Luận án: Bước chuyển tư tưởng chính trị Việt Nam cuối XIX đầu XX - Giá trị và bài học

ðẠI HỌC QUỐC GIA TP. HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ðẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN -----

0 ----- PHẠM ðÀO THỊNH BƯỚC CHUYỂN TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ VIỆT NAM CUỐI THẾ KỶ XIX ðẦU THẾ KỶ XX GIÁ TRỊ VÀ BÀI HỌC LỊCH SỬ LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC TP. HỒ CHÍ MINH - 2009 ðẠI HỌC QUỐC GIA TP. HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ðẠI HỌC KHOA HỌC Xà HỘI VÀ NHÂN VĂN -----

0 ----- PHẠM ðÀO THỊNH BƯỚC CHUYỂN TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ VIỆT NAM CUỐI THẾ KỶ XIX ðẦU THẾ KỶ XX GIÁ TRỊ VÀ BÀI HỌC LỊCH SỬ Chuyên ngành: Lịch sử triết học Mã số: 62 22 80 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS, TS.

TRỊNH DOÃN CHÍNH TP. HỒ CHÍ MINH - 2009 LỜI CAM ðOAN Tác giả luận án xin cam ñoan, nội dung luận án là công trình nghiên cứu ñộc lập của tác giả, không sao chép công trình khác, nếu có gì sai sót, tác giả xin chịu trách nhiệm trước pháp luật của Nhà nước. Tác giả PHẠM ðÀO THỊNH MỤC LỤC Trang MỞ ðẦU 01 Chương 1: BỐI CẢNH LỊCH SỬ CỦA BƯỚC CHUYỂN TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ VIỆT NAM CUỐI THẾ KỶ XIX ðẦU THẾ KỶ XX 12 1. ẢNH HƯỞNG CỦA NHỮNG YẾU TỐ THỜI ðẠI ðẾN BƯỚC CHUYỂN TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ VIỆT NAM CUỐI THẾ KỶ XIX ðẦU THẾ KỶ XX 12 1.

Quá trình xâm lược của chủ nghĩa tư bản và phong trào ñấu tranh giành ñộc lập dân tộc với bước chuyển tư tưởng chính trị Việt Nam cuối thế kỷ XIX ñầu thế kỷ XX 13 1. Tân thư và thành công của phong trào duy tân ở các nước khu vực ảnh hưởng ñến sự thay ñổi tư duy chính trị Việt Nam cuối thế kỷ XIX ñầu thế kỷ XX 19 1. Vai trò của chủ nghĩa Mác – Lênin và Cách mạng Tháng Mười Nga ñối với bước chuyển tư tưởng chính trị Việt Nam cuối thế kỷ XIX ñầu thế kỷ XX 29 1. NHỮNG ðIỀU KIỆN VÀ NHÂN TỐ BÊN TRONG THÚC ðẨY BƯỚC CHUYỂN TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ VIỆT NAM CUỐI THẾ KỶ XIX ðẦU THẾ KỶ XX 33 1.

Mâu thuẫn giữa dân tộc Việt Nam với thực dân Pháp xâm lược và các phong trào yêu nước – cơ sở xã hội của bước chuyển tư tưởng chính trị Việt Nam cuối thế kỷ XIX ñầu thế kỷ XX 34 1. Tư tưởng canh tân – bước quá ñộ từ tư tưởng phong kiến sang tư tưởng dân chủ tư sản với bước chuyển tư tưởng chính trị Việt Nam cuối thế kỷ XIX ñầu thế kỷ XX 45 1. Chủ nghĩa yêu nước và năng lực sáng tạo của các nhà tư tưởng - ý nghĩa quyết ñịnh bước chuyển tư tưởng chính trị Việt Nam cuối thế kỷ XIX ñầu thế kỷ XX 56 Kết luận chương 1 64 Chương 2: NỘI DUNG VÀ ðẶC ðIỂM BƯỚC CHUYỂN TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ VIỆT NAM CUỐI THẾ KỶ XIX ðẦU THẾ KỶ XX 68 2. N Ộ I D U N G C Ơ B Ả N C Ủ A B Ư Ớ C C H U Y Ể N TƯ TƯ Ở N G C H Í N H TR Ị V IỆ T N A M CU Ố I THẾ K Ỷ X IX ð Ầ U THẾ K Ỷ X X 71 2.

Tư tưởng tôn quân quyền – ñối tượng của sự phê phán và phủ ñịnh của các nhà tư tưởng Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh, Nguyễn An Ninh, Huỳnh Thúc Kháng 72 2. Sự hình thành và phát triển những quan ñiểm chính trị mới trong tư tưởng Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh, Nguyễn An Ninh, Huỳnh Thúc Kháng 85 2. ðẶC ðIỂM VÀ KHUYNH HƯỚNG CỦA BƯỚC CHUYỂN TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ VIỆT NAM CUỐI THẾ KỶ XIX ðẦU THẾ KỶ XX 141 2. ðặc ñiểm cơ bản của quá trình chuyển biến tư tưởng chính trị V iệ t N a m c u ố i t h ế k ỷ X IX ñ ầ u t h ế k ỷ X X 141 2.

K h u yn h h ư ớ n g b ư ớ c c h u yể n t ư t ư ở n g c h í n h t r ị V i ệ t N a m c u ố i t h ế k ỷ X IX ñ ầ u t h ế k ỷ X X 150 Kết luận chương 2 153 Chương 3: G I Á T R Ị , H Ạ N C H Ế V À B À I H Ọ C L Ị C H S Ử C Ủ A B Ư ỚC C HUYỂN T Ư T ƯỞN G CH ÍN H T RỊ VIỆ T NAM CUỐI THẾ KỶ XIX ðẦU THẾ KỶ XX 156 3. S Ự C H U Y Ể N B I Ế N Ý T H Ứ C H Ệ - G I Á TR Ị T O LỚ N C Ủ A B Ư Ớ C C H U Y Ể N TƯ T Ư Ở N G C H Í N H T R Ị V I Ệ T N A M C UỐ I T H Ế K Ỷ X I X ð Ầ U T H Ế K Ỷ X X 156 3. Bước chuyển tư tưởng chính trị cuối thế kỷ XIX ñầu thế kỷ XX ñã tạo ra sự chuyển biến ý thức hệ của dân tộc Việt Nam 157 3. Bước chuyển tư tưởng chính trị Việt Nam cuối thế kỷ XIX ñầu thế kỷ XX là khâu trung gian, quá ñộ cho sự truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin vào Việt Nam 168 3.

Bước chuyển tư tưởng chính trị Việt Nam cuối thế kỷ XIX ñầu thế kỷ XX là bản tổng kết thực tiễn, tổng kết lịch sử dân tộc Việt Nam, góp phần làm phong phú thêm kho tàng lịch sử tư tưởng Việt Nam trên nhiều phương diện 173 3. Bước chuyển tư tưởng chính trị Việt Nam cuối thế kỷ XIX ñầu thế kỷ XX ñã góp phần nâng cao chủ nghĩa yêu nước Việt Nam lên một trình ñộ mới 176 3. NHỮNG HẠN CHẾ CỦA BƯỚC CHUYỂN TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ VIỆT NAM CUỐI THẾ KỶ XIX ðẦU THẾ KỶ XX 178 3. Bước chuyển tư tưởng chính trị Việt Nam cuối thế kỷ XIX ñầu thế kỷ XX chưa có một thế giới quan khoa học, một tư duy triết học mới ñể dẫn dắt cho nên nó vẫn chịu sự ràng buộc của hệ tư tưởng chính trị cũ 179 3.

Bước chuyển tư tưởng chính trị Việt Nam cuối thế kỷ XIX ñầu thế kỷ XX thiếu sự thống nhất quan ñiểm về những vấn ñề cơ bản của cách mạng Việt Nam 187 3. Bước chuyển tư tưởng chính trị Việt Nam cuối thế kỷ XIX ñầu thế kỷ XX mang tính chất cải lương, thiếu triệt ñể 189 3. BÀI HỌC LỊCH SỬ CỦA BƯỚC CHUYỂN TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ VIỆT NAM CUỐI THẾ KỶ XIX ðẦU THẾ KỶ XX ðỐI VỚI CÔNG CUỘC ðỔI MỚI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 194 3. Bài học nắm bắt thời cơ nhằm ñề ra ñường lối cách mạng phù hợp với quy luật vận ñộng của lịch sử ñối với công cuộc ñổi mới ở 194 Việt Nam hiện nay 3.

Bài học xây dựng thế giới quan khoa học và tư duy triết học ñúng ñắn, phù hợp với xu thế thời ñại làm kim chỉ nam dẫn dắt bước chuyển tư tưởng 200 và công cuộc ñổi mới 3. Bài học lấy lợi ích dân tộc, lợi ích nhân dân làm mục tiêu tối cao 204 công cuộc ñổi mới nói chung và ñổi mới chính trị nói riêng 3. Bài học về nêu cao truyền thống văn hóa tốt ñẹp và tinh thần yêu nước của dân tộc Việt Nam 213 Kết luận chương 3 216 KẾT LUẬN 219 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ 222 PHỤ LỤC 224 1. M ột s ố m ố c l ị c h s ử q ua n t rọ n g t ro ng c uộ c ñờ i ho ạt ñ ộ ng củ a P h a n 224 B ộ i C h âu 2.

Một số hình ảnh về Phan Bội Châu 231 3. Một số mốc lịch sử quan trọng trong cuộc ñời hoạt ñộng của Phan C hâu 233 T ri n h 4. Một số hình ảnh Phan Châu Trinh 241 5. Một số mốc lịch sử quan trọng trong cuộc ñời hoạt ñộng của Nguyễn A n N i nh 243 6.

Một số hình ảnh Nguyễn An Ninh 248 7. Một số hình ảnh Huỳnh Thúc Kháng 252 TÀI LIỆU THAM KHẢO 253 1 MỞ ðẦU 1. Tính cấp thiết của ñề tài Tư tưởng chính trị là hệ thống những quan ñiểm phản ánh quan hệ chính trị, kinh tế, xã hội giữa các tầng lớp, các giai cấp, các quốc gia và dân tộc, xung quanh vấn ñề giành và giữ chính quyền, tổ chức và thi hành quyền lực nhà nước. Tư tưởng chính trị bao giờ cũng nảy sinh từ những ñiều kiện kinh tế – xã hội nhất ñịnh, phản ánh trực tiếp và tập trung nhất lợi ích giai cấp, ñáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội của một cộng ñồng xã hội.

Trong công cuộc ñổi mới ñất nước do ðảng Cộng sản Việt Nam khởi xướng và lãnh ñạo, ðảng luôn luôn khẳng ñịnh: “Trong tư tưởng con người có nhiều loại, nhưng quan trọng nhất là tư tưởng chính trị” [25, tr. Cho nên, ðảng Cộng sản Việt Nam luôn xác ñịnh, tư tưởng chính trị giữ vai trò ñịnh hướng cho công cuộc ñổi mới và phát triển của ñất nước. Trong lịch sử nhân loại nói chung, bước chuyển tư tưởng thường diễn ra ở giai ñoạn các cuộc cách mạng xã hội làm thay ñổi các hình thái kinh tế – xã hội. Ở Việt Nam, sự vận ñộng, phát triển của lịch sử có tính ñặc thù của nó, biểu hiện ở chỗ: một là, từ cuộc Cách mạng Tháng Tám năm 1945 trở về trước không có các cuộc cách mạng xã hội làm thay ñổi ñột biến về chất các hình thái kinh tế – xã hội, mà sự thay ñổi của các hình thái kinh tế – xã hội diễn ra trong thời gian khá dài, hình thái sau còn mang tàn dư của hình thái trước, những yếu tố của xã hội cũ và mới cùng tồn tại, ñan xen lẫn nhau.

Hai là, tính ñặc thù còn biểu hiện ở chỗ, tiến trình lịch sử Việt Nam là lịch sử của một dân tộc sớm có nền ñộc lập, tự chủ, có các cuộc ñấu tranh chống quân xâm lược, tạo nên một truyền thống dựng nước và giữ nước. Lịch sử tư tưởng Việt Nam phản ánh cái tồn tại xã hội ñặc thù ñó nên nó cũng mang tính ñặc thù trong mình.