Luận án Tiến sĩ: Phát triển làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu trên địa bàn Hà Nội đến năm 2020

LỜI CAM ðOAN Tôi xin cam ñoan, bản Luận án “Phát triển làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu trên ñịa bàn Hà Nội ñến năm 2020” là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, tư liệu ñược sử dụng trong luận án là trung thực, có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng và ñược ghi trong danh mục các tài liệu tham khảo. Tôi xin chịu trách nhiệm trước pháp luật về lời cam ñoan trên! Hà Nội, ngày tháng năm 2013 Tác giả luận án TRỊNH KIM LIÊN MỤC LỤC Trang TRANG BÌA PHỤ LỜI CAM ðOAN DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU DANH MỤC CÁC HÌNH MỞ ðẦU. Tính cấp thiết của nghiên cứu ñề tài luận án.

Tổng quan nghiên cứu. Mục ñích nghiên cứu. ðối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Các kết quả chính và ñóng góp của luận án. Kết cấu của luận án .11 CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ðỀ LÝ LUẬN VỀ LÀNG NGHỀ VÀ PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ SẢN XUẤT HÀNG XUẤT KHẨU. Làng nghề và làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu. Làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu.

Vai trò của làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu. Phát triển làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu. Khái niệm phát triển. Khái niệm phát triển bền vững làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu.

Các tiêu chí ñánh giá phát triển làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu trên ñịa bàn Hà Nội. Tiêu chí chung ñánh giá sự phát triển. Tiêu chí ñánh giá phát triển bền vững ñối với làng nghề truyền thống. Tiêu chí ñánh giá phát triển bền vững ñối với làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu trên ñịa bàn Hà Nội.

Các nhân tố ảnh hưởng ñến sự phát triển làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu. Kinh nghiệm về phát triển làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu. Kinh nghiệm quốc tế. Kinh nghiệm trong nước.

Bài học kinh nghiệm về phát triển làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu ñối với Hà Nội.48 Kết luận chương 1 .52 CHƯƠNG 2 TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ SẢN XUẤT HÀNG XUẤT KHẨU TRÊN ðỊA BÀN HÀ NỘI TRONG THỜI GIAN QUA. Khái quát chung về tình hình phát triển các làng nghề trên ñịa bàn Hà Nội. Số lượng, cơ cấu, giá trị sản xuất, hình thức tổ chức sản xuất kinh doanh tại các làng nghề. Tình hình lao ñộng tại các làng nghề Hà Nội.

Mặt bằng sản xuất, hạ tầng kỹ thuật - công nghệ, môi trường. Thị trường tiêu thụ sản phẩm làng nghề. Thực trạng phát triển làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu trên ñịa bàn Hà Nội. Thực trạng phát triển làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu trên ñịa bàn Hà Nội xét trên khía cạnh kinh tế.

Thực trạng phát triển làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu trên ñịa bàn Hà Nội xét trên khía cạnh xã hội. Thực trạng phát triển làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu trên ñịa bàn Hà Nội xét trên khía cạnh môi trường. Thành công và hạn chế trong phát triển các làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu trên ñịa bàn Hà Nội. Những thành công trong phát triển các làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu trên ñịa bàn Hà Nội.

Những hạn chế trong phát triển các làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu trên ñịa bàn Hà Nội. Nguyên nhân của những hạn chế.110 Kết luận chương 2 .117 CHƯƠNG 3 QUAN ðIỂM, ðỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ SẢN XUẤT HÀNG XUẤT KHẨU TRÊN ðỊA BÀN HÀ NỘI ðẾN NĂM 2020. Quan ñiểm, ñịnh hướng và mục tiêu phát triển làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu trên ñịa bàn Hà Nội. Bối cảnh kinh tế - xã hội trong nước, quốc tế năm 2012 và một số chỉ tiêu kinh tế - xã hội chủ yếu ñặt ra cho Hà Nội năm 2013.

Quan ñiểm, ñịnh hướng phát triển làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu trên ñịa bàn Hà Nội. Mục tiêu phát triển làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu tại Hà Nội. Một số giải pháp cơ bản phát triển làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu trên ñịa bàn Hà Nội ñến năm 2020. Nhóm các giải pháp kinh tế.

Nhóm các giải pháp xã hội. Nhóm giải pháp về môi trường. Nhóm giải pháp khác .162 Kết luận chương 3 .173 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ.176 TÀI LIỆU THAM KHẢO.185 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT AFTA Khu vực thương mại tự do ASEAN APEC Diễn ñàn hợp tác kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương ASEAN Hiệp hội các quốc gia ðông Nam Á ATLð An toàn lao ñộng CLSP Chất lượng sản phẩm CNH, HðH Công nghiệp hóa, hiện ñại hóa CSHT Cơ sở hạ tầng ðBSH ðồng bằng Sông Hồng DNVVN Doanh nghiệp vừa và nhỏ EU Liên minh Châu Âu (Cộng ñồng kinh tế Châu Âu) GDP Tổng sản phẩm quốc nội GTSX Giá trị sản xuất JICA Cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản KT-XH Kinh tế - xã hội LNTT Làng nghề truyền thống NN&PTNT Nông nghiệp & Phát triển nông thôn NSLð Năng suất lao ñộng SXKD Sản xuất kinh doanh TCMN Thủ công mỹ nghệ TTCN Tiểu thủ công nghiệp UBND Ủy ban nhân dân VCCI Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam VHDT Văn hóa dân tộc VSMT Vệ sinh môi trường WTO Tổ chức Thương mại thế giới DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Tên các bảng biểu Trang Biểu 1.1 Các chỉ tiêu ñánh giá phát triển bền vững của LNTT 29 Biểu 2.1 Giá trị sản xuất một số nhóm nghề tiêu biểu 55 Biểu 2.2 Số lượng một số sản phẩm chủ yếu của các làng nghề Hà Nội 56 Biểu 2.3 Các yếu tố chi phí theo mặt hàng 57 Biểu 2.4 Quy mô và thời gian lao ñộng tại các cơ sở sản xuất 60 Biểu 2.5 Thu nhập bình quân 61 Biểu 2.6 Thị trường tiêu thụ trong nước ñối với một số ngành nghề 65 Tổng hợp số làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu ñược công nhận phân Biểu 2.7 68 theo Quận, Huyện, Thị xã của Thành phố Hà Nội ñến năm 2010 Biểu 2.8 Giá trị sản xuất của các làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu Hà Nội 70 Biểu 2.9 Số hộ sản xuất tại các làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu Hà Nội 76 Tỷ lệ các cơ sở sản xuất tại các làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu Biểu 2.10 77 Hà Nội Biểu 2.11 So sánh một số chỉ tiêu khi sử dụng lò hộp và lò gas ở Bát Tràng 79 Chất lượng cơ sở hạ tầng tại các làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu Biểu 2.12 81 trên ñịa bàn Hà Nội Biểu 2.13 Các vùng cung cấp nguyên liệu ñá 87 Biểu 2.14 Giá trị xuất khẩu của Thành phố Hà Nội 88 Biểu 2.15 Kim ngạch xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ từ 2006-6T/2011 89 Biểu 2.16 Thị trường xuất khẩu của một số mặt hàng chính 89 Biểu 2.17 Thị trường tiêu thụ của làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu Hà Nội 91 Biểu 2.18 Số lao ñộng trong các làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu 92 Biểu 2.19 Thu nhập bình quân theo giới tính 95 Các chỉ tiêu phát triển kinh tế chủ yếu của làng nghề sản xuất hàng Biểu 3.1 129 xuất khẩu trên ñịa bàn Hà Nội DANH MỤC CÁC HÌNH Tên các hình Trang Hình 2.1 Tỷ lệ giữa các làng nghề và làng có nghề trên ñịa bàn Hà Nội 53 Hình 2.2 Cơ cấu nhóm làng nghề ở Hà Nội 54 Số lượng làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu trên ñịa bàn Hà Nội Hình 2.3 67 phân theo nghề Hình 2.4 Cơ cấu ñộ tuổi lao ñộng tại LN sản xuất hàng xuất khẩu ở HN 93 Hình 2.5 Trình ñộ tay nghề của các lao ñộng làm nghề tại các làng nghề 96 Hình 2.6 Nhu cầu ñào tạo lao ñộng tại các LN sản xuất hàng xuất khẩu HN 97 Hình 2.7 ðánh giá của người dân về ô nhiễm môi trường tại làng nghề 104 1 MỞ ðẦU 1. Tính cấp thiết của nghiên cứu ñề tài luận án Trong quá trình CNH, HðH ñất nước, cùng với mở cửa và tăng cường hội nhập quốc tế, việc có nhiều hình thức và loại hình tổ chức sản xuất cùng tồn tại là một tất yếu khách quan.

Việc phát huy các lợi thế của làng nghề, nhất là các làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu trên ñịa bàn Thủ ñô có một ý nghĩa rất quan trọng nhằm ñẩy mạnh xuất khẩu, ñóng góp ñáng kể vào tăng trưởng kinh tế; góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở nông thôn theo hướng CNH, HðH; xây dựng nông thôn mới; giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của Hà Nội; ñồng thời góp phần giải quyết nguồn lao ñộng ở nông thôn và giảm sức ép ñối với việc di dân tự do ra thành phố. Theo Bộ NN&PTNT, ñến năm 2015, cả nước phấn ñấu thu nhập từ các hoạt ñộng phi nông nghiệp tăng từ 2-4 lần so với sản xuất thuần nông; tỷ lệ xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ hàng năm tăng 15-17%, ñạt kim ngạch xuất khẩu 1,5 tỷ USD. ðến năm 2020, tỷ lệ xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ hàng năm tăng 17- 20%, ñạt kim ngạch 2,0-2,5 tỷ USD, không còn hộ nghèo ở các làng nghề, cơ bản giải quyết vấn ñề ô nhiễm môi trường làng nghề. [11] Theo báo cáo của Sở Công Thương Hà Nội, tính ñến năm 2011, thành phố Hà Nội có 1.350 làng có nghề chiếm 58,8% số làng của toàn Thành phố, trong ñó có 274 làng ñạt tiêu chuẩn làng nghề chiếm 20,30% tổng số làng có nghề của Thành phố.

Làng nghề Hà Nội ñược phân bố ở hầu hết các quận, huyện, thị xã trên ñịa bàn toàn thành phố. Theo báo cáo của tổ chức JICA Nhật Bản, thành phố Hà Nội có 47 nghề trên tổng số 52 nghề của toàn quốc, với hàng chục nhóm ngành nghề ñang có chiều hướng phát triển và tiềm năng xuất khẩu những mặt hàng này là rất lớn như: gốm sứ, ñiêu khắc, khảm trai, thêu ren, sơn mài, mây tre ñan,…ñã ñáp ứng nhu cầu của thị trường, ñóng vai trò quan trọng vào sự phát triển của Thủ ñô. Giá trị sản xuất của các làng nghề Hà Nội có sự tăng trưởng ñáng kể qua các năm. Năm 2010 giá trị sản xuất của 1.350 làng có nghề ñạt 8.604,55 tỷ ñồng, kim ngạch xuất khẩu ñạt 8.

Thống kê năm 2011 cho thấy, Hà Nội có gần 100 làng nghề ñạt doanh thu 10 - 20 tỉ ñồng/năm, 70 làng ñạt 20 - 50 tỉ ñồng/năm. 2 ðặc biệt một số làng nghề ñạt doanh số cao như làng gốm Bát Tràng (350 tỉ ñồng/năm), mộc Vạn ðiểm (ñạt hơn 240 tỷ ñồng/năm); làng nghề mộc Chàng Sơn (huyện Thạch Thất) ñạt 282 tỷ ñồng/ năm;. Thu nhập bình quân của một lao ñộng tham gia sản xuất tại các làng nghề ñạt 24 triệu ñồng/người/năm.