Luận án Tiến sĩ: Phong trào chống phá ấp chiến lược Miền Tây Nam Bộ (1961-1965)

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM PHẠM ĐỨC THUẬN PHONG TRÀO CHỐNG PHÁ ẤP CHIẾN LƯỢC Ở MIỀN TÂY NAM BỘ (1961 – 1965) LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ HUẾ, NĂM 2017 ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM PHẠM ĐỨC THUẬN PHONG TRÀO CHỐNG PHÁ ẤP CHIẾN LƯỢC Ở MIỀN TÂY NAM BỘ (1961 – 1965) Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam Mã số: 62 22 03 13 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ Người hướng dẫn khoa học: 1. Trương Công Huỳnh Kỳ HUẾ, NĂM 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án với đề tài: “Phong trào chống phá ấp chiến lược ở miền Tây Nam Bộ (1961 - 1965)” là công trình nghiên cứu khoa học độc lập. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. i LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng tri ân sâu sắc tới Tiến sĩ Nguyễn Văn Hoa và Phó Giáo sư – Tiến sĩ Trương Công Huỳnh Kỳ đã tận tình hướng dẫn tôi trong quá trình học tập và thực hiện đề tài luận án.

Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn đến quý thầy cô giáo ở Khoa Lịch sử - Trường Đại học Sư phạm – Đại học Huế, các thầy cô ở Phòng Sau Đại học - Trường Đại học Sư phạm – Đại học Huế và các thầy cô ở Ban Đào tạo Sau Đại học – Đại học Huế đã tạo điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành luận án. Tôi cũng bày tỏ lòng biết ơn chân thành của mình đến Trường Đại học Cần Thơ, đến các thầy cô, các bạn đồng nghiệp trong Bộ môn Sư phạm Lịch sử – Khoa Sư phạm đã luôn giúp đỡ, động viên tôi trong suốt quá trình học tập. Xin chân thành cảm ơn quý thư viện ở đồng bằng sông Cửu Long, Trung tâm lưu trữ quốc gia II – Tp. HCM, Phòng Khoa học Quân khu 9, các vị lão thành cách mạng đã hỗ trợ và cung cấp nhiều tư liệu quý báu trong quá trình thực hiện luận án.

Xin cảm ơn gia đình, bạn bè và học trò đã luôn ở bên cạnh giúp đỡ và động viên để tôi có thể hoàn thành tốt chặng đường học tập của mình. Nghiên cứu sinh Phạm Đức Thuận ii MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan .ii Mục lục .iii Danh mục các chữ viết tắt .vii Danh mục các bảng .viii MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu. Đóng góp của luận án. Bố cục của luận án.

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Vấn đề nghiên cứu. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án. Nhóm các công trình nghiên cứu về cuộc kháng chiến chống Mỹ có đề cập đến phong trào chống phá ấp chiến lược ở miền Nam.

Nhóm các công trình nghiên cứu có đề cập đến phong trào chống phá ấp chiến lược ở miền Tây Nam Bộ. Những vấn đề luận án kế thừa từ các công trình nghiên cứu. Những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu. PHONG TRÀO CHỐNG PHÁ ẤP CHIẾN LƯỢC Ở MIỀN TÂY NAM BỘ (1961 – 1963).

Những nhân tố tác động đến phong trào chống phá ấp chiến lược ở miền Tây Nam Bộ. Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội. Truyền thống yêu nước và cách mạng của nhân dân miền Tây Nam Bộ. Phong trào đấu tranh chống Mỹ và chính quyền Sài Gòn ở miền Tây Nam Bộ từ năm 1954 đến năm 1960.

Mỹ và chính quyền Sài Gòn triển khai chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” và thực hiện “quốc sách ấp chiến lược” ở miền Tây Nam Bộ. Chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” và sự ra đời của quốc sách “ấp chiến lược”. Quá trình triển khai “quốc sách ấp chiến lược” ở miền Tây Nam Bộ. Quân và dân miền Tây Nam Bộ chống phá ấp chiến lược (1961 – 1963).

Chủ trương của Đảng về chống phá ấp chiến lược từ năm 1961 đến năm 1963…. Bước đầu của phong trào chống phá ấp chiến lược ở miền Tây Nam Bộ (1961 – 1962). Hưởng ứng phong trào “thi đua Ấp Bắc giết giặc lập công”, đẩy mạnh phong trào chống phá ấp chiến lược ở miền Tây Nam Bộ trong năm 1963 .80 Tiểu kết chương 2. PHONG TRÀO CHỐNG PHÁ ẤP CHIẾN LƯỢC (ẤP TÂN SINH) Ở MIỀN TÂY NAM BỘ (1964 - 1965).

Mỹ và chính quyền Sài Gòn điều chỉnh hình thức bình định từ quốc sách ấp chiến lược thành chính sách ấp tân sinh. Khái quát về chính sách ấp tân sinh. Quá trình triển khai chính sách ấp tân sinh ở miền Tây Nam Bộ. Quân và dân miền Tây Nam Bộ tiếp tục đẩy mạnh phong trào chống phá ấp chiến lược, góp phần đánh bại chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” từ năm 1964 đến năm 1965.

Chủ trương của Đảng về chống phá ấp chiến lược từ năm 1964 đến năm 1965…. Cao trào chống phá ấp chiến lược ở miền Tây Nam Bộ trong năm 1964. Tiếp tục đẩy mạnh chống phá ấp chiến lược, góp phần đánh bại chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ trong năm 1965 .125 Tiểu kết chương 3. MỘT SỐ NHẬN XÉT VỀ PHONG TRÀO CHỐNG PHÁ ẤP CHIẾN LƯỢC Ở MIỀN TÂY NAM BỘ (1961 - 1965).

Đặc điểm của phong trào. Phong trào diễn ra quyết liệt với những hình thức, biện pháp đấu tranh phong phú, đa dạng, linh hoạt, phù hợp với địa bàn sông nước miền Tây Nam Bộ. Quốc sách ấp chiến lược là âm mưu, thủ đoạn đi ngược lại các giá trị văn hóa truyền thống ở nông thôn miền Tây Nam Bộ, do đó phong trào còn là cuộc đấu tranh bảo vệ những giá trị văn hóa ở nơi đây. Sự đoàn kết chiến đấu giữa hai dân tộc Việt – Khmer là nhân tố quan trọng cho thắng lợi của phong trào.

Vai trò của phong trào. Góp phần đánh bại chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ. Thắng lợi của phong trào là cơ sở để mở rộng vùng giải phóng ở nông thôn miền Tây Nam Bộ, tạo điều kiện để tiếp nhận sự chi viện của hậu phương miền Bắc, đồng thời khẳng định vai trò to lớn của “ba mũi giáp công” trong chống phá ấp chiến lược. Phong trào góp phần tăng cường tình đoàn kết, gắn bó giữa hai dân tộc Việt - Khmer trên địa bàn miền Tây Nam Bộ.

Một số hạn chế của phong trào. Bài học kinh nghiệm của phong trào. Đánh giá đúng âm mưu, thủ đoạn của đối phương làm cơ sở cho việc đề ra các chủ trương, biện pháp đấu tranh đúng đắn, phù hợp với điều kiện cụ thể của địa phương. Kết hợp chặt chẽ “ba mũi giáp công” tạo nên sức mạnh tổng hợp để giành thắng lợi, bên cạnh đó xây dựng vững chắc thế trận lòng dân tại địa phương.

Phát huy vai trò của đồng bào Khmer ở miền Tây Nam Bộ .167 Tiểu kết chương 4 .171 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN .176 TÀI LIỆU THAM KHẢO .201 vi DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT Ấp chiến lược ACL Ban Chấp hành Trung ương BCH TW Chiến tranh đặc biệt CTĐB Chính quyền Sài Gòn CQSG Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam MTDTGPMNVN Nhà xuất bản Nxb Quân đội Sài Gòn QĐSG Trung ương TW Trung tâm lưu trữ TTLT Thành phố Tp Việt Nam Cộng hòa VNCH vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1: Thống kê ngân khoản xây dựng ấp chiến lược (1962 – 1963) Bảng 2.2: Tổng kết công tác lập ấp chiến lược đến trung tuần tháng 4-1963 Bảng 2.3: Thống kê ấp chiến lược tính đến tháng 11-1962 Bảng 3.1: Thống kê ấp chiến lược tính đến tháng 10-1963 Bảng 3.2: Bảng tổng hợp tình hình an ninh từ ngày 1-11-1963 đến 15-11-1963 viii MỞ ĐẦU 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Trong cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam, Mỹ xem việc thiết lập “ấp chiến lược” là một “quốc sách” có ảnh hưởng quan trọng đến sự thành bại của các kế hoạch chiến tranh, nhất là trong giai đoạn Mỹ tiến hành chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” (1961-1965) trên chiến trường miền Nam Việt Nam. Mục đích của quốc sách này là nhằm chiếm đất giành dân, kiểm soát nông thôn, phá hoại hậu phương và căn cứ cách mạng, tiến tới cô lập và tiêu diệt hoàn toàn các lực lượng cách mạng, hòng áp đặt chủ nghĩa thực dân mới ở miền Nam Việt Nam. Từ sau cuộc đảo chính tháng 11-1963, chính quyền Sài Gòn dưới sự trợ giúp của Mỹ tiếp tục thực hiện chính sách “ấp chiến lược” với tên gọi mới là “ấp tân sinh”.

Thực chất của việc thay đổi tên gọi “ấp chiến lược” thành “ấp tân sinh” chỉ là hình thức “bình mới rượu cũ” được thực hiện xuyên suốt trong giai đoạn từ năm 1961 đến năm 1965 với chiến lược “Chiến tranh đặc biệt”. Vì vậy, trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1954-1975), phong trào đấu tranh chống phá ấp chiến lược là một cuộc đấu tranh lâu dài, dai dẳng, quyết liệt giữa các lực lượng cách mạng với Mỹ và chính quyền Sài Gòn nhằm đánh bại các thủ đoạn bình định của chúng trên chiến trường miền Nam trong giai đoạn từ năm 1961 đến năm 1965. Trong phong trào đấu tranh chống phá ấp chiến lược ở miền Nam từ năm 1961 đến năm 1965, miền Tây Nam Bộ là một trong những khu vực diễn ra sôi nổi nhất, vì nơi đây là địa bàn chiến lược quan trọng và là vùng nông thôn tiêu biểu đặc trưng ở miền Nam Việt Nam, đồng thời là nơi có diện tích sản xuất lúa lớn và là vùng nông nghiệp trù phú bậc nhất của cả nước; đây cũng là chiến trường mà ta và địch giành giật quyết liệt trong suốt cuộc chiến tranh kéo dài hơn 20 năm. Riêng trong giai đoạn từ năm 1961 đến năm 1965, xuất phát từ sự đa dạng về điều kiện tự nhiên, kinh tế và xã hội vùng miền, dưới sự lãnh đạo của Đảng Lao động Việt Nam, Trung ương Cục miền Nam, Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam và Khu ủy miền Tây Nam Bộ, phong trào chống phá ấp chiến lược ở các địa phương 1 nơi đây đã diễn ra phong phú về nội dung, quá trình tổ chức lãnh đạo, hình thức đấu tranh và có những nét đặc trưng riêng biệt, thể hiện sự sáng tạo của các địa phương trong quá trình vận dụng đường lối của Đảng vào phong trào chống phá ấp chiến lược.