Luận án tiến sĩ kinh tế: Tăng cường khả năng tự tạo việc làm cho thanh niên Việt Nam

i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của tôi. Các thông tin, số liệu trong luận án là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng, cụ thể. Kết quả nghiên cứu trong luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác. Nghiên cứu sinh Ngô Quỳnh An ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.i DANH MỤC BẢNG BIỂU.

v DANH MỤC CÁC HÌNH.vi MỞ ĐẦU.1 CHƯƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN NGHIÊN CỨU KHẢ NĂNG TỰ TẠO VIỆC LÀM CỦA THANH NIÊN.Các khái niệm cơ bản về tự tạo việc làm và khả năng tự tạo việc làm 9 1.1 Việc làm và tự tạo việc làm.2 Khả năng tự tạo việc làm.2 Những đặc điểm của thanh niên liên quan tới khả năng tự tạo việc làm.1 Khái niệm về thanh niên.2 Đặc điểm lao động, việc làm và khả năng tự tạo việc làm của thanh niên.3 Tổng quan các nghiên cứu về khả năng tự tạo việc làm và các yếu tố ảnh hưởng 25 1.1 Những cách tiếp cận khác nhau trong nghiên cứu tự tạo việc làm trong lý thuyết kinh tế.2 Lý thuyết kinh tế lao động về tự tạo việc làm. Cách tiếp cận vĩ mô: Lực hút hay Lực đẩy.2 Cách tiếp cận vi mô: Lý thuyết lựa chọn nghề nghiệp.4 Khung lý thuyết nghiên cứu khả năng tự tạo việc làm của thanh niên và các yếu tố ảnh hưởng ở Việt Nam.54 CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.1 Cách tiếp cận vĩ mô.2 Cách tiếp cận vi mô.3 Phương pháp định tính.81 CHƯƠNG 3: PHÂN TÍCH KHẢ NĂNG TỰ TẠO VIỆC LÀM CỦA THANH NIÊN VIỆT NAM.1 Khả năng tự tạo việc làm của thanh niên Việt Nam.1 Khả năng tự tạo việc làm của thanh niên – Phân tích theo quá trình tự tạo việc làm.1 Các giai đoạn của quá trình tự tạo việc làm.2 “Tam giác khả năng” tự tạo việc làm.2 Khả năng tự tạo việc làm của thanh niên – Phân tích theo kết quả tự tạo việc làm 108 3.1 Quy mô tự tạo việc làm của thanh niên.2 Cơ cấu, chất lượng tự tạo việc làm của thanh niên.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tự tạo việc làm của thanh niên Việt Nam .1 Nhóm yếu tố vĩ mô.1 Nhóm yếu tố tác động đến cầu lao động.2 Đặc điểm lao động việc làm của thanh niên.3 Đặc điểm chung của thị trường lao động.2 Nhóm yếu tố vi mô.1 Vốn con người và vốn xã hội của thanh niên Việt Nam. Vốn con người.2 Đặc tính nhân khẩu học và gia đình.3 Kiểm định các giả thuyết nghiên cứu.143 CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP CHỦ YẾU TĂNG CƯỜNG KHẢ NĂNG TỰ TẠO VIỆC LÀM CỦA THANH NIÊN VIỆT NAM .1 Quan điểm về khuyến khích tự tạo việc làm trong thanh niên.2 Các phát hiện chủ yếu là cơ sở đề xuất giải pháp.3 Giải pháp tăng cường khả năng tự tạo việc làm cho thanh niên Việt Nam.2 Cấp độ vi mô.1 Các nhà cung cấp dịch vụ hỗ trợ thanh niên tự tạo việc làm.2 Thanh niên và cộng đồng. 173 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ.ii TÀI LIỆU THAM KHẢO.iii PHỤ LỤC 1: Kết quả hồi quy Logisstic đầy đủ.viii PHỤ LỤC 2: Bộ công cụ thu thập và phân tích dữ liệu định tính.xx PHỤ LỤC 3: Kết quả hồi quy số liệu mảng và các kiểm định với ĐTLĐVL 2006- 2009xxi PHỤ LỤC 4: Phương pháp tính các xác suất dựa trên hệ số ước lượng hồi quy Logistic.xxv PHỤ LỤC 5: Mẫu và kết quả phân tích định tính.xxix iv DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Cụm từ tiếng Việt Cụm từ tiếng Anh CT, PCT Chính thức, Phi chính thức CNXD Công nghiệp xây dựng DV Dịch vụ ĐTLĐV Điều tra lao động việc làm IL L Tổ chức Lao động Quốc tế International Labour Organization O MOLISA Bộ Lao động, Thương binh Ministry of Labour Invalid and và Xã hội Affairs , s Social LĐ Lao động LLLĐ Lực lượng lao động NAFTA Hiệp định Thương mại Tự North America Free Trade Agreement do Bắc Mỹ NN Nông nghiệp, ngư nghiệp, thủy sản OECD Tổ chức hợp tác và phát Organization for Economic Co-operation triển kinh tế and Development SXKD Sản xuất kinh doanh THPT Trung học phổ thông TN Thanh niên VHLSS Khảo sát mức sống hộ gia Vietnam Household Living Standard đình Việt Nam Survey TH Ký hiệu trường hợp TN tự tạo việc làm điển hình trong bảng 1, Phụ lục 5 YK Ký hiệu ý kiến của các doanh nhân và các nhà quản lý trong bảng 2, Phụ lục 5 v DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2.1: Các nhóm chỉ tiêu sử dụng để phân tích hồi qui tương quan với số liệu mảng.2: Lực lượng lao động thanh niên theo tình trạng việc làm, VHLSS 2006- 2008.3 Xác suất tự tạo việc làm của thanh niên, VHLSS 2006.1: Mong muốn tự tạo việc làm của thanh niên (số ý kiến trong tổng số 65 ý kiến).2: Điều kiện còn thiếu khi thanh niên muốn tự tạo việc làm (số ý kiến trong tổng số 65 ý kiến).3: Mức độ thanh niên tự tạo việc làm, ĐLĐVL 2006-2010.4: Lượng lao động chung và lực lượng lao động thanh niên theo tình trạng việc làm, ĐTLĐVL 2006-2010.5: Đặc điểm lực lượng lao động thanh niên và thanh niên tự tạo việc làm, VHLSS 2006-2008.6: Trình độ học vấn và đào tạo của lực lượng lao động thanh niên và thanh niên tự tạo việc làm, VHLSS 2006-2008.1: Cơ cấu nam-nữ thanh niên tự tạo việc làm theo ngành/ lĩnh vực và trình độ nghề, VHLSS 2006-2008.2: Cơ cấu thanh niên tự tạo việc làm theo nhóm tuổi, ngành/ lĩnh vực, trình độ học vấn, trình độ đào tạo và trình độ nghề, VHLSS 2006-2008.8: Tỷ lệ tự tạo việc làm của thanh niên theo vùng, VHLSS 2006-2008.9: Hệ số ước lượng mô hình hồi quy số liệu mảng nghiên cứu một số yếu tố kinh tế vĩ mô ảnh hưởng đến mức độ tự tạo việc làm của thanh niên Việt Nam, 2006-2009.10: Đặc điểm vốn con người, vốn xã hội của thanh niên theo tình trạng việc làm, VHLSS 2008.11: Cơ cấu việc làm của lực lượng lao động thanh niên theo một số đặc điểm cơ bản, VHLSS 2008.1 Khái niệm “tự tạo việc làm”.2 Phân biệt giữa tạo việc làm và tự tạo việc làm.3 Khái niệm “Khả năng tự tạo việc làm ”.4 “Khả năng tự tạo việc làm-tam giác khả năng ” và các tiêu thức đánh giá 19 Hộp 1.5 Khái niệm “Tăng cường khả năng tự tạo việc làm”.19 vi DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 1.1: Các hình thái vốn xã hội.2: Cơ chế ảnh hưởng của vốn xã hội.3: Tổng quan các lý thuyết kinh tế về tự tạo việc làm.4: Tổng quan các yếu tố ảnh hưởng tới khả năng tự tạo việc làm.5: Các yếu tố ảnh hưởng tới khả năng tự tạo việc làm của thanh niên.6: Các yếu tố ảnh hưởng tới khả năng tự tạo việc làm của thanh niên (Cách tiếp cận vi mô) .1: Khung phân tích lực lượng lao động thanh niên, VHLSS 2006-2008.1: Lý do mong muốn tự tạo việc làm của thanh niên (số ý kiến trong tổng số 65 ý kiến) .2: Các nguồn vốn thanh niên có thể tiếp cận (số ý kiến trong tổng số 65 ý kiến).3: Chất lượng công việc tự tạo của thanh niên (số ý kiến trong tổng số 65 ý kiến).4: Trình độ học vấn và đào tạo của lực lượng lao động thanh niên, VHLSS 2006-2008 .5: Số năm kinh nghiệm và số năm đi học bình quân của lực lượng lao động thanh niên, VHLSS 2006-2008 .6: Xác suất lựa chọn việc làm của thanh niên phản ánh ảnh hưởng của vốn con người, mô hình hồi quy Logistic đa bậc, VHLSS 2006-2008 .7: Xác suất lựa chọn việc làm của thanh niên phản ánh ảnh hưởng của đặc điểm nghề nghiệp trong hộ gia đình, mô hình hồi quy Logistic đa bậc, VHLSS 2006-2008 .8: Xác suất lựa chọn việc làm của thanh niên phản ánh ảnh hưởng nguồn lực vật chất của hộ gia đình, mô hình hồi quy Logistic đa bậc, VHLSS 2006-2008 .9: Xác suất lựa chọn làm công và tự tạo việc làm của thanh niên phản ánh vai trò của chủ hộ gia đình, mô hình hồi quy Logistic đa bậc, VHLSS 2006-2008 .11: Xác suất lựa chọn tự tạo việc làm i của thanh niên phản ánh ảnh hưởng của đặc điểm nhân khẩu học, mô hình hồi quy Logistic đa bậc, VHLSS 2006-2008 .12: Xác suất lựa chọn việc làm của thanh niên phản ánh ảnh hưởng của tỷ trọng phụ thuộc trong hộ gia đình, mô hình hồi quy Logistic đa bậc, VHLSS 2006- 2008 .13: Các nhóm yếu tố ảnh hưởng đến xác suất lựa chọn việc làm của thanh niên, mô hình hồi quy Logistic đa bậc, VHLSS 2008 .1: Hệ thống giải pháp tăng cường khả năng tự tạo việc làm của thanh niên .2: Lồng ghép và tích hợp các chính sách.

Sự cần thiết nghiên cứu Tự tạo việc làm, sau thời kỳ “Đổi mới” năm 1986 đã bắt đầu phát triển ở Việt Nam. Xu hướng khuyến khích tự tạo việc làm vẫn sẽ còn tiếp tục trong một vài thập kỷ tới khi vai trò của nhà nước đang chuyển từ tạo việc làm trực tiếp sang gián tiếp thông qua các chính sách, nguồn lực hỗ trợ, đặc biệt thông qua các Chương trình mục tiêu quốc gia về việc làm. Các chương trình này nhằm phát triển thị trường lao động trong mọi khu vực kinh tế, tạo sự gắn kết cung cầu lao động, phát huy tính tích cực của người lao động trong học nghề, tự tạo và tìm việc làm, khuyến khích sự năng động và chủ động tự tạo việc làm cho bản thân và người khác, không thụ động trông chờ vào nhà nước. Lúc này, cạnh tranh việc làm ngày càng trở nên gay gắt ở Việt Nam, đặc biệt là đối với thanh niên, là những người mới tham gia thị trường lao động với kinh nghiệm và vị thế cạnh tranh yếu, tự tạo việc làm có thể được coi là một giải pháp thiết thực.

Tuy nhiên, tự tạo việc làm không nên chỉ được coi là giải pháp tạm thời đối với người lao động khi thiếu việc làm, góp phần làm giảm bớt tình trạng thất nghiệp mà còn là xu hướng lựa chọn ngày càng gia tăng trong xã hội hiện đại và nên được khuyến khích, đặc biệt là đối với lao động trẻ nhằm phát huy tính độc lập sáng tạo, năng động của họ và tạo được động lực phát triển mạnh mẽ cho nền kinh tế nước nhà. Có nhiều nghiên cứu trong và ngoài nước đã đề cập tới vấn đề lựa chọn tự tạo việc làm của người lao động. Các nghiên cứu này, về cơ bản theo hai hướng tiếp cận khác nhau. Với cách tiếp cận vĩ mô, mức độ tự tạo việc làm của người lao động chịu ảnh hưởng của sự thay đổi trong tổng cầu của nền kinh tế (suy thoái kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tốc độ tăng việc làm.) và những biến động trên thị trường lao động (mức lương, tốc độ tăng lực lượng lao động, chất lượng của lực lượng lao động, việc làm .