Luận án tiến sĩ trách nhiệm hình sự đối với các tội phạm bạo lực gia đình theo p

Tính cấp thiết của đề tài Bạo lực gia đình dưới mọi hình thức đã và đang đe dọa tính mạng, ảnh hưởng xấu tới sức khoẻ con người và bị xem là hành vi vi phạm nghiêm trọng quyền con người. Bạo lực gia đình, như nhận định của nhiều nhà nghiên cứu, là hành vi làm tổn thương về thể chất và tinh thần của nạn nhân (thậm chí còn gây tử vong) và còn ảnh hưởng tới kinh tế gia đình. Đối với phụ nữ trong gia đình có bạo lực dễ bị tổn thương và mang thai ngoài ý muốn do không có khả năng kiểm soát hành vi tình dục của bản thân. Phụ nữ mang thai nếu là nạn nhân của bạo lực gia đình còn có thể hứng chịu những hậu quả như không thể chăm sóc thai tốt, sẩy thai, đẻ non, thai chết lưu…, bạo lực gia đình làm cho quan hệ gia đình bị sứt mẻ, có thể dẫn tới tan vỡ.

Trẻ em sống trong các gia đình có bạo lực giữa cha và mẹ chịu các ảnh hưởng tiêu cực như học hành sa sút, dễ trở thành nạn nhân của bạo lực hoặc khi lớn lên dễ sử dụng bạo lực đối với người khác. Trong những năm gần đây, tình hình bạo lực gia đình diễn ra phức tạp, có chiều hướng gia tăng về số lượng và ngày càng trở nên nghiêm trọng hơn về tính chất và mức độ vi phạm. Theo thống kê chưa đầy đủ, hằng năm trong toàn quốc diễn ra hàng ngàn vụ bạo lực gia đình, trong số đó, mỗi năm có không dưới 300 vụ án hình sự về tội phạm bạo lực gia đình. Bạo lực gia đình xâm hại đến các quyền cơ bản của các thành viên gia đình, làm nhiều gia đình bị tan vỡ, ảnh hưởng đến sự phát triển lành mạnh và hài hòa của xã hội.

Tuy nhiên, trên thực tế việc nhận thức về tính nguy hiểm của những hành vi bạo lực gia đình nói chung và tội phạm bạo lực gia đình nói riêng vẫn còn hạn chế. Trong khi đó, việc điều chỉnh các mối quan hệ có liên quan đến bạo lực gia đình được quy định rải rác tại các văn bản quy phạm pháp luật 1 khác nhau; các văn bản này còn mang tính quy định chung, chưa bao quát hết những nội dung liên quan đến hoạt động phòng, chống bạo lực gia đình. Vì vậy, tình hình bạo lực gia đình, đặc biệt là tội phạm về bạo lực gia đình không những không suy giảm mà có xu hướng ngày càng diễn ra nghiêm trọng, phức tạp hơn. Phòng, chống bạo lực gia đình đang đặt ra những nhiệm vụ cấp bách và lâu dài, đòi hỏi phải áp dụng nhiều biện pháp và phương thức phòng, chống khác nhau.

Trong số các biện pháp đấu tranh phòng, chống bạo lực gia đình thì biện pháp đấu tranh bằng pháp luật hình sự luôn giữ vai trò quan trọng. Bằng việc quy định các tội phạm về bạo lực, đặc biệt là các trường hợp người phạm tội và người bị hại cùng là thành viên gia đình, từ đó áp dụng trách nhiệm hình sự đối với các hành vi này, pháp luật hình sự đã trở thành công cụ sắc bén, hiệu quả để đấu tranh với hiện tượng bạo lực gia đình. Thực tiễn xử lý các tội phạm bạo lực gia đình cho thấy do nhận thức về trách nhiệm hình sự chưa đầy đủ và thống nhất dẫn đến quá trình xây dựng pháp luật hình sự và áp dụng pháp luật hình sự đối với các hành vi phạm tội bạo lực gia đình còn hạn chế, việc áp dụng hình phạt còn quá nặng hoặc quá nhẹ, nhiều đối tượng phạm tội được hưởng án treo, một số bản án tuyên phạt nhưng không được chấp hành nghiêm chỉnh. Bên cạnh đó, việc áp dụng các hình thức khác của trách nhiệm hình sự cũng chưa được chú trọng áp dụng dẫn đến làm giảm hiệu quả đấu tranh với tình trạng bạo lực gia đình bằng pháp luật hình sự, pháp luật hình sự đã không còn là vũ khí răn đe, cảnh tỉnh và trừng phạt đích đáng đối với nhiều người có tiềm năng và thực tế đã phạm tội bạo lực gia đình.

Nói cách khác, trong trường hợp này pháp luật hình sự đã không đáp ứng được mục đích xã hội của nó. 2 Xuất phát từ các lý do nêu trên, việc nghiên cứu trách nhiệm hình sự trong đấu tranh phòng, chống tội phạm bạo lực gia đình đang là một yêu cầu bức thiết. Nhận thức được điều đó, tác giả đã mạnh dạn lựa chọn đề tài: “Trách nhiệm hình sự đối với các tội phạm bạo lực gia đình theo pháp luật hình sự Việt Nam” làm đề tài Luận án tiến sỹ luật học. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2.

Mục đích nghiên cứu Làm rõ những vấn đề lí luận và thực tiễn về trách nhiệm hình sự đối với các tội phạm bạo lực gia đình theo pháp luật hình sự Việt Nam hiện nay; phân tích nội dung các quy định của pháp luật hình sự về các tội phạm bạo lực gia đình, những bất cập, hạn chế trong áp dụng trách nhiệm hình sự đối với các tội phạm bạo lực gia đình và nguyên nhân của những hạn chế, bất cập, từ đó, Luận án đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật hình sự và các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng trách nhiệm hình sự đối với các tội phạm bạo lực gia đình. Nhiệm vụ nghiên cứu Để đạt được mục đích nêu trên, Luận án thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu sau: - Nghiên cứu tổng quan những công trình nghiên cứu khoa học đã được công bố liên quan đến đề tài nghiên cứu; đánh giá kết quả nghiên cứu của các tác giả trước đó. - Phân tích những vấn đề lí luận về bạo lực gia đình, trách nhiệm hình sự nói chung, trách nhiệm hình sự đối với các tội phạm bạo lực gia đình nói riêng; nêu các khái niệm liên quan, các đặc điểm và phân tích làm rõ các khái niệm, đặc điểm đó. - Phân tích pháp luật về phòng, chống bạo lực gia đình của một số nước trên thế giới.

3 - Khái quát thực trạng quy định trách nhiệm hình sự đối với các tội phạm bạo lực gia đình trong pháp luật hình sự Việt Nam trước khi ban hành Bộ luật hình sự hiện hành. - Đánh giá thực trạng quy định trách nhiệm hình sự đối với các tội phạm bạo lực gia đình trong pháp luật hình sự Việt Nam hiện hành và thực tiễn áp dụng. - Đề xuất phương hướng, giải pháp để hoàn thiện pháp luật hình sự và các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng trách nhiệm hình sự đối với các tội phạm bạo lực gia đình ở Việt Nam; đề xuất cụ thể về hoàn thiện pháp luật và các giải pháp khác nhằm nâng cao hiệu quả của trách nhiệm hình sự đối với các tội phạm bạo lực gia đình ở Việt Nam hiện nay. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3.

Đối tượng nghiên cứu Các quan điểm, tư tưởng, nhận thức lý luận về bạo lực gia đình, tội phạm bạo lực gia đình, trách nhiệm hình sự đối với các tội phạm bạo lực gia đình, các văn bản pháp luật hiện hành của Việt Nam về bạo lực gia đình, thực tiễn xây dựng, áp dụng pháp luật trong lĩnh vực này ở Việt Nam là đối tượng nghiên cứu chủ yếu của Luận án. Phạm vi nghiên cứu Đề tài Luận án “Trách nhiệm hình sự đối với các tội phạm bạo lực gia đình theo pháp luật hình sự Việt Nam” được thực hiện dưới góc độ luật hình sự và tố tụng hình sự với phạm vi nghiên cứu như tên gọi của đề tài. Các số liệu được sử dụng phục vụ nghiên cứu đề tài được thu thập, thống kê từ dữ liệu của lực lượng Công an nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân, các tạp chí, các báo mạng và báo giấy từ năm 2009 đến năm 2015. Thời gian nghiên cứu: từ năm 2009 đến năm 2015.

Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu Tác giả dựa trên cơ sở chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam, chính sách và pháp luật của Nhà nước Việt Nam về vấn đề bạo lực gia đình và phòng, chống tội phạm bạo lực gia đình, coi đó là cơ sở phương pháp luận để tiếp cận và giải quyết những nội dung cơ bản của Luận án. Để hoàn thành Luận án, tác giả còn sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học cụ thể như: phương pháp thống kê, phương pháp so sánh, phương pháp phân tích, khảo sát, đối chiếu, tư vấn chuyên gia, phương pháp hệ thống hoá; cụ thể như sau: - Phương pháp phân tích tổng hợp - được sử dụng trong tất cả các chương của Luận án, nhằm tìm hiểu, trình bày các nhận thức, quan điểm về bạo lực gia đình, tội phạm bạo lực gia đình, trách nhiệm hình sự đối với các tội phạm này; trên cơ sở đó đã khái quát và rút ra bản chất của các hiện tượng, các quy định và hoạt động thực tiễn liên quan (Chương 2 và Chương 3), từ đó đưa ra các đánh giá, kết luận, kiến nghị và giải pháp phù hợp nhằm củng cố nhận thức, hoàn thiện pháp luật hình sự về tội phạm bạo lực gia đình và áp dụng trách nhiệm hình sự đối với các tội phạm bạo lực gia đình (Chương 4). - Phương pháp thống kê, tổng hợp nhằm thống kê và so sánh các quy định pháp luật về bạo lực gia đình, tội phạm bạo lực gia đình trong lịch sử lập pháp của Việt Nam (Chương 2). - Phương pháp hệ thống hóa - được sử dụng trong toàn bộ các chương của Luận án nhằm trình bày các vấn đề, các nội dung trong Luận án theo một trình tự, bố cục hợp lý, chặt chẽ, có sự gắn kết, kế thừa, phát triển các vấn đề, các nội dung để đạt được mục đích, yêu cầu đã được xác định.

5 - Phương pháp khảo sát thực tiễn, sử dụng số liệu thống kê hình sự của các cơ quan quản lý nhằm tìm hiểu, đánh giá về thực tiễn bạo lực gia đình, tội phạm bạo lực gia đình, quy định về bạo lực gia đình trong Luật hình sự, Luật hành chính Việt Nam (Chương 3). - Phương pháp tọa đàm khoa học, phỏng vấn chuyên gia, bảng câu hỏi điều tra xã hội học, nhằm tìm hiểu, đánh giá về bạo lực gia đình, tội phạm bạo lực gia đình, cơ chế và các biện pháp áp dụng pháp luật bảo vệ nạn nhân của bạo lực gia đình (Chương 3).