) MỤC LỤC Lời cam đOan. - G G22 300010999 0090 nguy 1 Danh mục các từ viết tẮ .- - - - - --Gs +9 9919031111 ng ng nguy.

3 \/(olst;\SSHddddaaẳaầáÁẮẮẮ. 4 Chương I: Cơ sở lý luận về việc công nhận và cho thi hành tại Việt Nam các quyết định của trọng tài kinh tế. Khái niệm quyết định của trọng tài kinh tẾ. Khái niệm và bản chất công nhận và cho thi hành các quyết định của trong 408 ‹ì;:8: 01000700777.

Sự cần thiết của việc công nhận và cho thi hành các quyết định của trong tai Kinh t6 00157. Trinh tự và thủ tục công nhận va cho thi hành các quyết định của trong tad s0 nh. Các điều kiện công nhận và cho thi hành các quyết định của trọng tài KH]: THẾ cueseenniennnii cosas ccasesrn cn. Cơ sở pháp luật về công nhận và cho thi hành các quyết định của trong 8,8.

¬ 71 Chương II: Thực trạng pháp luật Việt Nam về công nhận va cho thi hành tại Việt Nam các quyết định của trong tài kinh tế. Cơ sở pháp luật Việt Nam về công nhận và cho thi hành tại Việt Nam các quyết định của trọng tài kinh tẾ. Thực trạng các quy định trong các điều ước quốc tế mà Việt Nam ký kết hoặc tham gia về công nhận và cho thi hành tại Việt Nam các quyết định của trọng tài kinh tẾ. Thực trạng các quy định pháp luật trong nguồn quốc nội của pháp luật Việt Nam về công nhận và cho thi hành tại Việt Nam các quyết định của TONG tal KUM 0:10.

Thực tiễn hoạt động công nhận và cho thi hành tại Việt Nam các quyết dinh cla trong tai kinh t€ 0P Ẻ8ne. 141 Chương III: Hoan thiện pháp luật Việt Nam về công nhận va cho thi hành tại Việt Nam các quyết định của trọng tài kinh tế. Hoàn thiện các quy định trong các điều ước quốc tế về công nhận và cho thi hành tại Việt Nam các quyết định của trọng tài kinh tế. Hoàn thiện các quy định trong các văn bản pháp luật của Việt Nam về công nhận và cho thi hành tại Việt Nam các quyết định của trọng tài kinh TẾ .0 0 0 E005 58 156 Ket UG nh.

187 Tài liêu tham khảo. - - -- 0 HH HH HH n0 88859 4% 193 MỞ ĐẦU 1. Tính thời sự của đề tài Chính sách đổi mới của Đảng và Nhà nước ta đã tác động sâu sắc tới đời sống kinh tế, xã hội và pháp luật. Trong lĩnh vực kinh tế, từ một nền kinh tế tập trung bao cấp, nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đã được xây dựng, trong đó, “quan hệ đối ngoại không ngừng được mở rộng, hội nhập kinh tế quốc tế được tiến hành chủ động và đạt nhiều kết quả tốt” [20, tr.

Thực hiện chính sách đó, Việt Nam đã đạt được những thành tựu kinh tế đáng kể. Để đảm bảo cho sự chuyển hướng của nền kinh tế, pháp luật cũng được đổi mới trong việc điều chỉnh các quan hệ kinh tế từ chỗ chủ yếu bằng biện pháp hành chính, mệnh lệnh, hướng dẫn tới việc áp dụng chủ yếu các biện pháp mang tính chất dân sự (nguyên tắc thoả thuận, tự định đoạt của các chủ thể kinh doanh. “Tuy nhiên, cho đến nay, hệ thống pháp luật của Việt Nam, tuy có nhiều nỗ lực đổi mới, nhưng vẫn còn nhiều điều bất cập” [50, tr. Trong bối cảnh đó, các tranh chấp kinh tế càng đa dạng hơn và cần được giải quyết theo các phương thức mới phù hợp.

“Ngày nay, khi chúng ta chuyển nền kinh tế sang thị trường thì vai trò của pháp luật như là những đại lượng khách quan và công bằng càng được phát huy” [89, tr. Các tranh chấp kinh tế hiện nay ở nước ta chủ yếu bao gồm: - Các tranh chấp về hợp đồng; - Các tranh chấp giữa các thành viên công ty với nhau và giữa các thành viên công ty với công ty; - Các tranh chấp liên quan tới việc mua bán cổ phiếu, trái phiếu. Ngoài ra, các tranh chấp kinh tế còn có thể tồn tại ở nhiều dạng khác nhau, ví dụ như: - Các tranh chấp liên quan đến đầu tư nước ngoài; - Các tranh chấp phát sinh từ các quan hệ kinh tế quốc tế; ~ Các tranh chấp liên quan đến sở hữu trí tuệ, cạnh tranh và lạm dụng vị thế độc quyền. Các tranh chấp này có thể được giải quyết bằng thượng lượng, hoà giải giữa các bên, bằng toà án hoặc bằng trọng tài.

“Phần lớn các tranh chấp thương mại, đầu tư trên thế giới (trong đó có các tranh chấp thương mại quốc tế và đầu tư nước ngoài) được giải quyết theo con đường trọng tài nếu các bên thương lượng hoặc hoà giải không thành” [50, tr. Điều này xuất phát từ những ưu việt của con đường trọng tài so với toà án: nhanh chóng, mềm dẻo, đỡ tốn kém, đảm bảo uy tín và đảm bảo bí mật kinh doanh [48, tr. Nền kinh tế tập trung bao cấp trước đây không tạo ra điều kiện thuận lợi cho hoạt động của trọng tài phi chính phủ. Trong điều kiện nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, trọng tài phi chính phủ ở Việt Nam đa có môi trường phù hợp để phát huy những ưu việt của mình.

Theo thống kê của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, từ giữa năm 1993 đến giữa năm 1995, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (TTTTQTVN) đã thụ lý 42 vụ tranh chấp, vào loại cao của khu vực và thế giới, và đã giúp các bên hoà giải thành hoặc xét xử hầu như tất cả các vụ tranh chấp này (5, tr. Tuy vậy, để trọng tài phi chính phủ phát huy được các mặt lợi đó, Nhà nước cần vừa đảm bảo các điều kiện phù hợp cho việc thành lập và hoạt động của trọng tài kinh tế (TTKT), vừa đảm bảo cho các quyết định mà nó đưa ra đáp ứng các yêu cầu của pháp luật được công nhận và cho thi hành. Có được các đảm bảo đó trọng tài mới thực sự là một công cụ của thương mại đảm bảo cho việc thi hành các hợp đồng đã được ký kết. Để hoàn thành được vai trò ấy, quyết định của trọng tài cần được công nhận và thi hành (5, tr.

Trong những năm qua, Nhà nước ta đã ban hành, bổ sung, sửa đổi nhiều văn bản pháp luật; ký kết, tham gia nhiều điều ước quốc tế liên quan công nhận và cho thi hành tại Việt Nam quyết định của TTKT. Các văn bản pháp luật đó có thể được phân loại như sau: - Nhóm thứ nhất - nhóm không chuyên về công nhận và cho thi hành tại Việt Nam các quyết định của TTKT chủ yếu bao gồm: Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam 1992 được sửa đổi, bổ sung bằng Nghị quyết của Quốc hội số 51/2001/QH10 về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam 1992 (sau đây gọi tắt là Hiến pháp 1992); Luật Tổ chức Toà án nhân dân năm 2002; Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam 2000; Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án kinh tế 1994; Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án dân sự 1990; Pháp lệnh Thi hành án Dân sự 1993; Nghị định của Chính phủ số 24/2000/NĐ-CP ngày 31/7/2000 Quy định chi tiết thi hành Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam; Nghị định số 30/CP của Chính phủ 1993 về tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan quản lý công tác thi hành án dân sự, cơ quan thi hành án dan sự va chấp hanh viên; Nghị định số 69/CP của Chính phủ 1993 quy định thủ tục thi hành án dân sự; Nghị định số 116/CP của Chính phủ ngày 5-9-1994 Về tổ chức và hoạt động của TTKT; Quyết định số 204/TTg ngày 28/4/1993 của Thủ tướng Chính phủ về Tổ chức Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam; Quyết định số 114/TTg ngày 16/02/1996 của Thủ tướng Chính phủ Về việc mở rộng thẩm quyền giải quyết các tranh chấp của Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam. - Nhóm thứ hai - nhóm chuyên về công nhận và cho thi hành tại Việt Nam quyết định của TTKT bao gồm Pháp lệnh Công nhận và thi hành tại Việt Nam quyết định của trọng tài nước ngoài ngày 14/9/1995 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Các văn bản thuộc nhóm thứ nhất ghi nhận các quy định về thẩm quyển: của toà án, các cơ quan nhà nước khác trong việc công nhận và cho thi hành tại Việt Nam quyết định của TTKT.

Tuy nhiên, các quy định trong các văn 2ản đó chưa cụ thể, ví dụ chưa xác định rõ thẩm quyền, điều kiện thực hiện chi tiến hành cong nhận và thi hành tại Việt Nam quyết định của TTKT. Pháp lệnh Công nhận và thi hành tại Việt Nam quyết định của trọng tài ước ngoài chỉ giải quyết các vấn dé về trình tự, thủ tục và điều kiện công hận và thi hành tại Việt Nam quyết định của TTKT nước ngoài, chứ không đề cập tới phán quyết của TTKT Việt Nam. Ngay cả đối với quyết định của TTKT nước ngoài, nhiều vấn đề như việc xác định quyết định trọng tài, việc áp dụng các quy định trên trong thực tế ra sao còn chưa được làm sáng tỏ về mặt lý luận và kiểm nghiệm đầy đủ trong thực tiễn.