Luận án Tiến sĩ Lịch sử: Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo ngành Bưu chính Viễn thông từ 1986 đến 2010

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGUYỄN VIỆT PHƯƠNG ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM LÃNH ĐẠO NGÀNH BƯU CHÍNH VIỄN THÔNG TỪ NĂM 1986 ĐẾN NĂM 2010 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ HÀ NỘI - 2026 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGUYỄN VIỆT PHƯƠNG ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM LÃNH ĐẠO NGÀNH BƯU CHÍNH VIỄN THÔNG TỪ NĂM 1986 ĐẾN NĂM 2010 Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam Mã số: 9229010.02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS,TS Lê Văn Thịnh XÁC NHẬN NCS ĐÃ CHỈNH SỬA THEO QUYẾT NGHỊ CỦA HỘI ĐỒNG ĐÁNH GIÁ LUẬN ÁN Chủ tịch Hội đồng Người hướng dẫn khoa học Nghiên cứu sinh PGS,TS Phạm Quốc Thành PGS,TS Lê Văn Thịnh Nguyễn Việt Phương HÀ NỘI - 2026 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập của tác giả dưới sự hướng dẫn tận tình của PGS,TS Lê Văn Thịnh, Khoa Lịch sử, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội. Nội dung và kết quả nghiên cứu trong đề tài là do tác giả tự tìm hiểu, phân tích khách quan, trung thực và chưa được công bố dưới bất kỳ hình thức nào. Các số liệu thống kê, tài liệu tham khảo phục vụ mục đích nghiên cứu đề tài luận án này được sử dụng đúng quy định, không vi phạm quy định bảo mật của Nhà nước. Tôi cam kết hoàn toàn chịu mọi trách nhiệm về tính trung thực và kết quả nghiên cứu của đề tài này.

NGHIÊN CỨU SINH Nguyễn Việt Phương LỜI CẢM ƠN Tôi xin chân thành cảm ơn Quý thầy cô giáo khoa Lịch sử và bộ môn Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Phòng Đào tạo và Công tác người học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân Văn, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo mọi điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành luận án này. Đặc biệt, tôi xin được bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc nhất đến PGS, TS Lê Văn Thịnh đã tận tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án, gợi ý cho tôi những ý tưởng, định hướng cho tôi những bước đi để giải quyết vấn đề đặt ra, đồng thời không ngừng động viên, khích lệ giúp tôi nỗ lực vượt qua những khó khăn để hoàn thành luận án. Tôi xin gửi lời tri ân đến Ban Giám đốc Học viện Chính trị khu vực I, lãnh đạo Khoa Lịch sử Đảng nơi tôi đang công tác đã quan tâm, động viên và tạo điều kiện về thời gian để tôi hoàn thành khóa học. Xin cảm ơn tới gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã luôn quan tâm, động viên, khích lệ trong suốt quá trình học tập, hoàn thiện luận án.

Mặc dù bản thân tôi đã rất cố gắng nhưng luận án không thể tránh khỏi những hạn chế và thiếu sót. Kính mong Quý thầy cô giáo, các nhà nghiên cứu và những ai quan tâm đến đề tài tiếp tục góp ý để hướng nghiên cứu này được hoàn thiện hơn trong tương lai. Xin trân trọng cảm ơn! NGHIÊN CỨU SINH Nguyễn Việt Phương MỤC LỤC Trang LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU MỞ ĐẦU…………………………………………………………………………. Lý do chọn đề tài……………………………………………………………….

Mục tiêu nghiên cứu……………………………………………………………. Nhiệm vụ nghiên cứu…………………………………………………. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu……………………………………………… ……4 5. Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu…………………………………….

Đóng góp khoa học của luận án………………………………………. Bố cục luận án……………………………………………………….8 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN …………………………………. Các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài Luận án………. Công trình nghiên cứu của các tác giả Việt Nam ……………….

Công trình nghiên cứu của các tác giả nước ngoài …. Khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình có liên quan và những vấn đề Luận án cần tiếp tục đi sâu nghiên cứu………………. Khái quát kết quả nghiên cứu ………. Những vấn đề luận án cần tiếp tục đi sâu nghiên cứu……….26 Tiểu kết chương 1…………….27 Chương 2: ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM LÃNH ĐẠO HIỆN ĐẠI HÓA NGÀNH BƯU CHÍNH VIỄN THÔNG TỪ NĂM 1986 ĐẾN NĂM 2000………………….

Những yếu tố tác động đến sự lãnh đạo của Đảng đối với ngành Bưu chính Viễn thông Việt Nam ……. Tác động từ bối cảnh thế giới và cuộc cách mạng khoa học công nghệ. Thực trạng ngành Bưu chính Viễn thông Việt Nam trước năm 1986. Quá trình Đảng lãnh đạo hiện đại hóa ngành Bưu chính Viễn thông Việt Nam giai đoạn 1986-2000……………………….

Chủ trương hiện đại hóa ngành Bưu chính Viễn thông của Đảng. Đảng chỉ đạo hiện đại hóa ngành Bưu chính Viễn thông Việt Nam….42 Tiểu kết chương 2……………….84 Chương 3: ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM LÃNH ĐẠO NGÀNH BƯU CHÍNH ….85 VIỄN THÔNG HỘI NHẬP VÀ PHÁT TRIỂN TỪ NĂM 2001 ĐẾN NĂM 2010…. Bối cảnh lịch sử và yêu cầu mới đặt ra đối với sự lãnh đạo của Đảng trong phát triển ngành Bưu chính Viễn thông Việt Nam khi bước vào thế kỷ XXI…………………………………………. Tình hình quốc tế và trong nước tác động đến sự lãnh đạo của Đảng đối với ngành Bưu chính Viễn thông Việt Nam…….

Yêu cầu mới đặt ra đối với sự lãnh đạo của Đảng trong phát triển ngành Bưu chính Viễn thông Việt Nam……………………………………. Quá trình Đảng lãnh đạo ngành Bưu chính Viễn thông Việt Nam hội nhập và phát triển giai đoạn 2001-2010…………. Chủ trương phát triển ngành Bưu chính Viễn thông của Đảng ……. Đảng chỉ đạo ngành Bưu chính Viễn thông thực hiện chiến lược "Hội nhập và phát triển" ………………………………….98 Tiểu kết chương 3…………….139 Chương 4: MỘT SỐ NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM…………….

Một số nhận xét về sự lãnh đạo của Đảng đối với ngành Bưu chính Viễn thông Việt Nam từ năm 1986 đến năm 2010 ………………. Những ưu điểm và nguyên nhân ……………. Một số hạn chế và nguyên nhân ……………………. Một số kinh nghiệm chủ yếu……….156 Tiểu kết chương 4.175 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN…………………………….178 TÀI LIỆU THAM KHẢO……………………………………………………….193 DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT Ký tự Tiếng Anh (Tiếng Việt) APG: Asia Pacific Gateway (Tuyến cáp quang biển Gateway châu Á - Thái Bình Dương) ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á ATM Máy rút tiền tự động BC-VT Bưu chính - viễn thông BĐ-VHX Bưu điện Văn hóa xã BSC Base Station Controller (Bộ điều khiển trạm gốc) BTS Base Transceiver Station (Trạm thu phát sóng gốc) CLB Câu lạc bộ CNH, HĐH Công nghiệp hoá, hiện đại hoá CNTT Công nghệ thông tin CNXH Chủ nghĩa xã hội GDP Tổng sản phẩm trong nước/Tổng sản phẩm quốc nội GPRS General Packet Radio Service (Dịch vụ vô tuyến gói tổng hợp) GSM Công nghệ mạng thông tin di động toàn cầu ICT Công nghệ thông tin, điện tử viễn thông NGN Next Generation Netxwork (Mạng điện thoại thế hệ mới) TMN Telecommunication Management Network (Mạng quản lý viễn thông) UNDP Chương trình phát triển của Liên Hợp Quốc VDC Công ty Điện toán và Truyền số liệu VNPT Tổng Công ty Bưu chính Viễn thông Việt Nam; Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam VSAT Very Small Aperture Terminal (Trạm thông tin vệ tinh mặt đất có kích thước nhỏ) VTN Công ty Viễn thông Liên tỉnh DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Bảng/biểu Nội dung Trang Bảng 2.

So sánh một số chỉ tiêu dịch vụ BC-VT giữa Việt Nam và quốc tế (1984-1985) 34 Bảng 2. Một số kết quả nổi bật của ngành BC-VT Việt Nam giai đoạn 1986-1990 52 Bảng 2. Sự phát triển hạ tầng viễn thông ở Việt Nam giai đoạn 1993- 1995 55 Bảng 2. Sự tăng trưởng mạng viễn thông liên tỉnh Việt Nam giai đoạn 1995-2000 57 Bảng 2.

Mật độ điện thoại tại Việt Nam giai đoạn 1995-2000 58 Bảng 2. Mật độ điện thoại (máy/100 dân) tại khu vực Đông Nam Á giai đoạn 1995-2000 59 Bảng 2. Số lượng Điểm Bưu điện - Văn hóa xã ở Việt Nam giai đoạn 1997-2000 62 Bảng 2. Sản lượng phát hành báo chí giai đoạn 1996-2000 66 Bảng 2.

Tỷ lệ thuê bao Internet của các nhà cung cấp (ISP) giai đoạn 1997- 2000 69 Bảng 2. Kết quả đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ và nguồn nhân lực trong 5 năm (1986-1990) của ngành Bưu chính Viễn thông Việt Nam 73 Bảng 3. Một số doanh nghiệp BC-VT thực hiện cổ phần hóa giai đoạn 2001-2010 109 Biểu đồ 3. Thị phần thuê bao dịch vụ internet ở Việt Nam đến tháng 12/2010 121 Biểu đồ 3.

Xu hướng tăng trưởng các loại hình dịch vụ Viễn thông Việt Nam 125 giai đoạn 2000-2010 Bảng 3. Sự phát triển viễn thông ở Việt Nam giai đoạn 2005-2009 126 Bảng 3. Sự phát triển dịch vụ BC-VT nông thôn Việt Nam năm 2010 127 Bảng 3. Số lượng các cơ sở đào tạo chuyên nghiệp trong lĩnh vực Bưu chính Viễn thông ở Việt Nam giai đoạn 2001-2010 130 Bảng 3.

Số lượng đề tài/dự án nghiên cứu khoa học ngành BC-VT giai đoạn 2005-2010 133 MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Sau hơn 20 năm (1986-2010), công cuộc đổi mới toàn diện đất nước do Đảng Cộng sản Việt Nam khởi xướng và lãnh đạo đã đạt được những thành tựu to lớn trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội. Thành tựu đó thể hiện rõ tính đúng đắn, sáng tạo của đường lối đổi mới của Đảng. Trong đó, sự lãnh đạo của Đảng đối với ngành Bưu chính Viễn thông Việt Nam là một điểm nổi bật, tạo ra bước phát triển đột phá, đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Dưới sự lãnh đạo của Đảng, từ một ngành kinh tế hoạt động theo cơ chế kế hoạch hóa, tập trung, bao cấp, với bộ máy và cơ chế quản lý nhiều bất cập, cơ sở hạ tầng kỹ thuật và mạng lưới lạc hậu, chắp vá, không đáp ứng được nhu cầu thông tin phục vụ cho phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, ngành Bưu chính Viễn thông Việt Nam từng bước hiện đại hóa mạng lưới, từng bước mở rộng, nâng cao chất lượng và đa dạng hoá dịch vụ, phục vụ nhu cầu thông tin của xã hội với hiệu quả cao, bảo đảm liên lạc thông suốt từ Trung ương đến các tỉnh/thành, huyện, xã trong phạm vi cả nước sau khi hoàn thành kế hoạch "Kế hoạch tăng tốc" (1993-2000) với phương châm “bỏ quan trung gian, đi thẳng vào công nghệ hiện đại”. Ngày 18/10/2001, Chính phủ phê duyệt “Chiến lược phát triển bưu chính - viễn thông đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020” là cơ sở quan trọng để ngành Bưu chính Viễn thông Việt Nam thực hiện chiến lược "Hội nhập và phát triển" (2001-2010), nắm bắt thời cơ, phát triển toàn diện, bền vững và đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng của đất nước.