Luận án: Phát triển kinh tế hàng hóa và bảo đảm kinh tế cho quốc phòng Việt Nam thời kỳ quá độ

MỞ ĐẦU Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Lý luận về sản xuất hàng hoá và quan hệ hàng hoá - tiền tệ d ưới chủ nghĩa xã hội là một trong những vấn đề đã và đang được tranh luận sôi nổi trong giới khoa học và cả nhà lãnh đạo chính trị- xã hội ở tất cả các nước xã hội chủ nghĩa. Ở nước ta, vấn đề này đã được Đảng ta đặt ra nghiên cứu, từng bước nâng cao nhận thức để chỉ đạo thực hiện quá trình đổi mới về kinh tế- xã hội. Đặc biệt là từ Đại hội Đảng lần thứ VI (1986) quan điểm của Đảng về vai trò của sản xuất hàng hoá trong thời kỳ quá độ đã có sự phát triển mới. Nó có ý nghĩa to lớn cả về mặt lý luận và thực tiễn.

Đảng ta nhận định: "Quá trình từ sản xuất nhỏ đi lên sản xuất lớn ở nước ta là quá trình chuyển hoá nền kinh tế còn nhiều tính chất tự cấp, tự túc thành nền kinh tế hàng hoá"[159]. Đồng thời với quá trình đó Đảng ta đã chủ trương đổi mới cơ chế quản lý, "Nhà nước, phải xây dựng cơ chế quản lý nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, sử dụng công cụ kế hoạch hoá và thông tin cùng với luật pháp và các chính sách đòn bẩy để kiểm soát, hướng dẫn và điều tiết hoạt động của các thành phần kinh tế" [106]. Những nhận thức và quan điểm mới đó đã góp phần chỉ đạo thực tiễn hoạt động kinh tế ở nước ta. Kể từ sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI, nền kinh tế nước ta đã có sự khởi sắc đáng mừng: Thị trường sống động, hàng hoá phong phú, đa dạng, việc mua bán thuận lợi, giá cả tương đối bình ổn đã tạo được điều kiện để từng bước kiềm chế nạn lạm phát.

Trong những năm vừa qua, bên cạnh những mặt tích cực, việc xây dựng và phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước đã làm nảy sinh nhiều hiện tượng tiêu cực mới, lối làm ăn chạy theo lợi nhuận bằng bất kể giá nào, hiệu tượng vi phạm pháp luật tăng lên, lừa đảo, hối lộ, làm hàng giả, buôn lậu, trốn thuế, xâm phạm nghiêm trọng tài sản xã hội chủ nghĩa và công dân, nợ nần dây dưa, chiếm dụng vốn của nhau, thương mại hoá tràn lan, kỷ luật, kỷ cương và pháp luật không nghiêm, bất công xã hội tăng lên… Thực tiễn cho thấy công cuộc đổi mới càng đi vào chiều sâu thì càng xuất hiện nhiều vấn đề mới liên quan đến nhận thức về chủ nghĩa xã hội và con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội. Chỉ có tăng cường tổng kết thực tiễn, phát triển lý luận thì công cuộc đổi mới mới trở thành hoạt động tự giác, chủ động và sáng tạo, giảm bớt được sai lầm và những bước đi quanh co, phức tạp. Việc tiếp tục nghiên cứu lý luận và thực tiễn sản xuất hàng hoá dưới chủ nghĩa xã hội mong góp thêm tiếng nói nhằm thúc đẩy sự nghiệp đổi mới, thực hiện thắng lợi đường lối: "Tiếp tục xây dựng nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần và đổi mới quản lý kinh tế" [160] mà Đại hội lần thứ VIII đã đề ra. Sự chuyển hướng của nền kinh tế còn mang nặng tính chất tự cấp, tự túc sang nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần và thực hiện cơ chế thị trươừng có sự quản lý của Nhà nước có tác động đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có lĩnh vực quốc phòng.

Kinh tế hàng hoá phát triển mọt mặt, làm tăng khả năng bảo đảm kinh tế cho quốc phòng, mặt khác cũng làm nảy sinh hàng loạt các vấn đề cần được giải quyết: cơ chế bảo đảm kinh tế cho quốc phòng, vấn đề ngân sách quốc phòng, phương thức bảo đảm, tổ chức bộ máy bảo đảm… vấn đề bộ đội làm kinh tế như thế nào cho phù hợp với quá trình đổi mới của nền kinh tế và cơ chế kinh tế. Việc nghiên cứu làm rõ những hướng tác động cơ bản của quá trình đổi mới về kinh tế đối với việc bảo đảm kinh tế cho quốc phòng. Trên cơ sở đó đề xuất một số kiến nghị góp phần cải tiến cơ chế bảo đảm kinh tế cho quốc phòng trong điều kiện mới, thực hiện tốt việc kết hợp kinh tế với quốc phòng là cần thiết và cấp bách. Tình hình nghiên cứu vấn đề vấn đề quan hệ hàng hoá - tiền tệ dưới chủ nghĩa xã hội đã có nhiều tác giả nước ngoài và trong nước nghiên cứu [61], [107], [143], [155], [171], [172], [173].

Những công trình này chủ yếu nghiên cứu quan hệ hàng hoá tiền tệ dưới góc độ kinh tế- xã hội, mối quan hệ giữa phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, quá trình đổi mới trong quản lý kinh tế với vấn đề củng cố quóc phòng, xây dựng quân đội mới chỉ được đề cập ở một số khía cạnh [94], [117], [149]. Luận án này nghiên cứu về sự vận động và những vấn đề cơ bản nhằm phát triển nền kinh tế hàng hoá, đồng thời luận giải sự tác động của quá trình đó đối với sự nghiệp củng cố quốc phòng ở nước ta, mong đóng góp một phần tìm ra những giảip pháp hợp lý nhất cho cả kinh tế và quốc phòng. Sự phát triển của nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần và quá trình đổi mới quản lý kinh tế có ảnh hưởng và tác động đến mọi mặt của sự nghiệp củng cố quốc phòng. Luận án không có kinh nghiệm đề cập một cách toàn diện, mà chỉ tập trung nghiên cứu những ảnh h ưởng cơ bản của nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần và quá trình đổi mới cơ chế quản lý đối với vấn đề bảo đảm kinh tế cho quốc phòng trong chặng đầu của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội trong điều kiện đất nước có hoà bình.

Mục đích và nhiệm vụ của luận án Mục đích của luận án: Phân tích sự phát triển của nền kinh tế hàng hoá, quá trình đổi mới cơ ché kinh tế ở nước ta hiện nay nhằm làm rõ những tác động của nó đối với việc bảo đảm kinh tế quốc phòng. Từ đó đề xuất một số kiến nghị để tăng cường và nâng cao hiệu quả công tác bảo đảm kinh tế cho quốc phòng trong tình hình m[is với điều kiện hoà bình. Luận án có nhiệm vụ 1. Trên cơ sở những tư duy kinh tế mới, tác giả luận giải một cách khoa học tính tất yếu khách quan của việc phát triển kinh tế hàng hoá ở các nước xã hội chủ nghĩa nói chung và phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần trong chặng đầu của thời kỳ quá trình ở nước ta nói riêng, đồng thời luận chứng một số giải phóng cơ bản nhằm thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế hàng hoá.

Luận giải những tác động cơ bản của quá trình chuyển nền kinh tế kém phát triển, còn mang nặng tính chất tự cấp, tự túc sang kinh tế hàng hoá và quá trình đổi mới cơ chế quản lý kinh tế đối với vấn đề bảo đảm kinh tế cho quốc phòng, đề xuất một số giải phóng góp phần nâng cao hiệu quả công tác bảo đảm kinh tế cho quốc phòng- một yêu cầu cấp bách của thực tiễn hiện nay. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu : Việc giải quyết các nhiệm vụ của luận án dựa trên cơ sở các luận điẻm và tư tưởng của các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác Lênin về kinh tế chính trị học, học thuyết của chủ nghĩa Mác Lênin về chiến tranh và quân đội, về nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, lý luận kinh tế quân sự. Các văn kiện của Đảng cộng sản Việt Nam, đặc biệt là văn kiện đại hội VI, VIII và các nghị quyết của Ban chấp hành Trung ương của Bộ Chính trị, các văn kiện của Nhà nước là những tài liệu quan trọng được dùng trong việc xây dựng các luận đề khoa học. Luận án còn sử dụng một số luận điểm của một số tác giả trong và ngoài nước đã được công bố trên các sách báo, tạp chí; các số liệu của Tổng cụ Thống kê, các báo cáo tổng kết của Tổng Cục Hậu cần; các chỉ thị ocủa Đảng uỷ quân sự Trung ương, Bộ Quốc Phòng.

Về phương pháp nghiên cứu: luận án sử dụng phương pháp luận Mác Lênin, và những phương pháp nghiên cứu cơ bản ucả khoa học kinh tế chính trị m là trừu tượng hoá khoa học kết hợp lô gíc với lịch sử, đồng thời kết hợp với các phương pháp so sánh, thống kê. Những cái mới về mặt khoa học của luận án - Trên cơ sở tư duy mới, tác giả trình bày một cách tương đố có hệ thống những yếu tố quyết định sự tồn tại của kinh tế hàng hoá dưới chủ nghĩa xã hội và vai trò to lớn của nền "kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa trong việc xây dựng nền kinh tế xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Tác giả phân tích, đánh giá một cách khoa học những ưu điểm và hạn chế của mô hình hình nền kinh tế và cơ chế quản lý kinh tế trong những năm trước đây, từ đó đề xuất những giải pháp cơ bản có ý nghĩa phương pháp luận nhằm khắc phục những tồn tại, tháo gỡ những khó khăn đểt thúc đẩy kinh tế hàng hoá phát triển. - Tác giả luận chứng những tác động cơ bản của quá trình chuyển từ nền kinh tế kém phát triển, còn mang nặng tính chất tự cấp tự túc và c ơ chế quản lý tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước đối với vấn đề bảo đảm kinh tế cho quốc phòng và xây dựng quân đội trong chặng đầu của thời kỳ thời quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta.

Trên cơ sở đó tác giả đề xuất những hình thức, biện pháp thiết thực nhằm góp phần thúc đẩy quá trình đổi mới cơ chế bảo đảm kinh tế cho quốc phòng phù hợp với nền kinh tế đang có bước chuyển biến căn bản. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án. Những kết quả nghiên cứu và những kết luận về mặt lý luận trong luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho các cơ quan Nhà nước, quân đội trong việc xây dựng cơ chế quản lý kinh tế mới, cải tiến cơ chế bảo đảm kinh tế cho quốc phòng về xây dựng quân đội trong tình hình mới.