Luận án Tiến sĩ: Hình phạt chính trong luật hình sự Việt Nam của Nguyễn Sơn

30 GIÁO DỤC VÀ DAO TẠO TRUNG TAM KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VN QUỐC GIA VIỆN NGHIÊN CỨU NHÀ N¯ỚC Và PHÁP LUẬT >. NGUYEN SON CÁC HINH PHAT CHÍNH TRONG LUAT HINH SU VIET NAM Chuyén nganh: Luat hinh su va to tune hinh su Md số: 5.14 THU VIÊN TR¯ỜNG AI HOC WAT HÀ xử : UAT HA PHONG GV me LUẬN AN TIEN SỸ LUAT HOC NG¯ỜI H¯ỚNG DAN KIIOA HỌC: GS. Dao Trí Úc HÀ NỘI - 2002 LOECAM Dost a Tôi xin cam oan âu Ia.céng trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêt trong luận án là trung thực va chính xác.

Các kết qua nghiên cứu trong luận án ch°a từng °ợc ai công bố trong bất ky công trình nào khác. Tác gia luận an NHUNG TỪ VIET TAT TRONG LUẬN AN 1. CHXHON cocoons Cộng hoà xã hội chủ ngh)a 2. Cộng hoà dan chủ 3.

Tiến sỹ Khoa học +, PTIS. Phó tiến sỹ 5. Cộng hoà liên bang 6. Liên bang MỤC LỤC Trang LOL NÓI ẦU.

2220201102202 HH ru 5 CH¯ NG |. CO SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÁC HÌNH PHAT CHÍNH TRONG HỆ THỐNG HÌNH PHAT THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM. Ss SE 1121211121211 E121 cyee 10 1. Khái niệm hình phat , bản chất va các chức nng của hình phat.

Hé thống hình phat. ee eee SH HH TH ng Hy HH vn xec 33 1. Khái niệm, tính chất và vai trò của hình phạt chính trong hệ thống hình phạt theo luật hình sự Việt Nam. NỘI D¯NG, VAI TRÒ VÀ Ý NGH(A CỦA CÁC HÌNH PHAT CHÍNH TRONG HỆ THONG HÌNH PHAT HIỆN HÀNH.

Quá trình xây dựng các hình phạt chính trong pháp luật 8. Các h°ớng tiếp cận khi nghiên cứu về các hình phạt cụ thẻ trong hệ thống các hình phạt chính. Nội dung và ặc iểm của các hình phạt chính. Xu h°ớng hình sự hoá và phi hình sự hoá trong chính sách hình sự thông qua việc ấp dụng các hình phạt chính theo Bộ luật Hình sự hiện hành.

Q2 HH ng kg 131 CH¯ NG 3. HIEU QUA CUA CÁC HINH PHAT CHÍNH VA CAC GIAI PHAP NHAM NANG CAO HIEU QUA CUA CAC HÌNH PHAT CHÍNH. ánh giá tình hình tội phạm, thực tiễn áp dụng hình phạt và nhu cầu hoàn thiện hệ thống hình phạt nói chung và các hình phạt chính nói riêng 3. Khai niệm hiệu quả của hình phat và các iều kiện nhằm nâng cao hiệu quả của các hình phạt chính.

Các yếu tố bao ảm hiệu qua của các hình phạt chính. 184 KẾT LUAN oe¬ 195 DANH MỤC TAI LIEU THAM KHẢO. Tính cấp thiết của ề tài. Nhằm thực hiện nhiệm vụ bảo vệ chế ộ, trật tự xã hội, Nhà n°ớc ta dùng nhiều biện pháp vừa có tính thuyết phục, vừa có tính c°ỡng chế ể ấu tranh với những hành vi vi phạm pháp luật và tội phạm.

Cn cứ vào mức ộ nguy hiểm cho xã hội mà Nhà n°ớc sử dụng những biện pháp t°¡ng ứng nh° biện pháp dân sự, biện pháp hành chính hoặc biện pháp hình sự. Từ khi giành °ợc chính quyền về tay nhân dàn ến nay, cn cứ vào từng thời kỳ của cách mạng, Nhà n°ớc ta có chính sách hình sự t°¡ng ứng thông qua việc quy ịnh những hình phạt t°¡ng ứng bảo ảm hiệu quả của cuộc ấu tranh phòng và chống tội phạm. Có thể thấy rằng, hệ thống hình phạt trong pháp luật hình sự của n°ớc ta từ nm 1945 ến nay rất phong phú và a dạng, vừa có sự kế thừa, vừa có sự thay ổi về ban chất, ã phát huy °ợc vai trò của mình. Bộ luật Hình sự nm 1999 của n°ớc ta là kết quả của nhiều lần sửa ồi, bd sung và qua thực tiễn công tic của các c¡ quan bảo vệ pháp luật trong việc áp dụng và thi hành các hình phạt chính.

Các quy ịnh của nó và thực tiễn áp dụng các quy ịnh ó ã cho thấy các hình phạt chính óng vai trò rất quan trọng và chiếm vị trí quyết ịnh, thể hiện rõ nhất mục ích trừng trị và giáo dục, cải tạo ng°ời phạm tội. Hình phạt chính cùng với hình phạt bổ sung ã làm tng thêm hiệu quả của hình phạt trong công tác ấu tranh phòng chống tội phạm. Từ tr°ớc ến nay, ã có nhiều công trình khoa học trong và ngoài n°ớc ẻ cập ến hình phạt, nh°ng gna có công trình nghiên cứu chuyên sau, toàn iện vẻ hình phạt chính. cạnh ó, thực tiễn lập pháp và áp dụng pháp luật hình sự Việt Nam ã và ang gặp không ít những v°ớng mác khi quy ịnh và áp dụng hình phạt chính.

H¡n thế nữa, việc xác ịnh ý ngh)a xã hội - pháp lý cing nh° hiệu quả hình phạt nói chung, trong ó có hình phạt chính cing là một vấn ề nan gid, iều ó °ợc chứng minh trên thực tế rang khong phải cứ áp dụng hình phạt that nang thì tội phạm sẽ giảm. Tuy nhiên, trong thời gian qua. việc nghiền cứu pháp luật hình sự ch°a làm rõ những dấu hiệu cn bản của từng hình phạt chính, vai trò và khả nng của nó trong việc giáo dục chung, phòng ngừa riêng trong tong thể các hình phạt °ợc pháp luật quy ịnh cing nh° trong các biện pháp ấu tranh phòng, chống tội phạm nói chung, áp ứng °ợc yêu cầu tr°ớc mắt cing nh° lâu dài của nhiệm vụ ấu tranh phòng và chống tội phạm ở n°ớc ta. Hiện nay, ất n°ớc ta b°ớc vào giai oạn phát triển nền kinh tế thị tr°ờng theo ịnh h°ớng Xã hội chủ ngh)a, mở rộng hội nhập và giao l°u quuốc tế thì hệ thống hình phạt nói chung và hình phạt chính nói riêng cần °ợc nghiên cứu ể làm rõ mục dich tinh chất, tác dụng, hiệu quả, nội dung, của các hình phạt chính, quy ịnh day ủ các hành vi nguy hiểm cho xã hội là tội phạm; quy ịnh một hệ thống hình phạt hoàn hảo: quy ịnh loại hình phạt, Khung hình phạt t°¡ng xứng với từng tội phạm cụ thể; làm rõ iều Kiện áp dụng và thi hành hình phạt chính.

cần dé ra °ợc những Kiến nghị có c¡ sở khoa học và thực tiễn, nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệu quả của chúng. Nghiên cứu vẻ các hình phạt gắn liền với nhu cầu hoàn thiện pháp luật hình sự trong cải cách t° pháp, nâng cao nng lực của ội ngi cán bộ t° pháp theo tinh thần Nghị quyết của Dai hội lần thứ 1X của ảng và Nghị quyết 08 của Bộ Chính trị, có ý ngh)a rất quan trọng, thông qua ó ể làm rõ h¡n chính sách hình sự của n°ớc ta, góp phần ấu tranh có hiệu quả với các hành vi phạm tôi. củng cố pháp chế và trật tự pháp luật xã hội chủ ngh)a. Tất cả những vấn ẻ nêu trên nói lén tính cấp thiết của việc nghiên cứu ể tài: “Các hình phạt chính trong luật hình sự Việt Nam” và cing là lý do mà tấc giả chọn ề tài này làm luận án Tiến s) luật học.

Tình hình nghiên cứu de tài. Cho ến nay, ã có nhiều cong trình nghiền cứu ở các mức ộ và các bình diện khác nhau về ề tài hình phạt và hệ thống hình phạt. Ở n°ớc ngoài, ặc biệt là ở Liên Xô tr°ớc day, vấn dé hình phạt ã °ợc rất nhiều chuyên gia nghiên cứu nh°: Cudriapxep V.N với công trình “Luat pháp và hành vi”, Matxcova 1983 (Tiếng Nga), Galperin ILM với công trình “Hình phạt, chức nng xã hội và thực tiến ứng dụng” Matxcova, 1983 (Tiếng Nga); Sargorotxki với công trình “Hình phạt. mục ích và hiệu quả của nó”; Leningrat 1973 (Tiếng Nga); L°xốp M.D với công trình “Hình phạt và việc áp dụng nó ối với các tội chức vụ”; Ca zan 1987 (Tiếng Nga) vv.

Ở trong n°ớc, ề tài hình phạt cing ã °ợc nghiên cứu trong một số công trình khoa học nh°: “Hình phạt trong luật hình sự Việt Nam” của tập thể tác gia Viện nghiên cứu khoa học pháp lý, Bộ t° pháp. Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, 1995; “Tội phạm học, luật hình sự và tố tụng hình sự” của tập thể tắc giả do GS, TSKH ào Trí Úc chủ biên, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, 1995; ề tài “Co sở lý luận và thực tiễn nang cao hiệu quả của các biện pháp t° pháp và các hình phạt không phải là tù và tử hình” của tập thể tác giả do PTS ặng Quang Ph°¡ng làm chủ nhiệm, Hà Nội. Bên cạnh ó cing có một số luận án thạc s) luật học viết về ề tài hình phạt nh°: “Hệ thống hình phat trong luật hình sự Việt Nam” của Nguyễn Vn V)nh; “Hé thống hình phạt trong luật hình sự n°ớc Cộng hòa xã hội chủ ngh)a Việt Nam” của ặng ức Thạo; “Những vấn ề về hệ thống hình phạt trong luật hình sự Việt Nam” của Nguyễn Phi Hùng vv. Ngoài ra cing ã có một số bài viết ng trên các Tạp chí chuyên ngành vé vấn ề này.

Nhìn chung, các công trình khoa học nêu trên ã dari sự chú ý cho việc nghiên cứu một cách có tính chất tổng thể hoặc là vẻ những vấn ề chung của hệ thống hình phạt, hoặc là về một hình phạt cụ thể nào ó. Nh°ng cho ến nay, ch°a có một công trình khoa học nào trong số ó nghién cứu sâu vẻ các hình phạt chính trong pháp luật hình sự Việt Nam ở ca ba bình diện: Lap pháp, 4p dụng pháp luật và thi hành án. Vì vay, sé có ý ngh)a lý luận và thực tiễn, nếu có một công trình nghiên cứu d°ới hình thức một luận án Tiến s) luật học về ề tài này ở cả ba bình diên nêu trên. Mục ích và nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu của luận án.

- Mục ích của việc nghiên cứu ề tài này là bằng cách tiếp cận tổng thể i từ cái chung ến cái cụ thể, i từ lý luận ến ánh giá thực tiễn Xét xử, thông qua nghiên cứu so sánh với kinh nghiệm ở n°ớc ngoài, tác giả làm rõ khái niệm, mục ích của hình phạt, vai trò ý ngh)a, bản chất pháp lý của các hình phạt chính, có những kiến nghị nhằm hoàn thiện nội dung quy ịnh của các hình phạt chính, tìm ra °ợc các iều kiện bảo ảm hiệu quả của chúng trong thực tiễn, khắc phục và hạn chế những sai sót trong quá trình lập pháp và trong việc áp dụng pháp luật hình sự. — ~ Xuất phát từ mục ích trên, nhiệm vụ của luận án ặt ra là làm rõ lịch sử phát triển của các hình phạt chính, phân tích tính chất, bản chất, ặc tr°ng c¡ bản, c¡ sở của việc phân loại hình phạt chính.