Luận án tiến sĩ địa danh đường phố hà nội từ 1888 đến 2008 trên tư liệu bốn quận

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI I N I NA HỌC À H A HỌC H I N Phùng Thị Thanh Lâm ĐỊA DANH ĐƯỜNG HỐ HÀ NỘI Ừ 1888 ĐẾN 2008 ( ÊN Ư LI U BỐN QUẬN BA ĐÌNH, H ÀN IẾ , ĐỐNG ĐA, HAI BÀ ƯNG) LUẬN ÁN TIẾN SĨ VIỆT NAM HỌC Hà Nội - 2017 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI I N I NA HỌC À H A HỌC H I N hùng hị hanh Lâm ĐỊA DANH ĐƯỜNG HỐ HÀ NỘI Ừ 1888 ĐẾN 2008 ( ÊN Ư LI U BỐN QUẬN BA ĐÌNH, H ÀN IẾ , ĐỐNG ĐA, HAI BÀ ƯNG) Chuyên ngành: Việt Nam học Mã số: 62 22 01 13 LUẬN ÁN TIẾN SĨ VIỆT NAM HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC : 1.TS Nguyễn Thị Việt Thanh 2. Đào Thị Diến Hà Nội - 2017 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án này là của riêng tôi. Các kết quả nghiên cứu là hoàn toàn trung thực và chưa từng được bất kỳ ai công bố ở trong bất kỳ công trình nào khác. Hà Nội, tháng 7 năm 2017 Tác giả luận án Phùng Thị Thanh Lâm LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CẢM ƠN Trong thời gian thực hiện luận án, tôi đã nhận được sự giúp đỡ hết sức tận tình và chân thành của nhiều giáo sư, cán bộ nghiên cứu và các anh chị em đồng nghiệp.

Trước hết, tôi xin phép được bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới các thầy cô, các cán bộ của Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển, Đại học Quốc gia Hà Nội. Các thầy cô là những tấm gương sáng cả về tinh thần nghiên cứu khoa học lẫn đạo đức nghề nghiệp cho nhiều thế hệ học viên và nghiên cứu sinh trong đó có tôi. Tôi đã học được từ các thầy, các cô nhiều kỹ năng nghiên cứu và kỹ năng làm việc trong môi trường học thuật bậc cao và những kỹ năng này sẽ là hành trang thiết yếu trong con đường nghề nghiệp của tôi trong tương lai. Tôi vô cùng biết ơn các giáo sư hướng dẫn của tôi là PGS.TS Nguyễn Thị Việt Thanh và TS.

Đào Thị Diến. Trong suốt thời gian thực hiện luận án, tôi đã được các cô giáo hướng dẫn chỉ dạy tỉ mỉ các hướng tiếp cận về vấn đề nghiên cứu, các cách thức giải quyết các khó khăn vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện luận án. Nếu không có sự chỉ bảo tận tâm và kỹ lưỡng của các cô giáo hướng dẫn, tôi sẽ khó lòng thực hiện được luận án với những kết quả như mong muốn. Tôi cũng biết ơn sự giúp đỡ, động viên của các bạn bè đồng nghiệp, những người luôn bên tôi mỗi khi tôi gặp khó khăn trong quá trình thực hiện luận án và cũng không tiếc lời động viên để tôi có thể vượt qua được những khó khăn đó.

Cuối cùng, tôi cảm thấy nợ một lời xin lỗi đối với những người thân trong gia đình bởi quá trình nghiên cứu tập trung khiến đôi lúc tôi xao nhãng trách nhiệm của mình đối với gia đình. Hà Nội, tháng 7 năm 2017 Tác giả luận án Phùng Thị Thanh Lâm LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC MỤC LỤC .1 DANH MỤC BẢNG. 5 DANH MỤC HÌNH. 6 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT.

Tính cấp thiết và lí do chọn đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Những đóng góp mới của luận án. Cấu trúc của luận án. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT. Tổng quan về địa bàn nghiên cứu.

Điều kiện tự nhiên. Điều kiện nhân văn. Quá trình hình thành và phát triển của đô thị Hà Nội. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu.

Nghiên cứu về địa danh đường phố trên thế giới. Nghiên cứu về địa danh đường phố ở Pháp và một số nước Châu Âu. Nghiên cứu về địa danh đường phố theo khuynh hướng miêu tả và chọn mẫu ở Mỹ. Nghiên cứu địa danh đường phố ở Trung Quốc và một số nước Châu Á.

Nghiên cứu về địa danh và địa danh đường phố ở Việt Nam. Các nghiên cứu về địa danh. Các nghiên cứu về địa danh đường phố Hà Nội. Một số cơ sở lý thuyết ứng dụng trong nghiên cứu địa danh đường phố .50 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Lý thuyết khu vực học. Lý thuyết ký ức tập thể. Một số vấn đề về địa danh học. Một số khái niệm dùng trong địa danh học.

Cấu trúc phức thể địa danh và chức năng của địa danh. Tiểu kết chương 1. PHƢƠNG THỨC, QUY TRÌNH ĐỊNH DANH VÀ PHÂN LOẠI ĐỊA DANH ĐƢỜNG PHỐ HÀ NỘI. Một số phương thức đặt địa danh ở Việt Nam.

Phân loại địa danh đường phố Hà Nội. Một số cách phân loại địa danh và phân loại địa danh đường phố ở Việt Nam. Các tiêu chí phân loại địa danh đường phố Hà Nội. Kết quả phân loại địa danh đường phố Hà Nội.

Tính tương đối giữa hai phương thức định danh. Quy trình định danh qua các thời kỳ. Quy trình định danh trong thời kỳ Pháp thuộc. Quy trình định danh từ sau thời kỳ Pháp thuộc đến nay.

Tiểu kết chương 2. ĐỊA DANH ĐƢỜNG PHỐ HÀ NỘI ĐẶT THEO PHƢƠNG THỨC MIÊU TẢ. Định danh theo phương thức miêu tả ở khu vực Hà Nội trước thời kỳ Pháp thuộc. Địa danh đường phố Hà Nội miêu tả đặc điểm địa lý.

Các phố được đặt tên theo đặc điểm địa lý tự nhiên. Các phố được đặt tên theo các công trình xây dựng và cảnh quan nhân sinh 90 3. Các tên phố miêu tả quá trình xây dựng đô thị Hà Nội. Địa danh đường phố đặt theo tên các loại hàng hóa và đặc trưng nghề nghiệp.

Địa danh đường phố miêu tả hàng hóa, nghề nghiệp (phố Hàng) trong hệ thống tên đường phố Hà Nội. 98 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đặc trưng ngôn ngữ-văn hóa của nhóm tên phố miêu tả hàng hóa và đặc trưng nghề nghiệp. Các phố Hàng trong không gian đô thị hiện đại.

Địa danh đường phố miêu tả các tư tưởng. Địa danh đường phố Hà Nội được đặt theo số. Tiểu kết chương 3. ĐỊA DANH ĐƢỜNG PHỐ HÀ NỘI ĐẶT THEO PHƢƠNG THỨC CHUYỂN HÓA.

Định danh theo phương thức chuyển hóa ở khu vực Hà Nội trước thời kỳ Pháp thuộc. Phương thức chuyển hóa từ tên đối tượng địa lý, công trình xây dựng. Phương thức chuyển hóa từ nhân danh. Phương thức chuyển hóa từ nhân danh bị tác động bởi việc kỵ húy.

Phương thức chuyển hóa từ địa danh truyền thống và địa danh nơi khác. Phương thức chuyển hóa thông qua việc ghép các địa danh khác nhau. Các tên phố được chuyển hóa từ nhân danh. Xác định cách sử dụng một số khái niệm.

Các nhân vật lịch sử được chọn để đặt tên phố qua các giai đoạn. Giai đoạn Pháp thuộc. Không gian phố mang tên nhân vật lịch sử qua các giai đoạn. Mối liên hệ giữa NVLS với vị trí tôn vinh.

Sự đánh giá của nhà cầm quyền với công lao của NVLS thông qua diện mạo vật chất của không gian phố mang tên NVLS. Tên phố được chuyển hóa từ địa danh. Chuyển hóa từ các địa danh truyền thống. Quy tắc chuyển hóa.

Kết quả chuyển hóa .169 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Chuyển hóa từ địa danh thuộc khu vực khác và chuyển hóa từ sự kiện lịch sử. Tên phố ra đời do quá trình chuyển hóa bị lỗi. Tiểu kết chương 4 .179 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .183 TÀI LIỆU THAM KHẢO .182 PHỤ LỤC 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC BẢNG Bảng 1.

Kết quả phân loại địa danh đường phố ở 8 thành phố châu Âu. Cấu trúc phức thể địa danh và địa danh đường phố Hà Nội. Các yếu tố địa lý tự nhiên trong phức thể địa danh đường phố. Các yếu tố biểu thị thực thể vật chất và cảnh quan nhân sinh xuất hiện trong phức thể địa danh đường phố Hà Nội.

Tên phố Hàng xuất hiện trong một số sách trước khi có sự thống kê của người Pháp. Mối liên hệ giữa tên thôn phường cổ và tên phố. Số lượng phố Hàng so với các loại tên phố khác. Các NVLS được đặt tên phố năm 1890.

Số lượng NVLS được chính quyền thuộc địa và tạm chiếm tôn vinh chia theo nhân thân. Danh sách các NVLS chưa rõ nhân thân hoặc viết sai tên trong Tờ trình đổi tên phố do thị trưởng Trần Duy Hưng phê duyệt. Danh sách các làng được phân vào các khu phố năm 1905. 170 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 2.1 Cách phân loại địa danh của Lê Trung Hoa .2 Kết quả phân loại địa danh đường phố Hà Nội .3 Số lượng tên phố chia theo phương thức định danh .4 Quy trình đặt, đổi tên phố thời kỳ Pháp thuộc .5 Các cơ quan tham gia đặt, đổi tên phố ở Hà Nội .1 Phố Philharmonique trên bản đồ Hà Nội 1936 .2 Phố Ngõ Ngang trên bản đồ Hà Nội 1936 .3 Đường “Ướp Lạnh” ở Hà Nội .4 Số lượng tên phố Hàng so với các loại tên khác (1888-2008) .5 Phố Hàng Khoai và phố Củ Nâu trên bản đồ Hà Nội năm 1911 .6 Phố Giải Phóng trên bản đồ Hà Nội năm 1946 .7 Phố République trên bản đồ thành phố Hà Nội năm 1925 .8 Khu vực quảng trường Ba Đình ngày nay trên bản đồ thành phố năm 1946.9 Quy hoạch xây dựng các phố khu vực Nhượng địa năm 1890 .10 Số lượng tên phố được đặt tên theo số đếm giai đoạn 1888 - 2008 .1 Số lượng NVLS được chính quyền thuộc địa đặt tên phố .2 Phần bản đồ có ngõ Ngô Sĩ Liên trên bản đồ Hà Nội năm 1946 .3 Phố Hàm Nghi trên bản đồ Hà Nội năm 1946 .4 Số lượng tên phố đặt theo tên thôn phường cổ giai đoạn 1888-2008 .5 Hình ảnh phố Phúc Kiến trên bản đồ Hà Nội năm 1911 .6 Hình ảnh phố Fou-Tcheou (Phúc Châu) trên bản đồ Hà Nội năm 1911.7 Ngõ Tứ Vị trên bản đồ thành phố Hà Nội năm 1936.

176 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT NVLS : Nhân vật lịch sử ĐVSKTT : Đại Việt sử kí toàn thư MLK : Martin Luther King Jr.