Luận án Luật học: Đổi mới tổ chức, hoạt động của UBND xã - Trần Nho Thìn

BỘ GIÁO DỤC TRUNG TAM KHOR HỌC XA HỘI VÀ ĐÀO TẠO VA NHÂN VAN QUỐC GIA VIEN NGHIÊN CỨU NHÀ NƯỚC VA PHAP LUẬT TRẤN NHO THÌN ĐỔI MỚI TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐÔNG CUA ỦY BAN NHÂN DÂN XÃ Chuyên ngành: Luật Nhà nước Mã số : 5.05 _ THUVIEN _ TRƯỜNG ĐẠI HOC LUAT HÀ NỘI PHÒNG ĐỌC „42 43 __ LUẬN ÁN PHÓ TIẾN SỸ KHOA HỌC LUẬT HỌC Người hướng dân khoa học: Phó Giáo sư, Phó Tiến sỹ Trần Trọng Huu HÀ NỘI - 1996 Tôi xin cam đoan đây là công trinh nghiên cứu cua riêng tôi. Các số liệu, kết qua trong luận án là trung thực va chưa từng được ai công bố trong bất ky công trình nào khúc. Trần Nho Thìn MỤC LỤC Tran Chương 1: Co sở lý luận về tổ chức và hoạt động của Uỷ ban nhân dan xa 1] 1. VỊ trí vai tro và chức nang của Uy ban nhân dân xã 12 1.

Quan hệ của Uy ban nhân dân xã với Hội đồng 36 nhân dân xã và với cơ quan Nhà nước cấp tiên. : Chương 2: Thực trạng tô chức và hoạt động của Uy ban nhân 46 dan xã 0 nước ta hiện nay 2. Sự phát triển về tổ chức và hoạt động của Uy ban 46 nhân dân xã từ năm 1945 đến nay 2. Những vấn đề đặt ra đòi hỏi phải giải quyết trong 68 tô chức và hoạt động của Uy ban nhân dân xã Chương 3: Phương hướng đối mới tổ chức và hoạt động của Uỷ g3 ban nhân dân xã trong điều kiện cải cách và kiện = toàn bộ máy Nhà nước.

Những yêu cầu đổi mới tổ chức và hoạt động của 82 Uỷ ban nhân dân xã. Phương hướng chủ yếu đổi mới tổ chức và hoạt đôộng i) ý x , 94 cua Uy ban nhân dân xã. e Kết luận š hs 118 ; ® Danh mục tài liệu tham khảo 121 L4 to MỞ ĐẦU 1.TÍNH CẤP THIẾT CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI Từ khi công cuộc đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo được tiến hành thì vấn đề cải cách bộ máy Nhà nước. trong đó vấn đề cải cách nền hành chính Nhà nước lại được đặt ra một cách hết sức câp bách và đã thu được những kết quả bước đầu rất quan trọng.

- Thể chế hoá đường lối đổi mới của Đảng, công tác xây dựng Hiến pháp, các đạo luật vé tổ chức bộ máy Nhà nước đã và đang là một đòi hỏi bức thiết của đời sống chính trị đất nước. Trong hoạt động đó việc tập trung chấn chỉnh cơ cấu tổ chức, biên chế, qui chế hoạt động của bộ máy hành chính các cấp, làm cho bộ máy tỉnh gọn, bảo đảm sự điều hành tập trung, thống nhất, thông suốt, có hiệu lực từ trung ương đến địa phương, đồng thời phát huy tính chủ động, năng động của cơ sở là vấn đề được ưu tiên, là trọng tâm của việc xây dựng, hoàn thiện Nhà nước trong những năm trước mắt. Việc Đảng, Nhà nước tập trung kiện toàn bộ máy chính quyền cấp cơ sở xuất phát chính từ tầm quan trọng đặc biệt của cấp chính quyền này nhất là ở xã, nơi trực tiếp với dân, giải quyết cụ thể các công việc của dân, gắn bó với đời sống của dân. Lịch sử xây dựng chính quyền từ khi nước Việt Nam dân chủ cộng hoà ra đời đến nay đã chứng tỏ rằng ở đâu chính quyền xã mạnh, ở đó mọi chủ trương, chính sách của Đảng.dễ dàng đi vào cuộc sống, pháp luật của Nhà nước được chấp hành nghiêm chỉnh; Ở đâu chính quyền xã không mạnh thì ở đó phong trào quần chúng kém phát triển, đời sống kinh tế, văn hoá của nhân dân gặp không ít khó khăn, phức tạp.

Công cuộc đổi mới trong những năm qua đã lấy nông thôn là một địa bàn trọng điểm, lấy nông nghiệp làm khâu đột phá. Chỉ thị của Ban bí thư (khoá IV) và Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị (khóa VỊ) là hai mốc lớn, góp phần rất quan trọng, tạo ra bước ngoặt trên con đường phát triển của nông nghiệp và nông thôn. Yếu cầu quản lý xã hội nông thôn trong điều kiện mới đòi hỏi phải có những chuyển đổi tương ứng về mặt to chức và hoạt động của cơ quan hành chính Nhà nước ở xã nhằm kiện toàn chính quyền xã, giải quyết vấn đề ngân sách xã và từng bước chuyên nghiệp hoá một số vị trí công tác ở xã như Nghị quyết Hội nghị lân thứ Tám Ban chấp hành Trung ương Đảng (khoá VII) đã khẳng định. Trong những năm gần đây, thực hiện Nghị quyết các Đại hội VI, VII và VIII của Đảng về cải cách bộ máy Nhà nước nói chung và ở xã nói riêng, chúng ta đã thu được những kết quả đáng khích lệ.

Kết quả lớn nhất là, đã xây dựng được một hệ thống các cơ quan hành chính Nhà nước ở xã thống nhất trong toàn quốc, có tác dụng to lớn trong việc ổn định trật tự xã hội, làm cho sức sản xuất ở nông thôn được giải phóng một bước quan trọng. Từ đó khơi dậy được nhiều nguồn lực, làm cho sản xuất, kinh doanh nông nghiệp phát triển năng động, đời sống người nông dân và bộ mặt nông thôn đã có những thay đổi tích cực. Tuy vậy, đó cũng chỉ là những thành quả bước đầu của quá trình đổi mới lâu dài, liên tục còn nhiều vấn đề về lý luận và thực tiễn của cơ quan hành chính Nhà nước ở xã cần tiếp tục nghiên cứu thông qua hàng loạt các vấn đề cụ thể về chức năng, nhiệm vụ, nguyên tắc tổ chức và hoạt động, thẩm quyền, môi quan hệ với các cơ quan Nhà nước khác. Chon dé tài “Đổi mới tổ chức và hoạt động của Uy ban nhân dan x4” để nghiên cứu là việc làm thiết thực, cấp bách nhằm đáp ứng nhiệm vụ cải cách nền hành chính Nhà nước và kiện toàn chính quyền xã đang đặt ra ở nước ta hiện nay và trong tương lai.

TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI 2. Tình hình nghiên cứu ở trong nước: Vấn đề hoàn thiện bộ máy Nhà nước, cải cách nền hành chính trước hết được đề cập trong các Nghị quyết của Đảng, các văn kiện của Nhà nước. Về nông thên va quản lý nâng thên đã có nhiều công trình nghiên cứu, kết quả được công bố trong và ngoài nước. Riêng về chính quyền xã, trong những năm gần đây số lượng các đề tài khoa học, các sách báo, tạp chí chuyên nghiên cứu về lĩnh vực này đã tăng lên đáng kể như cuốn “Kinh nghiệm tổ chức quản lý nông thôn Việt Nam trong lịch sử” của Giáo sư Phan Đại Doãn và Phó tiến sĩ Nguyễn Quang Ngọc (chủ biên) do Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia xuất bản năm 1994; cuốn “Về cải cách bộ máy quản lý hành chính và xây dựng đội ngũ công chức Nhà nước” của Trường Hành chính Quốc gia do Nhà xuất bản Sự thật xuất bản năm 1991; cuốn “Tim hiểu về đổi mới tổ chức và hoạt động của bộ máy Nhà nước theo Hiến pháp năm 1992” của Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia xuất bản năm 1994; cuốn “Hội đồng nhân dân trong hệ thống cơ quan Nhà nước” của Phó Giáo sư Nguyễn Đăng Dung do Nhà xuất bản Pháp lý xuất bản năm 1988.

Các công trình nghiên cứu thuộc đề tài KX- 05.03 “Lịch sử và hiện trạng hệ thống chính trị ở Việt Nam” công bố trên tạp chí “Khoa học” số 2/1993 của Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Các công trình nghiên cứu về “Chính quyền cấp cơ sở” công bố trên “Thông tin công tác tổ chức Nhà nước” số tháng 2/1991 của Ban Tổ chức - cán bộ Chính phủ. Các chuyên dé về “Chính quyền địa phương” về “Nền công vụ, công chức” công bố trên “Thông tin khoa học pháp lý” của Bộ Tư pháp. Bên cạnh đó, cũng cần nêu một số bài viết gần đây về nông thôn và chính quyền xã đăng trên các Tạp chí “Cộng sản”, “Nhà nước và pháp luật”, “Dân chủ và pháp luật”, “Luật học”, “Quản lý Nhà nước” .Song nhìn chung các công trình này cũng chỉ nghiên cứu dưới góc độ xã hội hay lịch sử; Một số ít đề tài nghiên cứu dưới góc độ luật học lại chỉ chuyên về cơ quan dân cử, còn cơ quan chấp hành, hành chính Nhà nước ở xã cho tới nay ở nước ta vẫn chưa có công trình nào nghiên cứu một cách chi tiết, có hệ thống.

Tình hình nghiên cứu ở ngoài nước: Ở các nước xã hội chủ nghĩa, đặc biệt là ở Liên xô trước đây đã có những công trình nghiên cứu khá sâu về vấn đề này, cụ thể như các cuốn “Xô viết đại biểu nhân dân cấp làng (xã)” của tác giả Rôxlốp .N (1969); “Xô viết đại biểu nhân dân cơ sở và cơ quan quan ly” của tác gia Phorichki.Ph(1977); “Ban giám sát của Uy ban chấp hành Xô viết cơ sở” của tác giả Leonxki.A (1976); “Nội dung và phương pháp đào tao cán bộ quản lý” của tác giả Caxcốp.V (1977); “Đào tạo cán bộ quản lý” của tác giả Rôdenbaum.LA (1981) và hàng loạt các bài viết đăng trên các tạp chí củã Liên xô trước đây và Cộng hoà Liên bang Nga hiện nay như Tạp chí “Nhà nước và pháp luật” thuộc Viện Nhà nước và pháp luật, Viện Hàn lâm khoa học Liên x6; “Tư pháp Xô viết thuộc Bộ Tư pháp Liên xô; “Luật học” thuộc Trường đại học Tổng hợp Lômônôxốp; “Pháp chế xã hội chipnghia” thuộc Viện Kiểm sát Liên xô. Mặc dù Nhà nước Liên xô đã sụp đổ nhưng những công trình nghiên cứu của họ vẫn còn giúp ích cho bản luận án naỳ vì những giá trị khoa học của nó. Bên cạnh đó tác giả luận án cũng tham khảo một số tài liệu về tổ chức chính quyền địa phương, về cải cách nền hành chính Nhà nước của các nước Trung Quốc, Nhật bản, Hàn Quốc, Cộng hoà Pháp, Cộng hoà liên bang Đức và một số nước trong khu vực Đông Nam Á. Tuy vậy, khi nghiên cứu hay thực hành không thể sao chép nguyên bản những quan niệm, những quy định về mặt pháp luật của nước ngoài vào việc tổ chức xây dựng cơ quan quản lý Nhà nước nói chung cũng như cơ quan quản lý làng xã ở Việt Nam.

Bởi làng xã Việt Nam có những đặc trưng riêng biệt, không giống với bất kỳ một cấp hành chính cơ sở của quốc gia nào trên thế giới.ién khai đẻ tài, chúng tôi chú trọng tham khảo, kế thừa có chon Lo mì ì a lọc những công trình đã nghiên cứu ở trong, ngoài nước trên cơ sở đó tự hình thành quan điểm của mình về đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động của Uy ban nhân dân xã ở Việt Nam.