Tội cướp tài sản có tổ chức theo pháp luật hình sự Việt Nam: Thực tiễn TP.HCM

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ĐOÀN TRỌNG CHỈNH TỘI CƯỚP TÀI SẢN DƯỚI HÌNH THỨC PHẠM TỘI CÓ TỔ CHỨC THEO PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ĐOÀN TRỌNG CHỈNH TỘI CƯỚP TÀI SẢN DƯỚI HÌNH THỨC PHẠM TỘI CÓ TỔ CHỨC THEO PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Ngành: Luật Hình sự và Tố tụng hình sự Mã số: 9.04 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS. HỒ TRỌNG NGŨ LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan Luận án này là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi. Các số liệu, tài liệu được sử dụng trong luận án có nguồn gốc và trích dẫn rõ ràng. Hà Nội, ngày 02 tháng 5 năm 2022 NGƯỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Tình hình nghiên cứu ở ngoài nước liên quan đến đề tài nghiên cứu. Tình hình nghiên cứu ở trong nước liên quan đến đề tài nghiên cứu. Đánh giá tình hình nghiên cứu và những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án.

29 Tiểu kết chương 1. 32 Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI CƯỚP TÀI SẢN DƯỚI HÌNH THỨC PHẠM TỘI CÓ TỔ CHỨC. Những vấn đề lý luận về tội cướp tài sản dưới hình thức phạm tội có tổ chức ……. Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về tội cướp tài sản dưới hình thức phạm tội có tổ chức.

Quy định của Bộ luật hình sự một số nước khác trên thế giới về tội cướp tài sản dưới hình thức phạm tội có tổ chức. 78 Tiểu kết chương 2. 86 Chương 3: THỰC TIỄN ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI CƯỚP TÀI SẢN DƯỚI HÌNH THỨC PHẠM TỘI CÓ TỔ CHỨC TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH. Khái quát tình hình tội cướp tài sản dưới hình thức phạm tội có tổ chức xảy ra trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh từ năm 2011 đến năm 2021.

Thực tiễn định tội danh tội cướp tài sản dưới hình thức phạm tội có tổ chức của các cơ quan tiến hành tố tụng tại thành phố Hồ Chí Minh. Thực tiễn quyết định hình phạt đối với tội cướp tài sản dưới hình thức phạm tội có tổ chức trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh. Nguyên nhân của những sai lầm, vướng mắc trong việc áp dụng quy định của pháp luật hình sự về tội cướp tài sản dưới hình thức phạm tội có tổ chức. 130 Tiểu kết chương 3.

140 Chương 4: YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ÁP DỤNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI CƯỚP TÀI SẢN DƯỚI HÌNH THỨC PHẠM TỘI CÓ TỔ CHỨC. Yêu cầu nâng cao chất lượng áp dụng quy định của pháp luật hình sự đối với tội cướp tài sản dưới hình thức phạm tội có tổ chức. Các giải pháp nâng cao chất lượng áp dụng quy định của pháp luật hình sự đối với tội cướp tài sản dưới hình thức phạm tội có tổ chức. 148 Tiểu kết chương 4.

172 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ. 175 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .1 DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT STT VIẾT TẮT VIẾT ĐẦY ĐỦ 1 BLHS Bộ luật hình sự 2 CTTP Cấu thành tội phạm 3 TAND Tòa án nhân dân 4 TNHS Trách nhiệm hình sự MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Công cuộc đổi mới đất nước, xây dựng và phát triển toàn diện nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa trong điều kiện hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, gia nhập tổ chức kinh tế thế giới (WTO) đã và đang mang lại những thành tựu to lớn trong các lĩnh vực của đời sống xã hội. Bên cạnh những thành tựu đó, mặt trái của nền kinh tế thị trường cũng kéo theo nhiều hiện tượng xã hội tiêu cực, trong đó có tình hình tội phạm nói chung, tình hình các tội xâm phạm sở hữu, trong đó có tình hình tội cướp tài sản nói riêng.

Những hiện tượng xã hội tiêu cực đó cũng đã và đang ảnh hưởng không tốt đến việc tiếp tục thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược “Xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa”, vì vậy cần được khắc phục và dần loại bỏ trên phạm vi cả nước nói chung và ở từng địa bàn cụ thể nói chung. Đối với địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, điều đó cũng không phải là ngoại lệ. Là một trung tâm kinh tế lớn của cả nước, thành phố Hồ Chí Minh có tốc độ phát triển kinh tế nhanh và quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ. Số lượng dân cư đông, tăng nhanh, thành phần phức tạp, phong tục tập quán và văn hóa ứng xử khác nhau, hiểu biết pháp luật còn hạn chế, nhiều đối tượng hình sự từ các địa phương khác lợi dụng tình hình nhập cư trà trộn vào thành phố Hồ Chí Minh.

làm cho tình hình tội phạm nói chung, tội cướp tài sản dưới hình thức phạm tội có tổ chức nói riêng ở thành phố này trong những năm vừa qua diễn biến phức tạp, nguy hiểm. Số liệu thống kê (xem bảng 3.1 – Phần phụ lục) cho thấy, số vụ án cũng như số bị cáo bị xét xử về tội cướp tài sản tại thành phố Hồ Chí Minh trong 10 năm qua là 1.618 bị cáo, trung bình mỗi năm có 156,2 vụ án với 361,8 bị cáo. So với các địa phương khác trên cả nước thì con số này là tương đối lớn; tăng giảm không đều và liên tục qua các năm, nhất là, so với năm 2019, thì năm 2020 tăng cả về số vụ án và cả số bị cáo. Thực tiễn xét xử hình sự tại thành phố Hồ Chí minh trong những năm gần đây cũng cho thấy, tội phạm này xảy ra mang tính chất băng nhóm, có tổ chức, hoạt động mang tính cơ động cao, có sự liên kết chặt chẽ giữa các tổ chức tội phạm ở các địa phương với nhau xảy ra ngày càng nhiều.

Khi thực hiện loại tội phạm này, người phạm tội thường sử dụng vũ khí, đặc biệt là vũ khí nóng để gây án, nên để lại hậu quả rất nghiêm trọng về tính mạng, sức khỏe và tài sản, gây ảnh hưởng lớn đến trật tự an toàn xã hội, gây bức xúc lớn trong quần chúng nhân dân và là sự thách thức lớn đối với cơ quan thi hành pháp luật. Số liệu thống kê về tội cướp tài sản nói chung và tội cướp tài sản dưới hình thức phạm tội có tổ chức trên cả nước cũng như tại thành phố Hồ Chí Minh cho thấy tội cướp tài sản dưới hình thức phạm tội có tổ chức chiếm tỷ lệ 45,2% trong các vụ án cướp tài sản và chiếm tỉ lệ 2,4% trong số các vụ phạm pháp hình sự đã phát hiện, điều tra, truy tố và xét xử. Số liệu khái quát về tình hình tội cướp tài sản nói chung và tội cướp tài sản dưới hình thức phạm tội có tổ chức đã nêu trên đây vừa phản ánh kết quả của đấu tranh chống tội phạm, đồng thời phản ánh hệ luỵ của phòng ngừa, trong đó có chống tội phạm này chưa tốt vốn xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó có: Thứ nhất, về lý luận, một số vấn đề, chẳng hạn như thế nào là phạm tội có tổ chức hay mối tương quan giữa trách nhiệm hình sự của những người đồng phạm chưa được nhận thức một cách thống nhất trong giới luật học cũng như giữa các cơ quan, người tiến hành tố tụng ở các ngành, các địa phương, dẫn đến các cách hiểu khác nhau về “cướp tài sản dưới hình thức phạm tội có tổ chức” và trách nhiệm của những người cùng thực hiện tội phạm trong trường hợp phạm tội này đã gây ảnh hưởng không tốt đến định tội danh cũng như định khung hình phạt một cách chính xác, bảo đảm các nguyên tắc công bằng, phân hóa trách nhiệm hình sự và cá thể hóa hình phạt, nhân đạo. đối với người phạm tội.

Thứ hai, các quy định về tội cướp tài sản nói chung, tội cướp tài sản dưới hình thức phạm tội có tổ chức nói riêng mặc dù được quy định khá sớm và ngày càng được hoàn thiện, song vẫn còn những tình tiết (dấu hiệu) chưa thực sự rõ ràng, trong khi văn bản hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn về tình tiết này đã được ban hành quá lâu chưa được cập nhật cho phù hợp với những tình hình hiện tại cũng như không có giá trị pháp lý để hướng dẫn áp dụng cho quy định của BLHS hiện hành, dẫn đến những cách hiểu và áp dụng khác nhau trong thực tiễn xét xử. Mặt khác, các nguyên tắc trong việc quyết định hình phạt đối với người phạm tội cướp tài sản dưới hình thức phạm tội có tổ chức nói riêng và phạm tội có tổ chức nói chung với từng vai trò cụ thể ngoài người chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy cũng chưa được pháp luật hình sự quy định một cách cụ thể làm cho việc quyết định hình phạt đối với người phạm tội trong một số trường hợp “bị ảnh hưởng” bởi cảm tính của người áp dụng pháp luật hình sự. Bên cạnh đó, thực tế hiện nay cho thấy, trường hợp phạm tội cướp tài sản của tổ chức tội phạm và trường hợp phạm tội cướp tài sản dưới hình thức phạm tội có tổ chức có tính nguy hiểm và mức độ nguy hiểm cho xã hội cao thấp khác nhau. Tuy nhiên, hai trường hợp này vẫn chưa được BLHS hiện hành quy định mà hầu hết được áp dụng chung với tình tiết tăng nặng định khung “phạm tội có tổ chức” ở các tội phạm cụ thể nói chung và tội cướp tài sản nói riêng.

Điều này làm cho tính răn đe, tính công bằng, tính phân hoá trách nhiệm hình và cá thể hoá hình phạt, tính nhân đạo. của pháp luật hình sự đối với từng hành vi phạm tội khi áp dụng hình phạt chưa thực sự được bảo đảm trên thực tế. Từ những phân tích khái quát nêu trên có thể thấy, để có thể giải quyết được vấn đề tội phạm, bên cạnh việc tăng cường các biện pháp phòng ngừa (ở nghĩa hẹp của từ này) tình hình tội phạm, cần tăng cường chất lượng, hiệu quả của chống tội phạm, tức xử lý các tội phạm đã xảy ra.