Luận án tiến sĩ về tổ chức và hoạt động công chứng nhà nước Việt Nam

Ĩ——— NT B} iIÁ0 DUC VÀ BÀ0 TẠO TRUNG TÂM KHOA HOC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN QUỐC GIA VIỆN NGHIÊN CỨU NHÀ NƯỚC VẢ PHÁP LUẬT DƯƠNG KHÁNH TO CHỨC VÀ HOAT DONG CONG CHUNG NHÀ NƯỚC Ữ NƯỚC TA HIỆN NAY Chuyên ngành : Luàt Nhà nước Mad số : 5.05 LUẬN AN TIEN SI LUAT HỌC Nguoi hướng dan khoa học: 1.TS Bùi Xuan Duc 2. Nguyễn Van Tuân HA NOI - 2002 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học cua luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

TÁC GIÁ LUẬN ÁN Dương Khánh 4417 MỤC LUC MO DAU Chương 1: CƠ SO LY LUẬN VỀ TỔ CHỨC VA HOAT DONG CÔNG CHỨNG NHÀ NƯỚC 1. Khái quát chung về công chứng nhà nước lễ, Nguyên tac về tổ chức và hoạt động công chứng nhà nước 1. Sự phát triển về tổ chức và hoạt động công chứng nhà nước ở nước ta Chương 2: THỰC TRẠNG VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CÔNG 62 CHỨNG NHÀ NƯỚC Pall Cơ quan thực hiện công chứng nhà nước: 62 2. Nội dung hoạt động công chứng ` 91 2.

Thủ tục thực hiện công chứng 121 Chương 3: PHƯƠNG HƯỚNG DOI MỚI TỔ CHỨC VA HOẠT ĐỘNG 144 CÔNG CHỨNG NHÀ NƯỚC Yêu cầu đổi mới tổ chức và hoạt động công chứng nhà nước 144 Đổi mới tổ chức và hoạt động công chứng ở nước ta hiện nay 150 Hoàn thiện pháp luật để điều chỉnh tổ chức và hoạt động công 174 chứng, quy chế hoạt động của công chứng viên. KẾT LUẬN 189 NHỮNG CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIÁ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN 192 ĐẾN LUẬN ÁN DANH MỤC TAI LIEU THAM KHAO MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Công chứng là hoạt động bổ trợ tư pháp theo nghĩa rộng và cung cấp chứng cứ cho hoạt động của tòa án theo nghĩa hẹp, nhằm góp phần bảo đảm quyền lợi, lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế. tổ chức xã hội; có tác dụng góp phần chủ động phòng ngừa các tranh chấp và vi phạm pháp luật, cung cấp tài liệu có giá trị chứng cứ phục vụ việc giải quyết các tranh chấp, đồng thời góp phần vào việc duy trì kỷ cương pháp luật trong xã hội.

Việc tăng cường công tác công chứng trong tình hình hiện nay là yêu cầu bức xúc của quản lý kinh tế, quản lý xã hội, hình thành một bước quan trọng thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, giữ vững ổn định chính trị và trật tự an toàn xã hội [107, tr. Để phát huy hiệu quả của hoạt động công chứng, tăng cường quản lý xã hội bằng pháp luật và giúp đỡ pháp lý cho công dân, cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội, tổ chức kinh tế. Với một thời gian ngắn trong vòng 10 năm, Nhà nước ta đã ban hành ba Nghị định về tổ chức và hoạt động công chứng (Nghị định 45/HĐBT ngày 27/2/1991. Nghị định 31/CP ngày 18/5/1996; Nghị định 75/2000 ngày 8/12/2000), điều đó chứng tỏ tổ chức và hoạt động công chứng là một lĩnh vực không những được xã hội chú ý mà còn được Nhà nước luôn quan tâm để hoàn thiện pháp luật về công chứng ở nước ta.

Thực tiễn hoạt động công chứng ở nước ta trong những năm vừa qua cho thấy, hoạt động công chứng là "hàn thử biểu” của sự phát triển kinh tế xã hội [23. Nền kinh tế thị trường, trình độ xã hội hóa ngày càng cao, các quan hệ dân sự, kinh tế, thương mại ngày càng trở nên phức tap, đòi hỏi to chức và hoạt động công chứng can phải đáp ứng kịp thời những nội dung cua quá trình đổi mới mà Dang và Nhà nước ta dé ra là "cai cách nẻn hành chính nhà nước là trung tâm của việc xây dựng hoàn thiện nhà nước trong những năm trước mắt" [67, tr. Đổi mới tổ chức và hoạt động của các cơ quan tư pháp và các cơ quan bổ tạo tư pháp, tách cơ quan hành chính công quyền với tổ chức sự nghiệp, khuyến khích và hỗ trợ các tổ chức hoạt động không vì lợi nhuận mà vì nhu cầu lợi ích của nhân dân, tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức thực hiện một số dịch vụ công với sự giám sát của cộng đồng [107, tr. Hoạt động công chứng ở nước ta trong những năm vừa qua, chừng mực nào đó đã đóng sóp một phần tích cực vào việc lập lại trật tự trong lĩnh vực giao dịch dân sự, kinh tế, thương mại, đã đi vào cuộc sống và có ý nghĩa thiết thực, đáp ứng yêu cầu của công cuộc đổi mới đất nước.

Song, tình hình hiện nay đang đặt ra cho tổ chức và hoạt động công chứng nhiều vấn đề cần phải được giải quyết bằng việc tổ chức lại hệ thống công chứng theo hướng thực hiện dich vụ cộng với sự giám sát của cộng đồng, kiện toàn bộ máy và tinh giảm biên chế một cách cơ bản [107, tr. Chuyên môn hóa các hoạt động hỗ trợ tư pháp nói chung và công chúng nói riêng nhằm giải quyết kịp thời. khách quan, chính xác các việc công chứng mà nhân dân và tổ chức yêu cầu. Tình hình nghiên cứu đề tài Thể chế công chứng là nội dung quan trọng và cần thiết trong đời sống kinh tế và xã hội của tất cả các nước, đặc biệt là các nước có nền kinh tế thị trường phát triển.

O nước ta, thể chế này còn rất mới, mặc dù thời Pháp thuộc đã có cơ quan quản lý văn khế, nhưng những năm sau đó chúng ta không triển khai, đến nay mới bắt đầu thiết lập lại, do đó việc nghiên cứu về công chứng có thẻ nói là đang ở giai đoạn bắt đầu, còn thiếu nhiều cả lý luận và thực tiễn. Cho đến nay, đã có một số công trình nghiên cứu về công chứng. Các tác giả chủ yếu nghiên cứu nhiều nội dung khác nhau, một số công trình nghiên cứu một cách khái quát hoậc mang tính chất giới thiệu pháp luật vẻ công chứng ở Việt Nam và của các nước trên thế giới, cụ thể là: Nguyễn Văn Yếu - Dương Đình Thành "Những điều cần biết về công chứng nhà nước" (Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1992); Dé tài khoa học "Ca sở ly luận và thực tiễn xây dựng và hoàn thiện tổ chức và hoạt động công chứng ở Việt Nam" (Mã số 92-98-224 của Bộ Tư pháp, 1993); Giới thiệu vài nét về xảy dựng và hoàn thiện công chứng nhà nước ở Thanh phố Hà Nột (Thông tin khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp, 1995); "Công chứng nhà nước và những van đề đặt ra hiện nay" của TS. Trần Thất (Thông tin khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp, 1995), "Công chứng nhà nước Thành phố Hà Nội những vấn đề cần quan tâm" của tác giả Trần Anh Tuấn đăng trên Tạp chí Quản lý nhà nước, số 11, tháng 6 năm 1995; "Tinh hình công chứng hiện nay và những vấn dé đặt ra" Cua tác giả Trần Kiên, dang trên Tap chí Pháp luật, số chuyên dé tháng 7 năm 1995; “Công chứng nhà nước công cụ hữu hiệu bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dan và các tổ chức" của tác giả Dương Đình Thanh, đăng trên Tạp chí Pháp luật, số chuyên đề tháng 7 năm 1995; “Một số vấn đề công chứng các giao dịch về tài sản ở Việt Nam - thực trạng và giải pháp", Luận van Thạc sĩ Luật hoc của tác giả Đỗ Xuân Hòa, hoàn thành nim 1998; "Moe số vấn đề về công chứng nhà nước của TS.

Nguyễn Ngọc Hiến” (tài liệu nghiệp vụ về công chứng - Bộ Tư pháp phát hành tháng 10/1996); "Tập bài giảng công chứng, luật su, giám định tư pháp, hộ tịch" của Trường Dai học Luật Hà Nội, 1997; "Những vấn đề lý luận và thực tiên trong việc xác định phạm vi nội dung hành vi công chứng và giá trị pháp ly cua văn ban công chứng ở nước ta hiện nay", (Luận án Tiến sĩ Luật học của Đặng Văn Khanh, Hà Nội 2000). Các đề tài nghiên cứu nói trên đã có những giải quyết nhất định về các [nh vực công chứng ở nước ta trong những năm trước day, song các nội dung nghiên cứu chưa cập nhật đầy đủ và chưa đảm bảo tính hệ thống về tổ chức và hoạt động công chứng ở nước ta trong những năm vừa qua và tình hình doi mới theo tinh thần Nghị quyết của Dai hội Đảng toàn quốc lần thứ [X hiện nay. Tong các quy định của pháp luật về công chứng trong dư luận xã hội cũng rhu quan điểm của các tác giả thì lĩnh vực công chứng dường như văn còn là nột lính vực thiếu nhất quán và còn nhiều mâu thuẫn. Với đề tài này, chúng tôi hy vọng sẽ giải quyết được một phần hạn chế nó.

Chúng tôi có những thuận lợi hơn các tác giả trước đây là: Bản thân di có 10 năm trực tiếp thực hiện các việc công chứng va làm quản lý tổ chức vì hoạt động công chứng ở một Phòng công chứng nhà nước. Đã nghiên cứu cụ thể đề tài của các tác giả về các vấn đề có liên quan đến tổ chức và hoạt đóng công chứng, có kinh nghiệm trong hoạt động thực tiễn. Các giáo viên giing dạy và hướng dẫn khoa học là những người có kiến thức sâu rộng, trực tiếp làm công tác nghiên cứu khoa học và quản lý tổ chức hoạt động công citing trên phạm vi toàn quốc, đã từng hướng dẫn nhiều dé tài về lĩnh vực nay. Song, chúng tôi cũng gặp không ít khó khăn là: Nguồn tài liệu tham khảo c›n hạn chế, pháp luật về công chứng nước ta vừa thiếu, vừa không ổn định, nhận thức chung về công chứng không được thống nhất.

Với tinh thần say mé nghiên cứu chúng tôi đã cố gắng để luận án đạt được kết quả như mong nuốn. Mục đích, nhiệm vụ, đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án - Mục đích: Trước yêu cầu của cuộc cải cách tư pháp nói chung và cải cách hệ thống các cơ quan bổ trợ tư pháp nói riêng nhằm đáp ứng yêu cầu của đời sống xi hội trong việc bảo đảm an toàn pháp lý cho các hoạt động kinh tế, thương mại dân sự, yêu cầu cung cấp chứng cứ cho hoạt động xét xử của Tòa án. Mu: đích của luận án là làm sáng tỏ về mặt lý luận một cách có hệ thống và toàn diện những vấn đề về tổ chức và hoạt động của công chứng nhà nước. để từ đó góp phần giải quyết các vướng mắc vé tổ chức và hoạt động công chứng ¢ nước ta hiện nay.