Luận án: Nghiên cứu mối quan hệ FDI và Tăng trưởng Kinh tế tỉnh Bình Định

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ  NGÔ THỊ THANH THÚY NGHIÊN CỨU MỐI QUAN HỆ CỦA FDI VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ TỈNH BÌNH ĐỊNH LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Đà Nẵng – 2020 ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ   NGÔ THỊ THANH THÚY NGHIÊN CỨU MỐI QUAN HỆ CỦA FDI VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ TỈNH BÌNH ĐỊNH Chuyên ngành: Kinh tế phát triển Mã số: 62.05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Hiệp Đà Nẵng - 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đề tài luận án “Nghiên cứu mối quan hệ của FDI và tăng trưởng kinh tế tỉnh Bình Định’’ là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn của hai nhà khoa học, bao gồm: Tiến sĩ Lê Bảo, thuộc khoa Kinh tế, Trường Đại học Kinh tế Đà Nẵng và Tiến Sĩ Nguyễn Hiệp, thuộc Ban Kế hoạch Tài chính, Trường Đại học Đà Nẵng. Các thông tin, số liệu, kết quả nghiên cứu trong luận án là do tôi tự tìm hiểu, phân tích, có trích dẫn một cách rõ ràng và chưa từng được ai khác công bố tại bất cứ công trình nào. Nghiên cứu sinh Ngô Thị Thanh Thúy LỜI CẢM ƠN Trước tiên, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến hai hướng dẫn khoa học TS.

Lê Bảo và TS. Những người đã tận tình hướng dẫn và góp ý cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Quý Thầy, Cô khoa Kinh tế, Phòng Đào tạo, Ban giám hiệu Trường Đại học Kinh tế Đà Nẵng đã tạo điều kiện và môi trường học tập thật tốt cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Ban giám hiệu, Ban chủ nhiệm khoa và các Thầy, Cô đồng nghiệp Khoa Kinh Tế & Kế Toán, Trường Đại học Quy nhơn, nơi tôi đang công tác.

Đã luôn luôn tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, đặc biệt là chồng và con gái bé bỏng đã luôn yêu thương, động viên và là chỗ dựa tinh thần vững chắc cho tôi có thêm động lực để vượt qua mọi khó khăn, áp lực, tập trung nghiên cứu và hoàn thành luận án. Nghiên cứu sinh Ngô Thị Thanh Thúy i MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT. v DANH MỤC BẢNG BIỂU.

vi DANH MỤC HÌNH VẼ. viii MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu.

Mục tiêu tổng quát. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể. Câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án.

Kết cấu luận án. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ MỐI QUAN HỆ CỦA FDI VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ. Các nghiên cứu mối quan hệ của FDI và TTKT trên góc độ vốn đầu tư. Tổng quan tình hình nghiên cứu.

Các nghiên cứu mối quan hệ của FDI và TTKT trên góc độ năng lực hấp thụ. Tổng quan tình hình nghiên cứu. Khoảng trống nghiên cứu và hướng nghiên cứu của tác giả. Khoảng trống nghiên cứu.

Hướng nghiên cứu của tác giả. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ MỐI QUAN HỆ CỦA FDI VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ. Lý luận về mối quan hệ của FDI và TTKT. Một số khái niệm.

Mối quan hệ của FDI và TTKT. Một số lý thuyết được sử dụng trong đề tài. Lý thuyết TTKT và FDI. Lý thuyết về năng lực hấp thụ.

Các yếu tố ảnh hưởng đến mối quan hệ của FDI và TTKT. Vốn nhân lực. Cơ sở hạ tầng. Chất lượng thể chế.

Ổn định kinh tế vĩ mô. Độ mở thương mại. Năng lực hấp thụ của DN trong nước. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Quy trình nghiên cứu. Khung phân tích. Mô hình nghiên cứu. Mô hình nghiên cứu đề xuất.

Lựa chọn và tính toán các biến đưa vào mô hình. Giả thuyết nghiên cứu. Phương pháp thu thập dữ liệu. Thu thập dữ liệu thứ cấp.

Thu thập dữ liệu sơ cấp. Phương pháp phân tích dữ liệu. Phân tích dữ liệu thứ cấp. Phân tích dữ liệu sơ cấp.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Thực trạng FDI và TTKT tỉnh Bình Định. Giới thiệu khái quát về tiềm năng, lợi thế tỉnh Bình Định. Thực trạng về FDI tỉnh Bình Định.

Thực trạng TTKT tỉnh Bình Định. FDI và TTKT tỉnh Bình Định. Kết quả phân tích thống kê mô tả. Thống kê mô tả mẫu khảo sát.

Kết quả phân tích thống kê các yếu tố năng lực hấp thụ trong mối quan hệ của FDI và TTKT. Đánh giá về thực trạng năng lực hấp thụ FDI địa phương. Kết quả ước lượng hồi quy. Kiểm định nghiệm đơn vị.

Kết quả ước lượng hồi quy về mối quan hệ của FDI và TTKT trên góc độ vốn đầu tư. Kết quả ước lượng hồi quy về mối quan hệ của FDI và TTKT trên góc độ năng lực hấp thụ. HÀM Ý CHÍNH SÁCH. Định hướng của địa phương về thu hút FDI và TTKT.

Về thu hút FDI. Về tăng trưởng kinh tế. Một số hàm ý chính sách. Tăng cường thu hút và thúc đẩy giải ngân nguồn vốn FDI.

Cải thiện năng lực hấp thụ nhằm phát huy lợi ích FDI. Tiếp tục đổi mới mô hình TTKT, nâng cao năng lực cạnh tranh trong thu hút FDI. Thu hút FDI gắn mục tiêu bảo vệ môi trường. Thu hút FDI gắn với mục tiêu phát huy tính kết nối với khu vực kinh tế trong nước.

Một số kiến nghị. 130 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ. 133 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 150 v DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ARDL : Autoregressive Distributed Lag (Phân phối trễ tự hồi quy) CIEM : Central Institute for Economic Management (Viện nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương) DHMT : Duyên hải miền Trung DN : Doanh nghiệp ECM : Error correction model (Mô hình hiệu chỉnh sai số) FDI : Foreign Direct Investment (Đầu tư trực tiếp nước ngoài) FEM : Fixed Effect Model (Mô hình tác động cố định) g : Tốc độ tăng trưởng kinh tế GDP : Gross Domestic Product (Tổng sản phẩm quốc nội) GPMB : Giải phóng mặt bằng GRDP : Gross Regional Domestic Product (Tổng sản phẩm địa phương) GMM : Generality Method of Moments (Phương pháp Moment tổng quát) KH&CN : Khoa học và công nghệ KKT : Khu kinh tế KTTĐMT : Kinh tế trọng điểm miền Trung KTXH : Kinh tế xã hội Mean : Giá trị trung bình NSLĐ : Năng suất lao động OLS : Ordinary Least Square (Phương pháp bình phương bé nhất) PMG : Pooled Mean Group (Mô hình hiệu chỉnh sai số dựa trên ước lượng) TSLS : Two Step Least Square (Bình phương bé nhất 2 giai đoạn) TTKT : Tăng trưởng kinh tế REM : Random Effect Model (Mô hình tác động ngẫu nhiên) Std.

Deviation : Độ lệch chuẩn VAR : Vector Auto Regression (Mô hình hồi quy vector) VCCI : Vietnam Chamber of Commerce and Industry (Phòng Công nghiệp và Thương mại Việt Nam) XTĐT : Xúc tiến đầu tư vi DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1. 1 Tóm tắt một số kết quả nghiên cứu về mối quan hệ của FDI và TTKT trên góc độ vốn đầu tư. 2 Tóm tắt một số kết quả nghiên cứu về mối quan hệ của FDI và TTKT trên góc độ năng lực hấp thụ .1 Mô tả tóm tắt các biến trong mô hình nghiên cứu .1 Lượng vốn FDI đăng ký và thực hiện của Bình Định .2 FDI tỉnh Bình Định phân theo đối tác .3 Vốn FDI tỉnh Bình Định phân theo ngành .4 Lao động của khu vực FDI giai đoạn 1997-2017 .5 Đóng góp vào ngân sách của khu vực FDI giai đoạn 1997-2017 .6 Giá trị gia tăng của khu vực FDI giai đoạn 1997-2017 .7 Tính ổn định của tăng trưởng GDRP tỉnh Bình Định .8 Đóng góp của các yếu tố sản xuất vào TTKT Bình Định.9 Thông tin mẫu khảo sát theo đối tượng khảo sát .10 Kết quả khảo sát các yếu tố đóng vai trò năng lực hấp thụ FDI với TTKT 82 Bảng 4.11 Kết quả khảo sát mức độ quan trọng của các yếu tố năng lực hấp thụ .12 Đánh giá năng lực hấp thụ FDI địa phương .13 Mức độ đánh giá về yếu tố vốn nhân lực (H) .14 Mức độ đánh giá về chất lượng thể chế (PCI) .15 Đánh giá về yếu tố cơ sở hạ tầng (FR) .16 Mức độ đánh giá về năng lực hấp thụ DN trong nước (FI) .17 Kết quả kiểm định nghiệm đơn vị (tiêu chuẩn ADF) .18 Kết quả ước lượng mô hình ARDL .19 Kết quả tác động ngắn hạn bằng mô hình hiệu chỉnh sai số (ECM) dựa trên cách tiếp cận ARDL.20 Kết quả ước lượng các hệ số dài hạn .21 Kết quả các kiểm định.22 Kết quả kiểm định nhân quả Granger .23 Kết quả ước lượng mô hình ngưỡng FDI .24 Kết quả ước lượng hồi quy ban đầu mô hình ARDL(1,1,0,1,0,1,0,1,1) .25 Kết quả ước lượng hồi quy cuối cùng mô hình ARDL (1,0,1,1,0,1,0) .26 Kết quả ước lượng hồi quy mô hình (1,1,0,1,0,1,1,0,1). 104 viii DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 2.1 Mối quan hệ của FDI và TTKT.

2 Trạng thái dừng khi tỷ lệ tiết kiệm gia tăng. 3 Trạng thái dừng khi có tiến bộ công nghệ. 4 Quy trình hấp thụ FDI. 5 Mô hình quang hợp và năng lực hấp thụ FDI.

6 Các yếu tố điều kiện trong mối quan hệ của FDI và TTKT .1 Quy trình nghiên cứu.2 Khung phân tích mối quan hệ của FDI và TTKT .3 Khung phân tích năng lực hấp thụ FDI với TTKT .4 Quá trình thu thập dữ liệu thứ cấp .1 FDI được cấp giấy phép tại Bình Định và một số địa phương (lũy kế các dự án còn hiệu lực đến 31/12/2019) .2 Tỷ lệ dự án phân theo hình thức FDI tại Bình Định .3 Mức vốn FDI bình quân một dự án theo ngành tại Bình Định .4 Quy mô và tốc độ tăng trưởng GRDP tỉnh Bình Định.5 Năng suất lao động xã hội tỉnh Bình Định 1997-2019 .6 Các thành phần vốn đầu tư so với GRDP của Bình Định .7 FDI và GRDP tỉnh Bình Định .8 Đường xu thế tuyến tính của FDI và GRDP .9 Tỷ lệ lao động qua đào tạo của Bình Định so với các tỉnh KTTĐMT .10 Chỉ số PCI Bình Định và các tỉnh vùng KTTĐMT .