Luận án Tiến sĩ: Vốn trí tuệ và hiệu quả tài chính DN niêm yết Việt Nam - Lê Thị Mỹ Tú

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ LÊ THỊ MỸ TÚ NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA VỐN TRÍ TUỆ ĐẾN HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ Đà Nẵng, năm 2024 ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ LÊ THỊ MỸ TÚ NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA VỐN TRÍ TUỆ ĐẾN HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ Chuyên ngành : Kế toán Mã số : 62 34 03 01 NGƯỜI HƯỚNG DẪN: 1. TRẦN THỊ CẨM THANH 2. ĐƯỜNG NGUYỄN HƯNG Đà Nẵng, năm 2024 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án này là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi được thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Trần Thị Cẩm Thanh và PGS.TS Đường Nguyễn Hưng. Các số liệu, kết quả trình bày trong luận văn là trung thực, tuân thủ theo đúng quy định về sở hữu trí tuệ và liêm chính học thuật.

Tác giả luận án MỤC LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG BIỂU CHƯƠNG 1. Sự cần thiết của nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Đóng góp mới của đề tài. Bố cục của đề tài. 6 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1.

CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU. Cơ sở lý thuyết liên quan đến tác động của vốn trí tuệ đến hiệu quả tài chính của doanh nghiệp. Cơ sở lý luận chung về vốn trí tuệ và hiệu quả tài chính của doanh nghiệp 2. Khái niệm và phân loại vốn trí tuệ.

Công bố thông tin vốn trí tuệ. Hiệu quả vốn trí tuệ. Hiệu quả tài chính của doanh nghiệp. Tổng quan nghiên cứu về tác động của vốn trí tuệ đến hiệu quả tài chính.

Tác động của vốn trí tuệ đến hiệu quả tài chính của doanh nghiệp ở nước ngoài. Tác động của vốn trí tuệ đến hiệu quả tài chính doanh nghiệp ở Việt Nam. Khoảng trống nghiên cứu. Định hướng nghiên cứu.

45 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2. GIẢ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Mô hình nghiên cứu và Quy trình nghiên cứu. Giả thuyết nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Đo lường biến nghiên cứu. Mẫu nghiên cứu và thu thập dữ liệu. Phương pháp phân tích dữ liệu.

69 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN. Thực trạng mức độ công bố thông tin vốn trí tuệ và hiệu quả vốn trí tuệ của các doanh nghiệp niêm yết trên TTCK Việt Nam. Thực trạng mức độ công bố thông tin vốn trí tuệ của doanh nghiệp niêm yết trên TTCK Việt Nam.

Thực trạng hiệu quả vốn trí tuệ tại các DN niêm yết trên TTCK Việt Nam. Tác động mức độ công bố thông tin vốn trí tuệ đến hiệu quả tài chính của doanh nghiệp niêm yết trên TTCK Việt Nam. Kiểm tra nghiệm đơn vị. Kết quả ước lượng tĩnh OLS và hiệu ứng cố định tác động mức độ công bố thông tin vốn trí tuệ và hiệu quả tài chính của doanh nghiệp niêm yết trên TTCK Việt Nam.

Kiểm tra đa cộng tuyến. Kiểm định phương sai sai số thay đổi. Kiểm tra tự tương quan. Kết luận tác động mức độ công bố thông tin vốn trí tuệ và hiệu quả tài chính của doanh nghiệp niêm yết trên TTCK Việt Nam.

Tác động của hiệu quả vốn trí tuệ đến hiệu quả tài chính của doanh nghiệp niêm yết trên TTCK Việt Nam. Tác động của hiệu quả vốn trí tuệ đến hiệu quả tài chính của doanh nghiệp niêm yết trên TTCK Việt Nam – Hồi quy dữ liệu tĩnh. Tác động của hiệu quả vốn trí tuệ đến hiệu quả tài chính của doanh nghiệp niêm yết trên TTCK Việt Nam – Hồi quy dữ liệu bảng động GMM hệ thống. Bằng chứng về tính chất động giữa hiệu quả vốn trí tuệ và hiệu quả tài chính của doanh nghiệp.

Xác định độ trễ của biến phụ thuộc. Ước tính dữ liệu bảng động. Kiểm tra các thông số kỹ thuật tính hợp lệ của SGMM. Kiểm tra ảnh hưởng khác biệt của hiệu quả vốn trí tuệ đến hiệu quả tài chính của doanh nghiệp theo phân cấp tri thức.

Tác động của hiệu quả vốn trí tuệ đến hiệu quả tài chính DN với vai trò trung gian của công bố thông tin vốn trí tuệ. Kết luận chung về tác động giữa hiệu quả vốn trí tuệ và hiệu quả tài chính của doanh nghiệp niêm yết trên TTCK Việt Nam. 112 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4. KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý NGHIÊN CỨU 5.

Kết luận từ kết quả nghiên cứu. Ảnh hưởng của mức độ công bố thông tin vốn trí tuệ đến hiệu quả tài chính của doanh nghiệp niêm yết trên TTCK Việt Nam. Tác động của hiệu quả vốn trí tuệ đến HQTC các DN niêm yết trên TTCK Việt Nam. Hàm ý nghiên cứu.

Hàm ý liên quan đến công bố thông tin vốn trí tuệ. Hàm ý nghiên cứu liên quan đến hiệu quả vốn trí tuệ. Hạn chế của đề tài và đề xuất hướng nghiên cứu tương lai. 127 KẾT LUẬN CHƯƠNG 5.

129 KẾT LUẬN CHUNG. 130 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 131 PHỤ LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết Nghĩa Tiếng Anh Nghĩa Tiếng Việt tắt ATO Asset turnover Vòng quay tài sản CBTT Công bố thông tin CEE Capital Employed Efficiency Hiệu quả vốn vật chất DN Doanh nghiệp FE Fixed Effects Regression Model Mô hình tác động cố định HCD_IN Human Capital Disclosure Chỉ số CBTT vốn nhân lực HCE Human Capital Efficiency Hiệu quả vốn nhân lực HQTC Hiệu quả tài chính ICD_IN Intellectual Capital Disclosure Chỉ số công bố thông tin vốn trí tuệ MB Market to Book Value Giá trị thị trường trên sổ sách OLS Ordinary Least Squares Hồi quy bình phương bé nhất ORGCE Organizational capital efficiency Hiệu quả vốn tổ chức R&D Research and development Nghiên cứu và phát triển RCD_IN Relational Capital Disclosure Chỉ số CBTT vốn quan hệ RCE Relational Capital Efficiency Hiệu quả vốn quan hệ RDCE Research and development capital Hiệu quả vốn đổi mới efficiency ROA Return on Asset Lợi nhuận trên tài sản ROE Return on Equity Lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu SCD_IN Structural Capital Disclosure Chỉ số CBTT vốn cấu trúc SCE Structural Capital Efficiency Hiệu quả vốn cấu trúc SGMM System Generalized Method of Phương pháp mô men tổng quát - hệ Moments thống TTCK Thị trường chứng khoán VAIC Value Added Intellectual Hệ số gia tăng của VTT Coefficient VTT Intellectual Capital VTT DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2. Tóm tắt nghiên cứu ảnh hưởng hiệu quả VTT đến HQTC tại Việt Nam.

Định nghĩa và đo lường các biến nghiên cứu. Thống kê mô tả biến nghiên cứu. Mức độ CBTT VTT theo lĩnh vực kinh doanh. Mức độ CBTT VTT so sánh theo thời gian.

Hiệu quả VTT theo lĩnh vực kinh doanh. Hiệu quả VTT so sánh theo thời gian. Kết quả kiểm tra nghiệm đơn vị. CBTT VTT và hiệu quả DN - Kết quả hồi quy OLS VÀ FE.

Kết quả VIF kiểm tra đa cộng tuyến. Kết quả kiểm định phương sai sai số thay đổi. Kết quả kiểm tra tự tương quan. Kết quả hồi quy OLS, FE và GLS ảnh hưởng CBTT VTT đến ROA.

Tác động của hiệu quả VTT đến HQTC - Kết quả hồi quy OLS và FE. Kết quả kiểm tra nghiệm đơn vị. Kết quả kiểm tra đa cộng tuyến. Kết quả kiểm định phương sai sai số thay đổi.

Kết quả kiểm tra tự tương quan. Kết quả ước lượng OLS tĩnh và OLS động. Kết quả kiểm tra nội sinh với biến ROA. Xác định độ trễ biến phụ thuộc.

Kết quả GMM hệ thống về ảnh hưởng của VAIC đến hiệu quả tài chính 102 Bảng 4. Kết quả GMM hệ thống về ảnh hưởng của từng thành phần VAIC đến hiệu quả tài chính. Kết quả ước lượng tác động của VAIC và HQTC theo phân cấp tri thức. Kết quả ước lượng tác động của hiệu quả VTT đến HQTC qua trung gian CBTT VTT.

Kết quả ước lượng tác động của hiệu quả VTT đến mức độ CBTT VTT111 Bảng 5. Tổng hợp kết quả nghiên cứu. 119 DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 2. So sánh phương pháp đo VTT theo đối tượng sử dụng và đơn vị đo.

Mô hình nghiên cứu. Quy trình nghiên cứu. Các giả thuyết nghiên cứu. Cấu trúc các thành phần VTT của mô hình VAIC điều chỉnh.

Quy trình xử lý dữ liệu nghiên cứu. MỞ ĐẦU Chương này trình bày lý do chọn đề tài, mục tiêu nghiên cứu, phạm vi và đối tượng nghiên cứu. Sau đó tổng kết những điểm đóng góp mới của luận án liên quan đến chủ đề nghiên cứu này. Sự cần thiết của nghiên cứu Thực tiễn kinh tế thế giới đang dần chuyển hướng tới một giai đoạn đặc trưng bởi sự phát triển của tri thức.

Khái niệm về vốn trí tuệ (VTT), tài sản trí tuệ và sở hữu trí tuệ đã trở nên phổ biến hơn. Trong môi trường cạnh tranh, thông tin, kiến thức, và kỹ năng sáng tạo trở thành yếu tố quan trọng nhất đối với doanh nghiệp dưới tác động của tốc độ toàn cầu hóa nhanh chóng, tốc độ phát triển cao của Internet và thông tin sẵn có cũng như sự hiện diện của nhiều tài sản vô hình hơn. Điều này đã làm thay đổi quá trình tạo ra giá trị trong các DN (Tayles và cộng sự, 2007; Cordazzo, 2007). Ngày nay, doanh nghiệp dựa nhiều hơn vào tài sản vô hình và trí tuệ thay vì tài sản vật chất (Drucker,1993; Stewart, 1997; Abeysekera, 2006; Braam và Borghans, 2014).

Lợi thế cạnh tranh được xây dựng từ sức mạnh của nhân viên, các quy trình nội bộ, mối quan hệ với khách hàng, hệ thống thông tin và đổi mới. Vốn trí tuệ là yếu tố quan trọng trong quá trình này, bao gồm các thuộc tính vốn nhân lực, vốn cấu trúc và vốn quan hệ. Do đó, để phát triển bền vững, doanh nghiệp cần hiểu rõ giá trị của các hoạt động phát triển nguồn tài nguyên tri thức và dẫn đến thách thức trong việc đo lường và báo cáo giá trị của vốn trí tuệ (Guthrie, Ricceri, & Dumay, 2012). Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng ngày nay VTT (tài sản vô hình theo quan điểm xã hội) có đóng góp đáng kể vào giá trị của DN.

Nhiều DN thành công trên thế giới đã rất chú trọng đến hoạt động quản trị VTT, vì đó là một trong những công cụ thiết yếu cải thiện nội lực, khả năng cạnh tranh và vị thế DN trong dài hạn.