Luận án: Hoạt động thống kê hình sự của TAND phục vụ phòng ngừa tội phạm

MỤC LỤC Tran g Mở đầu 1 Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và lý luận về hoạt động thống kê hình sự theo chức năng của Tòa án nhân dân phục vụ phòng ngừa tội phạm 7 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu các công trình liên quan đến đề tài của luận án 7 1. Nhận thức chung về hoạt động thống kê hình sự của Tòa án nhân dân 20 1. Lý luận về hoạt động thống kê hình sự của Tòa án nhân dân phục vụ phòng ngừa tội phạm 54 Chương 2: Tình hình có liên quan và thực trạng công tác thống kê hình sự của Tòa án nhân dân phục vụ phòng ngừa tội phạm 62 2.

Tình hình có liên quan và hoạt động thống kê hình sự của Tòa án nhân dân 62 2. Thực trạng cơ cấu tổ chức hoạt động thống kê hình sự của Tòa án nhân dân các cấp 85 Chương 3: Dự báo tình hình và giải pháp nâng cao hiệu quả công tác thống kê hình sự của Ttòa án nhân dân phục vụ phòng ngừa tội phạm 120 3. Dự báo tình hình tội phạm và những yếu tố tác động đến công tác thống kê hình sự của Tòa án nhân dân 120 3. Các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác thống kê hình sự của Tòa án nhân dân 127 Kết luận 148 Các công trình khoa học của tác giả đã công bố liên quan đến đề tài luận án 150 Danh mục tài liệu tham khảo 151 Phụ lục DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BLHS : Bộ luật Hình sự BLTTHS : Bộ luật Tố tụng hình sự TAND : Tòa án nhân dân TANDTC : Tòa án nhân dân tối cao TKHS : Thống kê hình sự TKTP : Thống kê tội phạm VKS : Viện kiểm sát VKSND : Viện kiểm sát nhân dân VKSNDTC : Viện kiểm sát nhân dân tối cao 1 MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài luận án Hiến pháp năm 2013 quy định: Tòa án nhân dân (TAND) là cơ quan xét xử của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền tư pháp [39]. Để thực hiện tốt chức năng nhiệm vụ mà Đảng, Nhà nước và nhân dân giao phó, công tác thống kê hình sự (TKHS) là công cụ quan trọng trong công tác quản lý, chỉ đạo và điều hành của các cơ quan tiến hành tố tụng. TKHS là một bộ phận quan trọng của thống kê tư pháp, phản ánh một số chỉ tiêu thống kê quốc gia. Thông qua TKHS phản ánh được tình hình tội phạm, kết quả hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng, tìm ra nguyên nhân và điều kiện dẫn đến tội phạm, các giải pháp để đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Trong những năm qua, TAND với vai trò là cơ quan xét xử, đã phối hợp với các cơ quan tiến hành tố tụng cùng cấp trong việc thu thập, tổng hợp, phân tích và công bố số liệu về TKHS. Hoạt động TKHS của TAND các cấp và công tác TKHS liên ngành đã có nhiều chuyển biến tích cực đáng khích lệ, đạt được những kết quả quan trọng trong hoạt động chỉ đạo phòng ngừa và đấu tranh phòng, chống tội phạm; trong công tác quản lý, lãnh đạo chỉ đạo của lãnh đạo TAND các cấp. Thông qua kết quả hoạt động TKHS, TAND đã cung cấp cho Đảng và Nhà nước những số liệu xác thực đánh giá về tình hình tội phạm và kết quả xử lý tội phạm của các cơ quan tiến hành tố tụng phục vụ cho việc hoạch định chính sách phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phương cũng như của đất nước. Tuy nhiên, bên cạnh những thành công, thì hoạt động TKHS của TAND những năm qua vẫn còn một số tồn tại, bất cập, lạc hậu, thiếu thống nhất, sai số và số liệu đôi khi chưa đảm bảo tính thời sự, thậm chí còn mâu thuẫn, xung đột.

Hệ thống sổ sách, biểu mẫu thống kê còn nhiều điểm chưa phù hợp, còn một số loại báo cáo, thống kê có chỉ tiêu trùng lặp nhau, phản 2 ánh chưa đầy đủ tình hình và kết quả hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng trong đấu tranh, phòng chống tội phạm. Công tác tiếp nhận, ký, đối chiếu số liệu TKHS liên ngành còn thực hiện phương pháp thống kê bằng hình thức thủ công, chưa được tin học hóa, chưa xây dựng được cơ sở dữ liệu chung về phòng, chống tội phạm. Hoạt động thống kê nói chung còn chưa chính xác, kịp thời, đầy đủ, chưa đáp ứng được yêu cầu cung cấp thông tin. Sự lạc hậu này một mặt cản trở tiến độ báo cáo TKHS mặt khác ảnh hưởng trực tiếp đến độ chính xác và khả năng xử lý, khai thác nội dung chỉ tiêu thống kê phục vụ công tác xây dựng kế hoạch đấu tranh phòng, chống tội phạm của các cơ quan chức năng.

Trong các báo cáo tổng kết công tác thống kê và công nghệ thông tin hàng năm của Tòa án nhân dân tối cao (TANDTC) cũng đã đề cập đến việc lý giải nguyên nhân dẫn đến những tồn tại nêu trên, nhưng mới chỉ dừng lại ở từng vấn đề với những kết luận mang tính chung chung, mà chưa lập luận và chỉ rõ tất cả những khiếm khuyết của cả quá trình thực hiện công tác TKHS của TAND. Bên cạnh đó, đã có một số công trình nghiên cứu về hoạt động TKHS theo chức năng của bộ, ngành hoặc cấp tỉnh, thành phố, nhưng chưa có một công trình nghiên cứu khoa học nào lý giải, phân tích và đánh giá đúng về vị trí, vai trò của công tác TKHS theo chức năng của TAND. Chính vì vậy, nghiên cứu sinh lựa chọn đề tài “Hoạt động thống kê hình sự của Tòa án nhân dân phục vụ phòng ngừa tội phạm” làm Luận án tiến sĩ Luật học, chuyên ngành Tội phạm học và điều tra tội phạm là cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn. Mục đích, nhiệm vụ của đề tài luận án Mục đích của luận án: Mục đích của luận án bổ sung, hoàn thiện những vấn đề lý luận về hoạt động TKHS theo chức năng của TAND trong phòng ngừa tội phạm và thực tiễn của hoạt động TKHS của TAND, trên cơ sở đó đưa ra những giải pháp mang tính hệ thống để góp phần hoàn thiện lý luận 3 và nâng cao hiệu quả hoạt động TKHS theo chức năng của TAND phòng ngừa tội phạm.

Nhiệm vụ của luận án: Trên cơ sở mục đích đặt ra, luận án giải quyết những nhiệm vụ cơ bản sau: - Phân tích tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài, rút ra những nhận xét, đánh giá và vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu. - Phân tích làm sáng tỏ lý luận và xây dựng khái niệm về TKHS và các khái niệm có liên quan đến hoạt động TKHS theo chức năng của TAND trong phòng ngừa tội phạm. - Phân tích, đánh giá thực trạng chỉ ra nguyên nhân của thực trạng hoạt động TKHS của TAND trong thời gian qua. - Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác TKHS của TAND trong thời gian tới nhằm đáp ứng các yêu cầu cải cách tư pháp, phục vụ có hiệu quả hoạt động phòng ngừa tội phạm.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án Đối tượng nghiên cứu của luận án: Những vấn đề lý luận và thực tiễn về hoạt động TKHS của TAND phục vụ phòng ngừa tội phạm. Phạm vi nghiên cứu của luận án: Về nội dung: Luận án tập trung nghiên cứu đánh giá về tình hình, kết quả công tác TKHS của TAND phục vụ phòng ngừa tội phạm. Về chủ thể: TAND các cấp trong công tác TKHS; không nghiên cứu Tòa án quân sự các cấp trong công tác TKHS. Về thời gian: Từ năm 2011 đến hết tháng 7 năm 2020.

Về địa bàn: Luận án sẽ khảo sát tình hình TKHS của TAND các cấp trên phạm vi cả nước. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu Phương pháp luận của luận án: Luận án được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch 4 sử; các quan điểm của Đảng và pháp luật của Nhà nước về công tác đấu tranh phòng chống tội phạm. Phương pháp nghiên cứu: Trong quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu, tác giả sử dụng các phương pháp sau: - Phương pháp nghiên cứu lý luận: Phương pháp này được sử dụng trong tất cả các chương của luận án để xem xét từng vấn đề nghiên cứu trong mối liên hệ giữa lịch sử, lý luận, pháp lý với thực tiễn tổ chức thực hiện. - Khảo sát thực tế, thống kê: Phương pháp này được sử dụng trong Chương 1 và Chương 2 của luận án để phân tích tình hình thực tiễn, các quy định của pháp luật về TKHS, thống kê tội phạm (TKTP).

- Phân tích, tổng hợp, kết hợp với phương pháp so sánh: Các phương pháp này dùng để làm rõ về mặt lý luận và thực tiễn nhằm thống nhất nhận thức. Các phương pháp này được sử dụng trong tất cả các Chương của luận án, đi sâu trình bày các hiện tượng, các quan điểm, quy định và thực tiễn TKHS; rút ra bản chất của các hiện tượng, các quan điểm, quy định và hoạt động thực tiễn TKHS nói riêng và phòng, chống tội phạm nói chung, từ đó đưa ra những dự báo, kiến nghị hoàn thiện pháp luật và giải pháp nâng cao hiệu quả công tác TKHS của TAND. - Phương pháp chuyên gia, chọn điển hình, trao đổi, tọa đàm: Các phương pháp này dùng để đánh giá thực tiễn TKHS của TAND thời gian qua; phương pháp này chủ yếu được sử dụng tại Chương 2 của luận án. - Phương pháp hệ thống: Phương pháp này được sử dụng xuyên suốt toàn bộ luận án nhằm trình bày nội dung theo một trình tự, bố cục hợp lý, chặt chẽ, có sự gắn kết, kế thừa, phát triển các vấn đề để đạt được mục đích, yêu cầu đã được xác định cho luận án.

- Phương pháp lịch sử: Được vận dụng nhằm phân tích, đánh giá sự kế thừa và phát triển. Phương pháp này chủ yếu được sử dụng tại Chương 2, Chương 3 của luận án nhằm đưa ra những chứng cứ, số liệu trong từng giai 5 đoạn lịch sử đặt trong những bối cảnh, mối quan hệ qua lại với những yếu tố lịch sử khác. Ngoài ra, phương pháp này cũng được sử dụng tại các chương khác của luận án khi trình bày, phân tích và đánh giá pháp luật về TKHS, TKTP. Ngoài ra, luận án còn sử dụng một số phương pháp khác của quyền con người như phương pháp tiếp cận dựa trên quyền… để thực hiện có hiệu quả mục đích nghiên cứu, luận án kết hợp chặt chẽ giữa các phương pháp trong suốt quá trình nghiên cứu của toàn bộ nội dung luận án.