Luận án tiến sĩ: Vai trò của vương quốc phổ trong quá trình thống nhất nước Đức (1848-1871)

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC ----------------------------- NGUYỄN MẬU HÙNG VAI TRÒ CỦA VƯƠNG QUỐC PHỔ TRONG QUÁ TRÌNH THỐNG NHẤT NƯỚC ĐỨC (1848-1871) LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ HUẾ - 2019 ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC ---------------------------- NGUYỄN MẬU HÙNG VAI TRÒ CỦA VƯƠNG QUỐC PHỔ TRONG QUÁ TRÌNH THỐNG NHẤT NƯỚC ĐỨC (1848-1871) Chuyên ngành: Lịch sử thế giới Mã số: 9229011 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS. Nguyễn Văn Tận HUẾ - 2019 LỜI CẢM ƠN Một vài dòng ngắn gọn không thể diễn tả hết lòng biết ơn của tác giả đối với những người đã có những đóng góp và giúp đỡ bằng nhiều hình thức và mức độ khác nhau trong quá trình hoàn thành luận án này. Tuy vậy, qua đây, cho phép tác giả tỏ lòng tri ân vô hạn đối với: 1) Tập thể đội ngũ các nhà khoa học và bạn bè ở Trường ĐH Goethe- Frankfurt am Main, Wiesbaden, Giessen, Offenbach, Kassel, Darmstadt, bang Hessen, và CHLB Đức đã cố gắng bằng nhiều hình thức khác nhau cho phép tôi được tiếp cận với các nguồn tư liệu và các sự kiện khoa học đẳng cấp thế giới; 2) Đội ngũ quý thầy cô, đồng nghiệp, và bạn bè ở ĐH Huế, đặc biệt là các PGS. Nguyễn Văn Tận và Hoàng Văn Hiển, các trường đại học và viện nghiên cứu, tạp chí, nhà xuất bản cùng tất cả các cá nhân và tập thể trên toàn quốc có liên quan đã có những đóng góp nhất định cho quá trình hoàn thành luận án này; 3) Tập thể lớp tiếng Anh học thuật (Ford Foundation) tại Trường ĐH Hà Nội (2005), lớp tiếng Anh học thuật ADS (ACET) - Thành phố Hồ Chí Minh (2008), lớp tiếng Đức (Trung tâm Việt-Đức) - Trường ĐH Bách khoa Hà Nội (2009), Chương trình học bổng Chính phủ Úc (ADS), Chương trình trao đổi hàn lâm Đức (DAAD), Học bổng Chính phủ Việt Nam đã góp phần tạo điều kiện cho quá trình hoàn thành luận án trên nhiều phương diện khác nhau; Một danh sách cụ thể của tất cả những người đã có những đóng góp và giúp đỡ khác nhau cho quá trình này là điều không thể.

Chính vì thế, tác giả luận án kính mong tất cả các cá nhân và tập thể đã, đang, và sẽ góp phần hoàn thành luận án hết sức thông cảm. Qua đây, cho phép tác giả luận án một lần nữa bày tỏ lòng biết ơn vô hạn đối với những giúp đỡ thầm lặng và vô giá của tất cả các bên có liên quan. Huế, ngày 28 tháng 10 năm 2019 Tác giả luận án Nguyễn Mậu Hùng i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các số liệu được sử dụng trong luận án là trung thực, khoa học, và chính xác.

Các kết luận khoa học của luận án chưa được công bố trong bất kì công trình và dưới bất cứ hình thức nào khác. Tất cả các số liệu và dữ liệu kế thừa thành quả khoa học của người khác đều được trích dẫn khoa học và đầy đủ theo đúng quy định hiện hành của các cơ quan chức năng. Huế, ngày 28 tháng 10 năm 2019 Tác giả luận án Nguyễn Mậu Hùng ii NHỮNG TỪ VIẾT TẮT TT Ký hiệu Ghi đầy đủ Ngôn ngữ Nghĩa tiếng Việt viết tắt 1 % tỷ lệ phần trăm Toán học tỷ lệ phần trăm 2 & and, und Anh, Đức Và 3 B. Band Đức quyển sách 4 be.

Bearbeiter, bearbeitet Đức biên tập 5 cb. chủ biên Việt chủ biên 6 CHLB Cộng hòa Liên bang Việt cộng hòa liên bang 7 Co. company Anh công ty 8 ĐH Đại học Việt các trường đại học 9 ĐHQG Đại học Quốc gia Việt đại học quốc gia 10 ĐHSP Đại hoc Sư phạm Việt đại học sư phạm 11 ĐQTTLM Đế quốc Thần thánh La Việt Đế quốc Thần thánh La Mã Mã 12 ed. edition Anh xuất bản lần thứ mấy 13 ed.

editor, edited Anh chủ biên, biên tập 14 GmbH Gesellschaft mit Đức công ty trách nhiệm beschränkter Haftung hữu hạn 15 Hrsg. Herausgeber Đức chủ biên, biên tập 16 LB Liên bang Việt liên bang 17 No. Number Anh số tạp chí 18 Nr. Nummer Đức số tạp chí 19 NVLB Nghị viện liên bang Việt nghị viện liên bang 20 Nxb Nhà xuất bản Việt nhà xuất bản 21 p.

page Anh, Pháp trang sách 22 P. Phần Việt phần quyền sách 23 Q. Quyển Việt quyển sách 24 QHQGF Quốc hội Quốc gia Việt Quốc hội Quốc gia Frankfurt Frankfurt 25 S. Seite Đức trang sách 26 T.

tập, Teil Việt, Đức tập sách 27 trans. translation Anh dịch thuật 28 tr. trang Việt trang sách 29 TT thứ tự Việt số thứ tự 30 Vol. volume Anh, Pháp tập sách hoặc báo iii MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN --------------------------------------------------------------------------------- I LỜI CAM ĐOAN --------------------------------------------------------------------------- II NHỮNG TỪ VIẾT TẮT ------------------------------------------------------------------ III MỤC LỤC ----------------------------------------------------------------------------------- IV A.

PHẦN MỞ ĐẦU --------------------------------------------------------------------------1 1. Lý do chọn đề tài ---------------------------------------------------------------------------1 2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu --------------------------------------------------------2 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu --------------------------------------------------------3 4.

Các nguồn tài liệu---------------------------------------------------------------------------4 5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu ----------------------------------------4 6. Đóng góp của luận án ----------------------------------------------------------------------5 7. BỐ cục của luận án -------------------------------------------------------------------------5 B.

PHẦN NỘI DUNG -----------------------------------------------------------------------6 Chương 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU -----------------------------6 1. Tình hình nghiên cứu vấn đề ở Việt Nam ------------------------------------------6 1. Tình hình nghiên cứu vấn đề trên thế giới --------------------------------------- 11 1.

Vai trò của Vương quốc Phổ trong quá trình thống nhất nước Đức giữa thế kỷ XIX qua các vấn đề nội bộ của LB Đức 1815-1866 ------------------------------------ 12 1. Vai trò của Vương quốc Phổ trong quá trình giải quyết vấn đề nước Đức thế kỷ XIX qua mối quan hệ với các nước khác trên thế giới ------------------------------ 17 1. Một số vấn đề đặt ra ------------------------------------------------------------------ 19 Chương 2. BỐI CẢNH QUỐC TẾ, KHU VỰC VÀ TRONG NƯỚC QUY ĐỊNH VAI TRÒ LÃNH ĐẠO CỦA VƯƠNG QUỐC PHỔ TRONG QUÁ TRÌNH THỐNG NHẤT NƯỚC ĐỨC (1848-1871) --------------------------------- 22 2.

Bối cảnh quốc tế và khu vực -------------------------------------------------------- 22 2. Bối cảnh quốc tế ---------------------------------------------------------------------- 22 2. Bối cảnh khu vực --------------------------------------------------------------------- 26 iv 2. Tình hình nước Đức giữa thế kỷ XIX --------------------------------------------- 30 2.

Tình hình chính trị ------------------------------------------------------------------- 30 2. Tình hình kinh tế --------------------------------------------------------------------- 31 2. Tình hình văn hoá-giáo dục --------------------------------------------------------- 36 2. Tình hình xã hội ---------------------------------------------------------------------- 38 2.

Các khả năng giải quyết vấn đề nước Đức giữa thế kỷ XIX ----------------- 44 2. Khả năng giai cấp trong quá trình thống nhất nước Đức ----------------------- 44 2. Khả năng dân tộc của các nhà nước thành viên trong LB Đức 1815-1866--- 49 2. Khả năng quốc tế của các nước lớn ------------------------------------------------ 54 Chương 3.

VƯƠNG QUỐC PHỔ VỚI QUÁ TRÌNH THỐNG NHẤT NƯỚC ĐỨC (1848-1871) --------------------------------------------------------------------------- 59 3. Vương quốc Phổ trong cuộc Cách mạng 1848-1849 --------------------------- 59 3. Vương quốc Phổ với cuộc cách mạng của quần chúng lao khổ --------------- 59 3. Vương quốc Phổ với cuộc cách mạng của giai cấp tư sản ---------------------- 62 3.

Hệ quả của cuộc Cách mạng 1848-1849 đối với quá trình thống nhất nước Đức giữa thế kỷ XIX ----------------------------------------------------------------------- 65 3. Sự thất bại của con đường cách mạng của các giai cấp công nghiệp --------- 65 3. Sự phục hồi của chủ nghĩa dân tộc quý tộc phong kiến ------------------------- 67 3. Sứ mệnh lịch sử của Vương quốc Phổ -------------------------------------------- 69 3.

Vương quốc Phổ với quá trình thống nhất nước Đức 1864-1871 ----------- 73 3. Vương quốc Phổ trong cuộc chiến tranh với Đan Mạch (1864) và Áo (1866) -------------------------------------------------------------------------------------------------- 73 3. Chiến tranh Pháp-Phổ và quá trình hoàn thành thống nhất nước Đức 1870- 1871-------------------------------------------------------------------------------------------- 84 Chương 4. MỘT SỐ NHẬN XÉT VỀ VAI TRÒ CỦA VƯƠNG QUỐC PHỔ TRONG QUÁ TRÌNH THỐNG NHẤT NƯỚC ĐỨC (1848-1871) -------------- 97 4.

Đánh giá vai trò của Vương quốc Phổ -------------------------------------------- 97 4. Trên phương diện giai cấp ---------------------------------------------------------- 97 4. Trên phương diện dân tộc ----------------------------------------------------------- 99 4. Trên phương diện quốc tế ----------------------------------------------------------103 v 4.

Đặc điểm của quá trình thống nhất nước Đức (1848-1871) -----------------106 4. Vai trò của Bismarck, nhà Hohenzollern, và tầng lớp quý tộc Junker trong quá trình thống nhất nước Đức (1848-1871) --------------------------------------------106 4. Cuộc cách mạng từ trên xuống thông qua các cuộc chiến tranh với bên ngoài -------------------------------------------------------------------------------------------------115 4. Tác động của quá trình thống nhất nước Đức (1848-1871) -----------------120 4.

Đối với các bộ phận cấu thành nước Đức ----------------------------------------120 4. Đối với nước Đức tổng thể như một dân tộc ------------------------------------122 4. Đối với quốc tế ----------------------------------------------------------------------125 C. KẾT LUẬN -----------------------------------------------------------------------------131 DANH MỤC MỘT SỐ CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN -----------------------------------------------------------------------------------136 TÀI LIỆU THAM KHẢO ---------------------------------------------------------------137 1.

Tài liệt tiếng Việt ------------------------------------------------------------------------137 2. Tài liệu tiếng Anh------------------------------------------------------------------------140 3. Tài liệu tiếng Đức ------------------------------------------------------------------------143 4. Tài liệu tiếng Pháp -----------------------------------------------------------------------148 5.

Tài liệu internet --------------------------------------------------------------------------148 6. Tài liệu của các trung tâm lưu trữ -----------------------------------------------------150 PHỤ LỤC -----------------------------------------------------------------------------------151 vi A. PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Vấn đề nước Đức thế kỷ XIX thực chất là vấn đề đi tìm một phương thức tổ chức cộng đồng phù hợp nhất với các bên liên quan trên con đường tiến lên hiện đại.

Trong quá trình đó, cộng đồng các cư dân nói tiếng Đức ở Trung Âu đã lần lượt trải qua nhiều hình thức tổ chức nhà nước khác nhau. Tuy nhiên, chưa có một hình thức tổ chức cộng đồng nào đáp ứng được nhu cầu phát triển tất yếu của người Đức trước năm 1871. Bối cảnh đó buộc các cư dân nói tiếng Đức phải liên tục đấu tranh cho một phương thức tổ chức nhà nước phù hợp hơn. Tuy nhiên, quá trình thống nhất nước Đức (1848-1871) gặp phải trở lực từ nhiều phía.

Các bên tham gia đều có các mục tiêu, tiềm lực, và biện pháp khác nhau tuỳ theo diễn biến thực tế của tình hình. Vương quốc Phổ, mặc dù là một thành viên của LB Đức 1815-1866 được hưởng nhiều quyền lợi của một nước thắng trận trong Hội nghị Viên năm 1815 và đang cùng Áo làm chủ thế giới nói tiếng Đức ở Trung Âu, nhưng vẫn chưa hài lòng với trật tự hiện có do Áo đứng đầu và vị trí thứ hai đáng mơ ước đối với nhiều nhà nước khác. Điều đó khiến Phổ trở thành một trong những lực lượng ráo riết và nhiệt tình nhất trong việc chuẩn bị các điều kiện cần thiết cho việc lật đổ trật tự hiện tồn và thiết lập một thể chế mới có lợi nhất cho Phổ. Tuy nhiên, quá trình thống nhất nước Đức giữa thế kỷ XIX là một vấn đề vừa mang tính giai cấp và dân tộc, nhưng đồng thời vừa mang tính quốc tế và thời đại.

Phổ không phải là lực lượng duy nhất muốn thay đổi trật tự hiện tồn bằng một trật tự mới có lợi hơn cho các bên tham gia tạm thời thất thế. Phổ ngay từ đầu cũng là lực lượng không phải có thể tự quyết được mọi vấn đề có liên quan đến vận mệnh của chính mình cũng như của các dân tộc khác.