Luận án tiến sĩ về lãnh đạo phát triển kinh tế tư nhân tại Việt Nam (1986-2005) - Phạm Thị Lương Diệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --------------------------- PHẠM THỊ LƢƠNG DIỆU ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM LÃNH ĐẠO PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƢ NHÂN TỪ NĂM 1986 ĐẾN NĂM 2005 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ Hà Nội, 2012 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --------------------------- PHẠM THỊ LƢƠNG DIỆU ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM LÃNH ĐẠO PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƢ NHÂN TỪ NĂM 1986 ĐẾN NĂM 2005 Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam Mã số: 62 22 56 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. NGÔ ĐĂNG TRI Hà Nội, 2012 MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC. I DANH MỤC BẢNG, BIỂU. IV DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT.

Lý do chọn đề tài. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu.

Cơ sở lý luận, nguồn tƣ liệu và phƣơng pháp nghiên cứu. Đóng góp của luận án. Bố cục của luận án. 13 Chƣơng 1: THỪA NHẬN VÀ CHO PHÉP KINH TẾ TƢ NHÂN PHÁT TỪ NĂM 1986 ĐẾN NĂM 1989.

Một số vấn đề chung về kinh tế thị trƣờng và kinh tế tƣ nhân. Kinh tế thị trƣờng định hƣớng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Vai trò, vị trí của kinh tế tƣ nhân trong nền kinh tế thị trƣờng .2 Thừa nhận và cho phép kinh tế tƣ nhân phát triển (từ năm 1986 đến năm 1989). Quan điểm, chủ trƣơng của Đảng tại Đại hội VI (tháng 12-1986) về mô hình kinh tế, về kinh tế tƣ nhân.

Bƣớc đầu cho phép kinh tế tƣ nhân phát triển (từ năm 1986 đến năm 1989). 59 I Chƣơng 2: LÃNH ĐẠO PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƢ NHÂN TRONG NHỮNG NĂM 1990-1999. Lãnh đạo phát triển kinh tế tƣ nhân trong những năm 1990-1993. Tinh thần tích cực đổi mới của Đại hội VII (tháng 6-1991).

Tạo bƣớc ngoặt pháp lý đầu tiên để kinh tế tƣ nhân ra đời và phát triển (từ năm 1990 đến năm 1993). Lãnh đạo phát triển mạnh kinh tế tƣ nhân trong những năm 1994-1999. Chủ trƣơng của Đại hội VIII (tháng 6-1996). Tiếp tục tạo môi trƣờng pháp lý cơ bản cho kinh tế tƣ nhân phát triển (1994-1999).

108 Chƣơng 3: LÃNH ĐẠO ĐẨY MẠNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƢ NHÂN TỪ NĂM 2000 ĐẾN NĂM 2005. Chủ trương phát triển kinh tế tư nhân trong những năm 2000-2005. Đại hội IX chủ trƣơng coi trọng khu vực kinh tế tƣ nhân. Hội nghị TƢ 5 Khóa IX với Nghị quyết 14 - khuyến khích, tạo điều kiện phát triển kinh tế tƣ nhân.

Quá trình chỉ đạo phát triển mạnh kinh tế tƣ nhân. Thể chế hóa tinh thần của Nghị quyết 14. Tổ chức thực hiện các nội dung của Nghị quyết 14. 144 Chƣơng 4: ĐÁNH GIÁ CHUNG VÀ MỘT SỐ KINH NGHIỆM.

Đánh giá chung. Về hạn chế. Kinh nghiệm lịch sử và vấn đề đặt ra. Một số kinh nghiệm lịch sử.

Một vài vấn đề đặt ra. 203 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 208 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 230 III DANH MỤC BẢNG Bảng 1: Số lƣợng đại biểu Quốc hội Khóa XII là lãnh đạo các tổ chức đại diện cho doanh nghiệp và doanh nhân.

127 Bảng 2: Số lƣợng doanh nghiệp tƣ nhân đăng ký hằng năm. 136 Bảng 3: Số lƣợng doanh nghiệp đăng ký kinh doanh giai đoạn 2000-2005 141 Bảng 4: Tốc độ tăng đầu tƣ theo thành phần kinh tế 2000-2005 (%). 141 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 1: Cơ cấu GDP của các khu vực kinh tế năm 1998. 102 Biểu đồ 2: Cơ cấu lao động của khu vực kinh tế tƣ nhân trong nền kinh tế năm 1998 (%).

103 Biểu đồ 3: Số lƣợng các doanh nghiệp thuộc khu vực kinh tế tƣ nhân. 136 Biểu đồ 4: Quy mô sử dụng lao động trung bình tại các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế. 138 Biểu đồ 5: Quy mô doanh nghiệp theo vốn kinh doanh năm 2005. 143 Biểu đồ 6: Quy mô doanh nghiệp tính theo lao động năm 2005.

143 IV DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT STT CHỮ VIẾT ĐẦY ĐỦ CHỮ VIẾT TẮT 1. Ban Chấp hành Trung ƣơng : BCHTƢ 2. Chủ nghĩa tƣ bản : CNTB 3. Chủ nghĩa xã hội : CNXH 4.

Công ty trách nhiệm hữu hạn : CTTNHH 5. Công ty cổ phần : CTCP 6. Doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài : FDI 7. Doanh nghiệp nhà nƣớc : DNNN 8.

Doanh nghiệp tƣ nhân : DNTN 9 Doanh nghiệp nhỏ và vừa : DNNVV 10. Tổng sản phẩm quốc dân : GDP V MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Kinh tế tƣ nhân (bao gồm kinh tế cá thể, kinh tế tiểu chủ, kinh tế tƣ bản tƣ nhân) là bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế quốc dân. Việc thừa nhận sự tồn tại và phát triển của kinh tế tƣ nhân trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là bƣớc phát triển dài trong tƣ duy kinh tế của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Việc phát triển kinh tế tƣ nhân là vấn đề chiến lƣợc trong phát triển nền kinh tế nhiều thành phần định hƣớng xã hội chủ nghĩa. Bộ phận kinh tế này đƣợc Đảng, Nhà nƣớc coi trọng và chỉ đạo để phát triển đúng hƣớng, góp phần vào việc phát triển kinh tế, xã hội trong thời kỳ đổi mới, thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc. Qua hơn 20 năm đổi mới, kinh tế tƣ nhân Việt Nam đã khẳng định đƣợc vị trí, vai trò là bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế quốc dân với nhiều ƣu điểm nổi trội nhƣ: đóng góp tích cực vào tốc độ tăng trƣởng kinh tế; tạo ra nhiều công ăn việc làm; đóng góp ngày càng nhiều cho ngân sách Nhà nƣớc; đẩy mạnh xuất khẩu; thúc đẩy các thành phần kinh tế khác trong nền kinh tế quốc dân phát triển năng động hơn; ngoài ra, khu vực kinh tế tƣ nhân cũng đang tạo ra một không gian rộng mở để thu hút và bồi dƣỡng nhân tài … Song, thành phần kinh tế này cũng còn nhiều hạn chế, yếu kém nhƣ: quy mô nhỏ bé, vốn ít, cơ sở vật chất – kỹ thuật lạc hậu; năng lực quản lý chƣa cao; hiệu quả kinh tế không ổn định; thực hiện pháp luật chƣa tốt, nạn buôn lậu, trốn thuế vẫn thƣờng xuyên xảy ra; khả năng thích ứng với hoàn cảnh hội nhập kinh tế quốc tế còn thấp… Việc nghiên cứu về kinh tế tƣ nhân nhằm rút ra những mặt mạnh, cái hạn chế để có sự chỉ đạo đúng đắn hơn nhằm phát huy hết tiềm năng của nó đối với việc phát triển đất nƣớc hiện nay và trong những năm tiếp theo là quan trọng và cấp thiết cả về lý luận cũng nhƣ thực tiễn. 1 Nghiên cứu về kinh tế tƣ nhân cho đến nay có thể có những vấn đề cần tiếp tục đƣợc giải đáp, nhƣ: Định hƣớng xã hội chủ nghĩa sẽ giải quyết nhƣ thế nào trong bối cảnh hiện nay? Kinh tế tƣ nhân tiếp tục đƣợc phát triển mạnh và nó ngày càng đóng góp to lớn cho nền kinh tế quốc dân thì vai trò, vị trí của nó sẽ đƣợc xác định lại thế nào? Mối quan hệ giữa kinh tế nhà nƣớc với kinh tế tƣ nhân sẽ đƣợc giải quyết nhƣ ra sao?.

Trên thực tế, ngày càng có nhiều ngƣời nghiên cứu về kinh tế tƣ nhân, song có nhiều vấn đề chƣa đƣợc thống nhất cả về phƣơng diện lý luận lẫn thực tiễn. Điều này đòi hỏi phải tiếp tục đƣợc nghiên cứu làm rõ. Do tính quan trọng và hấp dẫn của vấn đề, đến nay đã có khá nhiều công trình nghiên cứu về kinh tế tƣ nhân dƣới nhiều góc độ khác nhau, mà chủ yếu là dƣới góc độ kinh tế và chính trị học, chƣa có công trình chuyên luận nào về kinh tế tƣ nhân dƣới góc độ Lịch sử Đảng. Đây là một khoảng trống trong nghiên cứu, vậy nên, tôi chọn cách tiếp cận đề tài này dƣới góc độ Lịch sử Đảng.

Với các lý do trên, tôi chọn đề tài “Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo phát triển kinh tế tƣ nhân từ năm 1986 đến năm 2005” để làm Luận án tiến sỹ khoa học Lịch sử, chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Do tính quan trọng và hấp dẫn của vấn đề, đến nay có khá nhiều công trình nghiên cứu về kinh tế tƣ nhân dƣới nhiều góc độ khác nhau, chủ yếu là dƣới góc độ kinh tế và chính trị học. Qua quá trình khảo sát cho thấy chƣa có công trình nghiên cứu chuyên luận nào về kinh tế tƣ nhân Việt Nam của tác giả nƣớc ngoài, chỉ có một vài công trình của các nhà sử học, các nhà nghiên cứu Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Pháp, Mỹ và một số nƣớc khác. về vấn đề kinh tế tƣ nhân, về quá trình tƣ nhân hóa ở các nƣớc đang phát triển, những nƣớc có thu nhập thấp, trong đó có đề cập chút ít đến Việt Nam.

2 Ở trong nƣớc, vấn đề kinh tế tƣ nhân, quản lý phát triển kinh tế tƣ nhân là một chủ đề rất đƣợc quan tâm và đã đạt đƣợc những kết quả nhất định. Từ khi Việt Nam tiến hành đƣờng lối đổi mới (tháng 12-1986) và đặc biệt là tới Đại hội X (năm 2006), Đảng đã quyết định vấn đề quan trọng: cho phép đảng viên đƣợc làm kinh tế tƣ bản tƣ nhân, thì những nghiên cứu về vấn đề này nở rộ hơn cả.