Luận án tiến sĩ về di tích đền tháp Champa ở miền Trung Việt Nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGUYỄN VĂN QUẢNG CÁC DI TÍCH ĐỀN - THÁP, THÀNH - LŨY CHAMPA Ở QUẢNG BÌNH, QUẢNG TRỊ, THỪA THIÊN HUẾ LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ HÀ NỘI - 2018 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGUYỄN VĂN QUẢNG CÁC DI TÍCH ĐỀN - THÁP, THÀNH - LŨY CHAMPA Ở QUẢNG BÌNH, QUẢNG TRỊ, THỪA THIÊN HUẾ Chuyên ngành: Khảo cổ học Mã số: 62.17 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. LÊ ĐÌNH PHỤNG 2. HÁN VĂN KHẨN HÀ NỘI - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án này là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, tài liệu tham khảo, phụ lục minh họa trung thực, khách quan, có xuất xứ rõ ràng.

Các nhận xét, kết luận trong luận án đƣợc rút ra trên cơ sở nghiên cứu các tài liệu thành văn và thực địa, mang tính độc lập của tác giả và chƣa từng đƣợc công bố trong các tài liệu trƣớc đó. Nếu có gì sai, tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm! Hà Nội, ngày…. tháng 9 năm 2018 Nguyễn Văn Quảng LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án này, cùng với sự nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận đƣợc nhiều sự giúp đỡ quý báu của quý thầy, cô, bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Đầu tiên, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất đến hai thầy giáo là TS.

Lê Đình Phụng và PGS. Hán Văn Khẩn đã tận tình giúp đỡ, hƣớng dẫn và động viên trong suốt quá trình tôi làm luận án, từ khi định hƣớng đề tài, xác lập đề cƣơng cho đến khi hoàn thành luận án. Sự động viên, giúp đỡ của quý thầy đã giúp tôi vƣợt qua những khó khăn trong quá trình thực hiện luận án. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến quý thầy, cô trong Khoa Lịch sử, Trƣờng ĐH KHXH & NV (ĐH Quốc gia Hà Nội); Khoa Lịch sử, trƣờng ĐH Khoa học (ĐH Huế) đã dạy dỗ, giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và làm luận án.

Đặc biệt, xin gửi lời cảm ơn đến quý thầy, cô trong bộ môn Khảo cổ học và các anh, chị, em tại Bảo tàng Nhân học (Trƣờng ĐH KHXH & NV Hà Nội) đã giúp đỡ tôi rất nhiều trong quá trình tôi học thạc sĩ và nghiên cứu sinh tại Trƣờng. Sự giúp đỡ của quý thầy, cô và các anh, chị, em là vô cùng quý báu, giúp tôi vƣợt qua những khó khăn trong quá trình học tập ở nơi xa cơ quan làm việc và gia đình. Để hoàn thành luận án, tôi cũng đã nhận đƣợc sự giúp đỡ rất lớn từ các cơ quan, tổ chức, cá nhân ở các tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế; Thƣ viện Viện Khảo cổ học, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia. Nhân đây tôi xin cảm ơn tất cả về những sự giúp đỡ đó.

Lời cuối cùng, tôi xin cảm ơn cố PGS. Nishimura Masanari, một ngƣời anh, ngƣời thầy mà tôi kính mến, đã dạy dỗ, giúp đỡ tôi rất nhiều về các phƣơng pháp nghiên cứu khảo cổ học. Xin cảm ơn bố mẹ, anh, chị, em, vợ và con trai đã động viên, giúp đỡ, tạo điều kiện cho tôi hoàn thành chƣơng trình học tập và luận án. MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN MỤC LỤC.

1 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. 3 DANH MỤC CÁC BẢN ĐỒ, SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ, BẢN DẬP, BẢN VẼ, BẢN ẢNH. 4 CÁC KHÁI NIỆM, THUẬT NGỮ SỬ DỤNG TRONG LUẬN ÁN. Tính cấp thiết của luận án.

Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu và nguồn tƣ liệu. Đối tƣợng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu.

Phƣơng pháp nghiên cứu. Những đóng góp của luận án. Bố cục luận án. TỔNG QUAN VỀ ĐỊA BÀN VÀ LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ.

Đặc điểm địa lý tự nhiên ở Bình - Trị - Thiên. Khái quát về lịch sử Champa ở Bình - Trị - Thiên. Thời kỳ Lâm Ấp (cuối thế kỷ II - đầu thế kỷ VII). Thời kỳ Champa (đầu thế kỷ VII - đầu thế kỷ XIV).

Lịch sử nghiên cứu các di tích lịch sử - văn hóa Champa ở miền Trung và khu vực Bình - Trị - Thiên. Từ năm 1975 đến nay. Những vấn đề luận án cần tập trung nghiên cứu, giải quyết. Tiểu kết Chƣơng 1.

CÁC DI TÍCH ĐỀN - THÁP, THÀNH - LŨY VĂN HÓA CHAMPA Ở QUẢNG BÌNH, QUẢNG TRỊ, THỪA THIÊN HUẾ. Các di tích đền - tháp. Các di tích đền - tháp ở Quảng Bình. Các di tích đền - tháp ở Quảng Trị.

Các di tích đền - tháp ở Thừa Thiên Huế. Các di tích thành - lũy. Các di tích thành - lũy ở Quảng Bình. Các di tích thành - lũy ở Quảng Trị.

Các di tích thành - lũy ở Thừa Thiên Huế. Tiểu kết Chƣơng 2. ĐẶC ĐIỂM, MỐI QUAN HỆ VÀ GIÁ TRỊ CỦA CÁC DI TÍCH ĐỀN - THÁP, THÀNH - LŨY CHAMPA Ở QUẢNG BÌNH, QUẢNG TRỊ, THỪA THIÊN HUẾ. Đặc điểm các di tích đền - tháp Champa ở Bình - Trị - Thiên.

Đặc điểm các di tích thành - lũy Champa ở Bình - Trị - Thiên. Mối quan hệ của các di tích đền - tháp, thành - lũy Champa ở Bình - Trị - Thiên trong văn hóa Champa. Mối quan hệ giữa các loại hình di tích Champa trong khu vực Bình - Trị - Thiên. Mối quan hệ giữa các di tích đền - tháp, thành - lũy Champa ở khu vực Bình - Trị - Thiên với các vùng khác của văn hóa Champa.

Những giá trị lịch sử, văn hóa của các di tích Champa ở Bình - Trị - Thiên. Giá trị lịch sử. Tiểu kết Chƣơng 3. 172 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.

178 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 179 PHỤ LỤC 2 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BA: Bản ảnh BAVH: Bulletin des Amis du Vieux Hue Tập san “Những người bạn cố đô Huế” BD: Bản dập BEFEO: Bulletin de l'École Française d'Extrême - Orient Tập san của Trường Viễn Đông Bác cổ Pháp BT: Bảo tàng BV: Bản vẽ CTQG: Chính trị Quốc gia ĐH: Đại học ĐNNTC: Đại Nam nhất thống chí ĐNTL: Đại Nam thực lục EFEO: École Française d'Extrême - Orient Trường Viễn Đông Bác cổ Pháp H: Hình IC: Inventaire descriptif des monuments čams de l‟Annam Thống kê, khảo tả các di tích Chàm ở Annam KCH: Tạp chí Khảo cổ học KHXH: Khoa học Xã hội KHXH & NV: Khoa học Xã hội và Nhân văn NC & PT: Tạp chí Nghiên cứu và Phát triển NPHMVKCH: Những phát hiện mới về khảo cổ học Nxb: Nhà xuất bản OCCL: Ô Châu cận lục PBTL: Phủ biên tạp lục Pp: Page SCN: Sau Công nguyên Tp. HCM: Thành phố Hồ Chí Minh TCN: Trƣớc Công nguyên tr. Trang TTKH & CN: Thông tin Khoa học và Công nghệ UBND: Ủy ban Nhân dân VH - TT: Văn hóa - Thông tin 3 DANH MỤC CÁC BẢN ĐỒ, SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ, BẢN DẬP, BẢN VẼ, BẢN ẢNH PHỤC LỤC 1: BẢN ĐỒ, SƠ ĐỒ, BIỀU ĐỒ BẢN ĐỒ Bản đồ 1: Bản đồ khu vực Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế Bản đồ 2: Bản đồ phân bố các di tích Champa ở Quảng Bình theo H.

Parmentier Bản đồ 3: Bản đồ phân bố các di tích Champa ở Quảng Trị và Thừa Thiên Huế theo H.