Luận án tiến sĩ quá trình phát triển kinh tế xã hội philippin giai đoạn 1966 198

Đại học quốc gia Hà Nội Trường đại học khoa học xã hội và nhân văn ===================== Quang Thị Ngọc Huyền Quá trình phát triển kinh tế-xã hội philippin giai đoạn 1966-1986 (Trong thời kỳ cầm quyền của Tổng thống F. Marcos) Luận án tiến sĩ lịch sử Hà Nội – 2005 Đại học quốc gia Hà Nội Trường đại học khoa học xã hội và nhân văn ===================== Quang Thị Ngọc Huyền Quá trình phát triển kinh tế-xã hội philippin giai đoạn 1966-1986 (Trong thời kỳ cầm quyền của Tổng thống F. Marcos) Chuyên ngành: Lịch sử cận đại và hiện đại Mã số: 5.04 Luận án tiến sĩ lịch sử Người hướng dẫn khoa học: 1. PGS Nguyễn Quốc Hùng 2.

TS Phạm đức Thành Hà Nội – 2005 Danh mục các bảng Trang Bảng 2.1 GDP theo khu vực kinh tế, 1962-1969 66 Bảng 2.2 Kinh phí cấp cho hoạt động giáo dục trường công 70 Bảng 2.3 Xuất khẩu trực tiếp của Philippin vào các nước 110 Bảng 2.4 Xuất khẩu hàng công nghiệp không Truyền thống 111 Bảng 3.1 Tỷ giá hối đoái giữa đồng pêsô và đôla Mỹ (1981-1986) 148 Bảng 3.2 Khu vực vay nợ nước ngoài của Philippin (1981-1986) 150 Bảng 3.3 Sản phẩm nông nghiệp xuất khẩu chính của Philippin 153 Bảng 3.4 Dân số và lao động 155 Bảng 3.5 ước tính mức độ đói nghèo trong các vùng (1965-1985) 156 Bảng 3.6 Tỷ lệ đóng góp của nông nghiệp trong GDP của mỗi nước, 1980-1987 172 Bảng 3.7 Tỷ lệ công nhân nông nghiệp trên một máy kéo 1980-1985 176 Bảng 3.8 Cân đối thu chi của ngân sách chính phủ 182 8 Mục lục Trang Trang phụ bìa lời cam đoan Mục lục Bản đồ Philippin 5 Danh mục các chữ viết tắt 6 Danh mục các bảng 8 Phần mở đầu 9 Chương 1: Khái quát tình hình kinh tế-xã hội Philippin 21 20 năm sau độc lập (1946-1965) 1.1 Khái quát về đất nước Philippin 21 1.2 Cộng hoà Philippin 20 năm sau độc lập (4/7/1946-30/12/1965) 29 1.1 Cộng hoà Philippin 29 1.2 Quan hệ của Philippin với Mỹ và các nước khác 30 1.3 Tình hình kinh tế-xã hội Philippin sau 20 năm độc lập 38 1.3 Thành tựu phát triển kinh tế-xã hội và thách thức đặt ra 46 Chương 2: Sự phát triển kinh tế-xã hội Philippin từ 1/1966 đến 1/1981 51 2.1 Bối cảnh lịch sử 51 2.2 Kinh tế-xã hội Philippin trong nhiệm kỳ thứ nhất của Tổng thống 54 Marcos (1/1966-/12/1969) 2.1 Kế hoạch ổn định và phát triển kinh tế của Marcos 54 2.2 Thành tựu và những vấn đề kinh tế còn tồn tại 66 2.3 Chính sách phát triển xã hội và những vấn đề đặt ra 68 2.3 Kinh tế-xã hội Philippin giai đoạn từ 1-1970 đến 1/1981 72 2.1 Cuộc bầu cử tổng thống năm 1969 và những thách thức 72 đối với tổng thống đắc cử 2.2 Marcos tập trung quyền lực và tư tưởng xây dựng “Xã hội mới” 77 2.4 Phát triển kinh tế trong thời kỳ thiết quân luật (9/1972-1/1981) 93 2.1 Chính sách cải cách ruộng đất và phát triển nông nghiệp 94 2.2 Chính sách kinh tế đối ngoại mới, khuyến khích đầu tư, tích cực 107 tìm kiếm thị trường xuất khẩu mới 2.3 Mở rộng khu vực kinh tế nhà nước 114 2.4 Chính sách phát triển xã hội 116 2.5 Thành tựu kinh tế-xã hội trong thời kỳ thiết quân luật và những 120 vấn đề đặt ra 2.6 Phong trào chống chế độ độc tài, đòi bãi bỏ thiết quân luật 126 Chương 3: Cuộc khủng hoảng kinh tế, chính trị, xã hội Philippin và sự sụp đổ của chính quyền Marcos 133 (1/1981-2/1986) 3.1 Bối cảnh quốc tế và khu vực 133 3.2 Cuộc khủng hoảng chính trị ở Philippin 134 3.1 Tổng thống Marcos tiếp tục duy trì chế độ độc tài 134 3.2 Vụ ám sát Aquino và hậu quả của nó 136 3.3 Hoạt động vũ trang của Đảng Cộng sản tăng mạnh 143 3.3 Cuộc khủng hoảng kinh tế 145 3.1 Cuộc khủng hoảng tài chính 145 3.2 Những tác động của cuộc khủng hoảng kinh tế đến sản 151 xuất nông nghiệp 3.3 Tình trạng đói nghèo gia tăng 154 3.4 Sự sụp đổ của chính quyền Marcos 157 3.1 Cuộc bầu cử tổng thống bất thường 157 3.2 Cuộc nổi dậy EDSA và hồi kết của “chế độ Marcos” 161 3.5 Những nguyên nhân kìm hãm kinh tế-xã hội Philippin phát triển 169 Phần kết luận 188 Danh mục các công trình khoa học của tác giả đã công bố 194 Tài liệu tham khảo 195 Phần phụ lục 9 Phần mở đầu 1. ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài Năm 1967, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam á (ASEAN) được thành lập. Từ 5 thành viên ban đầu, nay ASEAN đã trở thành tổ chức của 10 quốc gia Đông Nam á. Gần 40 năm tồn tại và phát triển, đến nay AESAN được coi là một trong số tổ chức liên kết khu vực thành công trên thế giới.

ASEAN đã có những đóng góp quan trọng trong bảo vệ hoà bình, ổn định và phát triển của khu vực Đông Nam á và Châu á - Thái Bình Dương. Hiện nay, trước những thách thức của thế kỷ mới như chống khủng bố, bảo vệ môi trường sinh thái, sự hội nhập mạnh mẽ nền kinh tế thế giới. ASEAN càng chứng tỏ vai trò quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề của thời đại mà một nước thành viên không thể làm nổi. Hơn nữa, việc mở rộng đối thoại giữa ASEAN với các nước lớn và các tổ chức khu vực khác như Nhật Bản, Trung Quốc, Mỹ, EU.

đã đem lại cho khu vực Đông Nam á một vị thế chính trị ngày càng cao và khả năng hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng lớn. Tháng 7-1995 Việt Nam chính thức trở thành thành viên của ASEAN. Đây là mốc quan trọng đánh dấu sự hội nhập của Việt Nam vào khu vực và thế giới. Từ đó cho đến nay, Việt Nam đã có nhiều sáng kiến đóng góp vào sự lớn mạnh của tổ chức này.

Để tiếp tục giữ vững và nâng cao hơn nữa vai trò của mình trong ASEAN, chúng ta, ngoài việc cần phải nỗ lực phát triển nền kinh tế đất nước còn phải tập trung nghiên cứu sâu sắc hơn, toàn diện hơn về khu vực Đông Nam á, trong đó việc nghiên cứu về mỗi thành viên của ASEAN như Philippin là rất cần thiết. Đặc biệt, Philippin là một trong những nước đưa ra sáng kiến thành lập ASEAN và đã có nhiều đóng góp cho sự hình thành và phát triển của tổ chức này. Đồng thời, Philippin cũng là một nước lớn có dân số đứng thứ ba của khu vực, sau Inđônêxia và Việt Nam, nhưng có 10 nền kinh tế chỉ cao hơn các nước thành viên mới của ASEAN. Thực tế, Philippin đã bỏ qua các cơ hội thuận lợi để vươn lên trở thành nước có trình độ kinh tế - xã hội phát triển.

Vì vậy, nghiên cứu quá trình phát triển kinh tế - xã hội của Philippin những năm 1966-1986, một giai đoạn đặc biệt trong lịch sử Philippin, như đề tài đã lựa chọn của luận án, thiết nghĩ là một điều rất cần thiết. Việt Nam đang trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, đang chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang nền kinh tế thị trường theo định hướng Xã hội chủ nghĩa. Vì vậy, tham khảo mô hình phát triển kinh tế - xã hội của những nước đã thành công hay chưa thành công để từ những kinh nghiệm đó rút ra một hướng đi phù hợp cho đường lối phát triển kinh tế của Việt Nam. Những sai lầm trong đường lối phát triển kinh tế đất nước mà Philippin đã mắc phải sẽ là bài học giúp Việt Nam không lặp lại, tránh phải trả giá cho những sai lầm tương tự.

Lý do và mục đích nghiên cứu Năm 1946, Mỹ trao trả độc lập cho Philippin, Cộng hoà Philippin ra đời. Nhân dân Philippin bắt tay vào xây dựng lại đất nước bị tàn phá nặng nề sau chiến tranh. Với các chính sách phát triển kinh tế phù hợp của chính phủ, nền kinh tế Philippin đã nhanh chóng được phục hồi và có những bước phát triển nhất định. Trong suốt thập niên 50, Philippin có tốc độ phát triển kinh tế cao đứng hàng thứ hai ở châu á, sau Nhật Bản.

Tuy nhiên, một Philippin “cất cánh” trong những năm 50 đã từng được các nước xung quanh ngưỡng mộ, học tập đã không duy trì đựoc tốc độ phát triển lâu dài. Philippin không thể tiếp tục vươn lên để trở thành nước công nghiệp mới như Nam Triều Tiên, Đài Loan, Hồng Kông. trái lại, bị tụt hậu thành nước có nền kinh tế chỉ đứng trên các nước nghèo nhất của khu vực Đông Nam á. Vì sao lại như vậy ? Có nhiều 11 nguyên nhân, nhưng có một nguyên nhân mà không ai có thể phủ nhận, đó là sự cầm quyền của Tổng thống Marcos suốt 20 năm (1966 - 1986) có nhiều sai lầm đã làm cho kinh tế - xã hội Philippin rơi vào khủng hoảng, thụt lùi, phát triển chậm lại so với các nước khác trong khu vực.

Hậu quả tai hại của đường lối lãnh đạo đất nước theo kiểu độc tài của Marcos có thể nói đến nay Philippin vẫn còn phải trả giá. Lịch sử Philippin giai đoạn 1966-1986 thường được gọi là “thời kỳ Marcos”. Trong 20 năm cầm quyền, đã có lúc Tổng thống Marcos được đánh giá là một nhà lãnh đạo xuất sắc nhất châu á, nhưng điều đó không có nghĩa ông là một tổng thống hết lòng phấn đấu cho sự phồn vinh của đất nước, cho hạnh phúc của nhân dân. Marcos lên nắm quyền lãnh đạo đất nước ngày 30- 12-1965, cũng là lúc nền kinh tế của Philippin bắt đầu suy giảm sau một thập kỷ có tốc độ tăng trưởng cao.

Sau 4 năm cầm quyền đầu tiên, Marcos đã thể hiện là một Tổng thống có năng lực lãnh đạo đất nước. Ông trở thành người đầu tiên trong lịch sử Philippin tái đắc cử tổng thống trong cuộc bầu cử năm 1969. Song để duy trì quyền lực lâu dài, Marcos đã dùng mọi biện pháp, thủ đoạn chính trị dù cho điều đó làm tổn hại đến lợi ích quốc gia. Tháng 9-1972 bằng việc ban bố thiết quân luật trên cả nước, Marcos chính thức thâu tóm mọi quyền lực, cai trị đất nước theo chế độ độc tài.

Quả thực, xét ở từng thời điểm nhất định, Marcos đã gặt hái được những thành tích đáng kể trong phát triển kinh tế, ổn định chính trị xã hội của đất nước. Người dân Philippin đã từng đặt nhiều hy vọng vào Marcos, những tin ông sẽ đem lại cho họ một cuộc sống tốt đẹp trong một xã hội ổn định và phát triển. Thực tế đã có lúc ông làm được ít nhiều như vậy.