Phát triển nông nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh - 30 năm đổi mới

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC PHÙNG THẾ ANH KINH TẾ NÔNG NGHIỆP THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRONG 30 NĂM ĐỔI MỚI (1986 - 2015) TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ NGÀNH: LỊCH SỬ VIỆT NAM MÃ SỐ: 9229013 HUẾ - 2022 Công trình được hoàn thành tại Trường Đại học Khoa học, Đại học Huế Người hướng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Việt Hùng Phản biện 1:. Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Đại học Huế họp tại:. Vào hồi giờ ngày tháng năm Có thể tìm hiểu luận án tại: Thư viện Quốc gia Việt Nam, Thư viện trường Đại học Khoa học - Đại học Huế MỞ ĐẦU 1.

Lý do chọn đề tài Nông nghiệp luôn tồn tại khách quan, có vị trí, vai trò quan trọng đối với sự phát triển của mỗi quốc gia. Do đó, việc khai thác và tận dụng nguồn lực, tiềm năng để phát triển nông nghiệp, tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn luôn là nhiệm vụ quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là đối với các quốc gia đang phát triển và đi lên từ nền kinh tế nông nghiệp như Việt Nam. Từ khi bắt đầu công cuộc đổi mới, với tư duy xác định nông nghiệp là mặt trận hàng đầu, phát triển sản xuất nông nghiệp là tiền đề để ổn định tình hình kinh tế - xã hội, Đảng Cộng sản Việt Nam (ĐCSVN) đã tiến hành sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn, xem đây là yêu cầu bức thiết và bước đi có ý nghĩa quyết định thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Thành phố Hồ Chí Minh (TPHCM) là đô thị đặc biệt, phát triển năng động và đóng vai trò trung tâm trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và của cả nước.

TPHCM có thế mạnh về vốn, khoa học - kỹ thuật, nguồn nhân lực chất lượng cao; hệ thống cơ sở hạ tầng phát triển, các khu công nghiệp, khu chế xuất được xây dựng đồng bộ và hiện đại đã tạo điều kiện cho việc phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Với dân số đạt 8.829 người, trong đó ở khu vực nông thôn là 1.153 người [47, tr. 25]; cùng với đó là quá trình di dân cơ học cũng góp phần làm cho dân số của Thành phố tăng lên nhanh chóng nên nhu cầu về lương thực, thực phẩm ngày càng tăng cao cả về số lượng và chất lượng, gây ra áp lực mạnh mẽ và đòi hỏi sản xuất nông nghiệp của TPHCM phải không ngừng phát triển theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững để đáp ứng được nhu cầu của nhân dân. Trong cơ cấu kinh tế của TPHCM, các ngành công nghiệp, xây dựng và dịch vụ đóng vai trò chủ lực thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế; tỷ trọng của các ngành này chiếm hơn 99% trong cơ cấu GDP của Thành phố.

Tuy nhiên, Thành phố còn có vùng nông thôn rộng lớn với 5 huyện ngoại thành (Bình Chánh, Cần Giờ, Củ Chi, Hóc 1 Môn, Nhà Bè) với tổng diện tích đất nông nghiệp là 115. 11] nên trong những năm qua, TPHCM đã chú trọng đầu tư mạnh mẽ để xây dựng và phát triển nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới nhằm rút ngắn khoảng cách phát triển giữa nội thành và ngoại thành. Nông nghiệp TPHCM mặc dù chỉ chiếm khoảng 1% trong cơ cấu GDP, nhưng đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội và góp phần thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa của TPHCM. Trong bối cảnh quá trình đô thị hóa diễn ra với tốc độ nhanh và sự phát triển mạnh của các ngành công nghiệp, xây dựng, dịch vụ ảnh hưởng tiêu cực đến sản xuất nông nghiệp, TPHCM đã xây dựng và phát triển nền nông nghiệp đô thị, nông nghiệp công nghệ cao để thúc đẩy nông nghiệp phát triển theo hướng hiện đại, bền vững, có năng suất, chất lượng, hiệu quả và khả năng cạnh tranh cao, góp phần giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập, bảo vệ môi trường sinh thái và phù hợp với điều kiện đặc thù của một đô thị lớn.

Đến năm 2015, TPHCM đã đạt được những thành tựu to lớn trong nông nghiệp: Tốc độ tăng trưởng bình quân giá trị sản xuất nông nghiệp trong 30 năm đổi mới (1986 - 2015) đạt 5,34%/năm; cơ cấu kinh tế trong nông nghiệp được chuyển dịch theo hướng tích cực; nông nghiệp phát triển đã góp phần xóa đói giảm nghèo, nâng cao chất lượng cuộc sống của người nông dân… Tuy nhiên, nông nghiệp TPHCM cũng gặp phải nhiều khó khăn, thách thức và hạn chế. Quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh chóng đã dẫn đến tình trạng suy giảm diện tích đất sản xuất nông nghiệp, gia tăng khoảng cách phát triển giữa khu vực thành thị với khu vực nông thôn, giữa các ngành công nghiệp và dịch vụ với ngành nông nghiệp. Giá trị sản xuất và năng suất lao động của ngành nông nghiệp so với các ngành kinh tế khác của Thành phố rất thấp; cơ sở hạ tầng phục vụ cho sự phát triển nông nghiệp chưa đáp ứng được yêu cầu; ứng dụng khoa học - công nghệ và chất lượng nguồn nhân lực trong nông nghiệp còn hạn chế,. Từ thực tế đó, việc phát triển kinh tế nông nghiệp ở TPHCM là vấn đề có ý nghĩa chiến lược, là yêu cầu khách quan của thực tiễn để góp phần xây dựng nền nông 2 nghiệp hiện đại dựa trên nền tảng khoa học - công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao, góp phần phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường.

Nghiên cứu về quá trình phát triển kinh tế nông nghiệp Việt Nam từ trước đến nay đã có khá nhiều công trình nghiên cứu và bài viết đã được công bố. Tuy nhiên, việc đi sâu nghiên cứu, tìm hiểu về quá trình phát triển kinh tế nông nghiệp ở các địa phương với những điều kiện và đặc thù riêng cũng rất quan trọng, cần thiết nhưng kết quả nghiên cứu còn chưa nhiều. Nghiên cứu về kinh tế nông nghiệp của TPHCM có thể đóng góp thêm về tư liệu và luận giải khoa học, góp phần giải quyết nhiều vấn đề về kinh tế nông nghiệp ở Việt Nam hiện nay. Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài “Kinh tế nông nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh trong 30 năm đổi mới (1986 - 2015)” có tính cấp thiết, có ý nghĩa khoa học và thực tiễn cao, giúp chúng ta hiểu biết đầy đủ và toàn diện quá trình phát triển nông nghiệp của TPHCM trong 30 năm đổi mới (1986 - 2015), thấy được thành tựu và hạn chế, nhận diện đặc điểm, vai trò của nó ở một đô thị đặc biệt, từ đó có thể nhìn nhận một số vấn đề đặt ra, góp phần vào công cuộc phát triển bền vững nông nghiệp TPHCM trong tốc độ phát triển nhanh của đô thị hóa hiện nay.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu: Nghiên cứu kinh tế nông nghiệp TPHCM trong 30 năm đổi mới (1986 - 2015), luận án nhằm mục đích tái hiện lại bức tranh kinh tế nông nghiệp TPHCM trong 30 năm đổi mới (1986 - 2015) một cách cụ thể, trung thực, đa chiều và toàn diện; thấy được những thành công, hạn chế trong quá trình xây dựng và phát triển nông nghiệp theo hướng nông nghiệp đô thị, nông nghiệp công nghệ cao ở TPHCM. Trên cơ sở đó, luận án có thể nêu lên một số vấn đề đặt ra nhằm góp phần phát triển kinh tế nông nghiệp TPHCM trong giai đoạn hiện nay. Nhiệm vụ nghiên cứu: (i) Tổng hợp, phân tích và đánh giá các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài và những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu; (ii) Phân tích các yếu tố tác động đến sự phát triển của kinh tế nông nghiệp TPHCM; (iii) Hệ thống hóa quan điểm, 3 chủ trương, chính sách phát triển nông nghiệp của ĐCSVN, Thành ủy và Ủy ban Nhân dân (UBND) TPHCM thời kỳ 1986 - 2015; (iv) Làm rõ sự phát triển kinh tế nông nghiệp của TPHCM từ năm 1986 đến năm 2015 gắn với chủ trương xây dựng nông thôn mới; (v) Đánh giá những thành tựu, hạn chế, đặc điểm, vai trò của kinh tế nông nghiệp TPHCM trong 30 năm đổi mới (1986 - 2015) và một số vấn đề đặt ra để phát triển kinh tế nông nghiệp trong thời gian tới.

Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận án là kinh tế nông nghiệp TPHCM trong 30 năm đổi mới (1986 - 2015), bao gồm các khía cạnh như: Các yếu tố tác động đến kinh tế nông nghiệp TPHCM; quan điểm, chủ trương của ĐCSVN và Đảng bộ TPHCM về nông nghiệp; sự phát triển của kinh tế nông nghiệp và quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp của TPHCM theo hướng nông nghiệp đô thị, nông nghiệp công nghệ cao trong 30 năm đầu đổi mới đất nước (1986 - 2015). Phạm vi nghiên cứu - Về nội dung: Luận án đi sâu nghiên cứu về kinh tế nông nghiệp TPHCM, trong đó tập trung vào các nội dung: Những nhân tố ảnh hưởng đến kinh tế nông nghiệp; quá trình phát triển kinh tế nông nghiệp; quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng phát triển nông nghiệp đô thị, nông nghiệp công nghệ cao gắn với xây dựng nông thôn mới. Trên cơ sở đó, luận án rút ra những thành tựu, hạn chế, đặc điểm, vai trò của kinh tế nông nghiệp TPHCM trong 30 năm đổi mới (1986 - 2015) và một số vấn đề đặt ra để phát triển kinh tế nông nghiệp trong thời gian tới.

- Về không gian: Địa bàn nghiên cứu của luận án là TPHCM, nhưng tập trung chủ yếu vào địa bàn một số quận, huyện có sản xuất nông nghiệp của TPHCM (huyện Bình Chánh, huyện Cần Giờ, huyện Củ Chi, huyện Hóc Môn, huyện Nhà Bè, quận 9, quận 12, quận Gò Vấp, quận Thủ Đức…). - Về thời gian: Luận án nghiên cứu quá trình phát triển kinh tế nông nghiệp của TPHCM trong 30 năm đổi mới (1986 - 2015). Đồng thời, để đảm bảo tính toàn diện và hệ thống, luận án cũng đề cập đến tình hình 4 kinh tế nông nghiệp TPHCM trước đổi mới (1975 - 1985). Nguồn tài liệu Nguồn tài liệu sử dụng chủ yếu trong luận án bao gồm: - Tư liệu văn bản đang được lưu trữ ở TPHCM: Đây là nguồn tư liệu trực tiếp, có giá trị tham khảo cao để trên cơ sở đó đưa ra các luận điểm, luận cứ khoa học, giải quyết các nội dung nghiên cứu chính của luận án.