Đảng bộ Bạc Liêu lãnh đạo chuyển dịch kinh tế 1997-2006 - Luận án TS Lịch sử

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC Xà HỘI VÀ NHÂN VĂN ĐÀO THỊ BÍCH HỒNG (Màu M58,4 quyen, 240 trang) ĐẢNG BỘ TỈNH BẠC LIÊU LÃNH ĐẠO CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ TỪ NĂM 1997 ĐẾN NĂM 2006 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ Hà Nội - 2011 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC Xà HỘI VÀ NHÂN VĂN ®µo thÞ bÝch hång ĐẢNG BỘ TỈNH BẠC LIÊU LÃNH ĐẠO CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ TỪ NĂM 1997 ĐẾN NĂM 2006 Chuyªn ngµnh : LÞch sö §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam M· sè : 62 22 56 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS.TS Hoàng Hồng Hà Nội - 2011 MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa …………………………………………………………………… Lời cam đoan ……………………………………………………………………. Danh mục các chữ viết tắt ……………………………………………………… Danh mục các bảng ……………………………………………………………… MỞ ĐẦU ………………………………………………………………………… 1 Chương 1: BƢỚC ĐẦU LÃNH ĐẠO CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ TRONG NHỮNG NĂM 1997-2000……………………………………………. Những yếu tố tác động đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở tỉnh Bạc Liêu 14 và chủ trƣơng của Đảng bộ ……………………………………………………. Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội và cơ cấu kinh tế trước ngày tái lập tỉnh 14 1.

Chủ trương của Đảng và Đảng bộ tỉnh Bạc Liêu …………………. Sự chỉ đạo chuyển dịch cơ cấu kinh tế của Đảng bộ ……………………… 42 1. Chỉ đạo chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành ………………………………. Chỉ đạo chuyển dịch cơ cấu kinh tế vùng và cơ cấu kinh tế thành phần ….

54 Tiểu kết …………………………………………………………………………… 72 Chương 2: TĂNG CƢỜNG LÃNH ĐẠO CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ TRONG NHỮNG NĂM 2001-2006 ………………………………………. Đƣờng lối của Đảng và chủ trƣơng mới của Đảng bộ tỉnh Bạc Liêu ……. Đường lối của Đảng ………………………………………………. Những chủ trương mới của Đảng bộ tỉnh Bạc Liêu……………………….

Chỉ đạo chuyển dịch cơ cấu kinh tế …………………. Chỉ đạo chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành ………………. Chỉ đạo chuyển dịch cơ cấu kinh tế vùng và cơ cấu kinh tế thành phần …. 135 Chương 3: MỘT SỐ NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM ……………………… 136 3.

Nhận xét về sự lãnh đạo của Đảng bộ ………. Một số kinh nghiệm và vấn đề đặt ra. Một số kinh nghiệm ………………………………………………. Những vấn đề đặt ra ……………………………………………………….

172 Tiểu kết …………………………………………………………………………… 181 KẾT LUẬN …………………………………………………………. 183 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN …………………………………………………………………. 186 TÀI LIỆU THAM KHẢO ……………………………………………………… 187 PHỤ LỤC ………………………………………………………………………. 212 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BBT Ban Bí thư BCH Ban chấp hành BCHTƯ Ban chấp hành Trung ương BCT Bộ Chính trị CCKT cơ cấu kinh tế CDCCKT chuyển dịch cơ cấu kinh tế CNH công nghiệp hóa CNXH chủ nghĩa xã hội DNNN doanh nghiệp nhà nước FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài (Foreign Direct Investment) GDP Tổng sản phẩm quốc nội (Gross Domestic Product) HĐH hiện đại hóa HTX hợp tác xã Nxb nhà xuất bản NIEs các Nền kinh tế mới công nghiệp hóa (Newly Industrializing Economies) ODA Viện trợ phát triển chính thức (Official Development Assistance) KTTT kinh tế tập thể KTTN kinh tế tư nhân UBND ủy ban nhân dân USD Đô la Mỹ XHCN xã hội chủ nghĩa DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1.

Cơ cấu kinh tế ngành tỉnh Bạc Liêu (1985 – 1996) ………………. Kết quả xuất nhập khẩu (1997-2000) ……………………………… 50 Bảng 1. Cơ cấu kinh tế ngành tỉnh Bạc Liêu (1997 - 2000). Cơ cấu thành phần kinh tế trong tổng sản phẩm (1997-2000) …….

Cơ cấu kinh tế ngành tỉnh Bạc Liêu (2001-2006) …………………. Cơ cấu thành phần kinh tế trong tổng sản phẩm (2001 - 2006). Kết quả chuyển đổi sản xuất nông nghiệp, thủy sản và tốc độ tăng trưởng kinh tế (1997-2005). Tình hình đời sống dân cư tỉnh Bạc Liêu (1997-2006) …………….

So sánh nhịp độ tăng trưởng của Bạc Liêu với cả nước, vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và đồng bằng sông Cửu Long ……………. Vốn đầu tư phát triển của Nhà nước (theo ngành kinh tế). Lao động làm việc trong các ngành kinh tế …………………………. Cơ cấu các thành phần kinh tế trong tổng sản phẩm (1997-2006) … 182 MỞ ĐẦU 1.

Lý do chọn đề tài Một trong những nội dung cốt lõi của quá trình phát triển kinh tế - xã hội, đẩy mạnh CNH, HĐH, là sự hình thành và biến đổi CCKT* cả nước nói chung và mỗi địa phương nói riêng. Đặc trưng cho CCKT của nền kinh tế quốc dân là cơ cấu ngành, cơ cấu thành phần và cơ cấu vùng , trong đó cơ cấu ngành giữ vai trò quan trọng hơn cả. Cơ cấu ngành và thành phần chỉ có thể được hình thành và phát triển trên phạm vi vùng lãnh thổ và phạm vi cả nước. Việc phân bố sản xuất trên những vùng lãnh thổ một cách hợp lý có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển các ngành và thành phần kinh tế.

Để có CCKT hợp lý cần phải có nhận thức đúng và sự lãnh đạo, điều hành một cách năng động, sáng tạo của Trung ương và các cấp bộ đảng, chính quyền địa phương, nhằm phát huy tiềm năng, thế mạnh của từng vùng, miền. Lực lượng sản xuất luôn luôn biến động, phát triển trong quá trình tái sản xuất, vì thế CCKT cũng thường xuyên biến đổi. Sự hình thành và biến đổi CCKT gắn liền với sự phát triển kinh tế của một quốc gia, mỗi vùng lãnh thổ, đồng thời chịu tác động của bối cảnh kinh tế thế giới, nhất là trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập. Quá trình CDCCKT* phụ thuộc vào các yếu tố như quy mô kinh tế, mức độ mở cửa của nền kinh tế với bên ngoài, dân số của quốc gia, các lợi thế về tự nhiên, nhân lực, điều kiện kinh tế , văn hóa … Một nhân tố quan trọng góp phần thúc đẩy CDCCKT là quá trình chuyên môn hóa trong phạm vi quốc gia, mở rộng chuyên môn hóa quốc tế và thay đổi công nghệ, tiến bộ khoa học, kỹ thuật**.

* Theo từ điển Bách khoa Việt Nam : Cơ cấu kinh tế “là tổng thể các ngành, lĩnh vực, bộ phận kinh tế có quan hệ hữu cơ tương đối ổn định hợp thành” [67, tr. CCKT mang tính khách quan, được hình thành trên cơ sở trình độ phát triển của lực lượng sản xuất và phân công lao động xã hội, sự tăng trưởng của các yếu tố cấu thành nền kinh tế. CCKT là hệ thống động, các yếu tố trong CCKT vận động trong mối quan hệ hữu cơ tác động qua lại lẫn nhau, giai đoạn sau phát triển cao hơn giai đoạn trước. * Chuyển dị ch cơ cấu kinh tế “là quá trình cải biến kinh tế - xã hội từ tình trạng lạc hậu, mang nặng tính chất tự cấp, tự túc, từng bước chuyên môn hoá hợp lý, trang bị kỹ thuật, công nghệ hiện đại, trên cơ sở đó tạo ra năng suất lao động cao, hiệu quả kinh tế cao và nhịp độ tăng trưởng mạnh cho nền kinh tế nói chung.

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế bao gồm việc cải tiến cơ cấu kinh tế theo ngành, theo vùng lãnh thổ và cơ cấu các thành phần kinh tế” [67, tr. ** Chuyên môn hóa mở đường cho việc trang bị kỹ thuật hiện đại , áp dụng công nghệ tiên tiến, hoàn thiện tổ chức, nâng cao năng suất lao động xã hội. Chuyên môn hóa cũng tạo ra những hoạt động dịch vụ và chế biến mới. Tiến bộ khoa học kỹ thuật , công nghệ lại thúc đẩy quá trình chuyên môn hóa.

Điều đó làm tỷ trọng các ngành truyền thống giảm đi, tỷ trọng các ngành dịch vụ kỹ thuật mới tăng trưởng nhanh chóng và dần dần 1 Bạc Liêu là một tỉnh ven biển, thuộc bán đảo Cà Mau, được tái lập năm 1997 (tách ra từ tỉnh Minh Hải). Nhân dân Bạc Liêu giàu truyền thống yêu nước và cách mạng, anh dũng trong đấu tranh chống ngoại xâm, cần cù trong lao động sản xuất. Tỉnh Bạc Liêu có những điều kiện thuận lợi để phát triển sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản. Thực hiện đường lối CNH, HĐH của Đảng, Đảng bộ tỉnh Bạc Liêu đã lãnh đạo nhân dân xây dựng kết cấu hạ tầng, từng bước CDCCKT, nhất là kinh tế nông nghiệp trong tỉnh theo hướng sản xuất hàng hóa, nhằm sử dụng có hiệu quả các nguồn lực.

Quá trình đó đã đạt được một số kết quả nhất định, góp phần cải thiện đời sống người lao động, tạo ra những chuyển biến tích cực về mặt xã hội. Tuy nhiên, do điều kiện kinh tế chưa phát triển mạnh, lực lượng lao động còn tập trung quá nhiều trong nông nghiệp, nên quá trình CDCCKT gặp nhiều khó khăn và tốc độ còn chậm, kể cả cơ cấu ngành nghề, cơ cấu thành phần và cơ cấu vùng, vì thế, hiệu quả kinh tế của tỉnh vẫn chưa cao. Trong điều kiện kinh tế Việt Nam nói chung và tỉnh Bạc Liêu nói riêng, sự CDCCKT phải bắt đầu từ nông nghiệp, và phải đặt nó trong mối quan hệ với công nghiệp và dịch vụ, nhưng từ nhận thức đến thực tiễn ở mỗi địa phương có những điểm khác nhau, do những điều kiện lịch sử cụ thể chi phối. Trước đây, khi làm luận văn cao học, tôi đã bước đầu nghiên cứu đề tài Đảng bộ tỉnh Bạc Liêu lãnh đạo phát triển nông nghiệp, nông thôn từ năm 1997 đến năm 2003 và nhận thấy một trong những nguyên nhân phát triển của nông nghiệp Bạc Liêu là có sự lãnh đạo CDCCKT của Đảng bộ tỉnh theo đường lối của Đảng.

Việc nghiên cứu, tổng kết sự lãnh đạo của mỗi đảng bộ địa phương trong quá trình thực hiện chủ trương của Đảng về CDCCKT, không chỉ góp phần làm rõ một sự vận động lịch sử đã và đang diễn ra trên mỗi địa bàn, đúc rút những kinh nghiệm của mỗi địa phương, mà còn có thể cung cấp thêm cơ sở khoa học cho việc giải quyết những vấn đề về nhận thức lý luận và chỉ đạo hoạt động thực tiễn đối với sự phát triển kinh tế của đất nước hiện nay. Phân công lao động và sự tiến bộ kỹ thuật, công nghệ ngày càng phát triển sâu sắc tạo ra những tiền đề cho việc phát triển thị trường các yếu tố sản xuất. Ngược lại, việc phát triển thị trường các yếu tố sản xuất lại thúc đẩy quá trình phát triển, tăng trưởng kinh tế, do vậy làm sâu sắc thêm quá trình CDCCKT. 2 Xuất phát từ lý do trên, tôi chọn đề tài Đảng bộ tỉnh Bạc Liêu lãnh đạo chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ năm 1997 đến năm 2006 để làm luận án tiến sĩ lịch sử, chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam.

Tình hình nghiên cứu vấn đề Là một trong những nội dung chủ yếu của quá trình CNH, HĐH đất nước, vấn đề CDCCKT luôn được các nhà nghiên cứu và cơ quan nghiên cứu quan tâm. Trên phạm vi cả nước đã có nhiều công trình nghiên cứu của các nhà khoa học đề cập đến vấn đề này ở những góc độ khác nhau.