Luận án về mối quan hệ tăng trưởng kinh tế và phát triển văn hóa Việt Nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN HÀ NỘI LƢƠNG THỊ HUYỀN TRANG MỐI QUAN HỆ GIỮA TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ VÀ PHÁT TRIỂN VĂN HÓA Ở VIỆT NAM TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Hà Nội – 2017 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN HÀ NỘI LƢƠNG THỊ HUYỀN TRANG MỐI QUAN HỆ GIỮA TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ VÀ PHÁT TRIỂN VĂN HÓA Ở VIỆT NAM TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI Chuyên ngành: CNDVBC & CNDVLS Mã số: 62 22 03 02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. Đặng Hữu Toàn Hà Nội – 2017 LờI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.Các vấn đề được nghiên cứu, phân tích, mô tả và tổng kết trong luận án này là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả Lƣơng Thị Huyền Trang MỤC LỤC MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾNĐỀ TÀI LUẬN ÁN.

Các công trình nghiên cứu vấn đề lý luận về mối quan hệ giữa tăng trƣởng kinh tế và phát triển văn hóa. Các công trình nghiên cứu về thực trạng thực hiện mối quan hệ giữa tăng trƣởng kinh tế và phát triển văn hóa ở Việt Nam. Các công trình nghiên cứu về phƣơng hƣớng và giải pháp thực hiện mối quan hệ giữa tăng trƣởng kinh tế và phát triển văn hóa. Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án.

MỐI QUAN HỆ GIỮA TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ VÀPHÁT TRIỂN VĂN HÓA - MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN. Khái niệm tăng trƣởng kinh tế, phát triển văn hóa, mối quan hệ giữa tăng trƣởng kinh tế và phát triển văn hóa. Khái niệm tăng trưởng kinh tế. Khái niệm phát triển văn hóa.

Khái niệm mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và phát triển văn hóa. Mối quan hệ giữa tăng trƣởng kinh tế và phát triển văn hóa ở Việt Nam trong thời kỳ đổi mới phát triển kinh tế thị trƣờng định hƣớng xã hội chủ nghĩa. Bối cảnh thời kỳ đổi mới và tính tất yếu phải gắn tăng trưởng kinh tế với phát triển văn hóa ở Việt Nam. Nội dung mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và phát triển văn hóa ở Việt Nam trong bối cảnh phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

51 Tiểu kết chƣơng 2. MỐI QUAN HỆ GIỮA TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ VÀ PHÁT TRIỂN VĂNHÓA Ở VIỆT NAM TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI - THỰC TRẠNGVÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA. Thành tựu trong thực hiện mối quan hệ giữa tăng trƣởng kinh tế và phát triển văn hóa ở Việt Nam trong thời kỳ đổi mới. Tăng trưởng kinh tế tạo nền tảng vật chất, trở thành động lực cho sự phát triển văn hóa trong công cuộc đổi mới.

Phát triển văn hóa giữ vai trò nền tảng tinh thần, mục tiêu, động lực, nhân tố điều tiết cho tăng trưởng kinh tế. Hạn chế trong thực hiện mối quan hệ giữa tăng trƣởng kinh tế và phát triển văn hóa trong thời kỳ đổi mới. Mô hình tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam chủ yếu theo chiều rộng, chưa bền vững, chưa tương xứng với vai trò là cơ sở vật chất, động lực cho phát triển văn hóa. Những biểu hiện suy thoái về tư tưởng, xuống cấp về đạo đức và bất cập trong giáo dục trên lĩnh vực văn hóa kìm hãm tăng trưởng kinh tế.

Nguyên nhân của những thành tựu, hạn chế và một số vấn đề đặt ra trong việc thực hiện mối quan hệ giữa tăng trƣởng kinh tế và phát triển văn hóa ở Việt Nam trong thời kỳ đổi mới. Nguyên nhân của những thành tựu. Nguyên nhân của những hạn chế. Một số vấn đề đặt ra trong việc thực hiện mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với phát triển văn hóa ở Việt Nam trong thời kỳ đổi mới.

108 Tiểu kết chƣơng 3. MỐI QUAN HỆ GIỮATĂNG TRƢỞNG KINH TẾVÀ PHÁT TRIỂN VĂN HÓA Ở VIỆT NAM TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI- PHƢƠNG HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP. Phƣơng hƣớngthực hiện mối quan hệ giữa tăng trƣởng kinh tế và phát triển văn hóa ở Việt Nam trong thời kỳ đổi mới. Xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, tăng trưởng nhanh kết hợp hài hòa với xây dựng và phát triển nền văn hóa thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học, nhằm mục tiêu phát triển bền vững đất nước.

Thực hiện mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và phát triển văn hóa có hiệu quả, phát huy đồng thời vai trò của văn hóa và kinh tế trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội. Một số giải pháp nhằm thực hiện có hiệu quả mối quan hệ giữa tăng trƣởng kinh tế với phát triển văn hóa ở Việt Nam trong thời kỳ đổi mới. Nâng cao nhận thức, hoàn thiện cách thức tổ chức thực hiện Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý và nhân dân làm chủ trongthực hiện mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với phát triển văn hóa. Tạo nguồn lực cho tăng trưởng kinh tế và phát triển văn hóa.

Thực hiện đổi mới đồng bộ trên lĩnh vực tăng trưởng kinh tế và phát triển văn hóa, kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa với xây dựng nền văn hóa thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học. Phát huy những yếu tố tích cực, hạn chế những tác động tiêu cực của kinh tế thị trường tới phát triển văn hóa và xã hội. Tăng cường hội nhập quốc tế về kinh tế gắn với phát triển văn hóa và hội nhập văn hóa. 143 Tiểu kết chƣơng 4.

148 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 151 TÀI LIỆU THAM KHẢO. Tính cấp thiết của đề tài Đời sống con người bao gồm hai phương diện vật chất và tinh thần. Đời sống vất chất và đời sống tinh thần có thể được hiểu là kinh tế và văn hóa, là những hoạt động thực tiễn cơ bản của con người.

Phát triển xã hội được đánh giá trên nhiều tiêu chí, trong đó có hai tiêu chí cơ bản là tăng trưởng kinh tế và phát triển văn hóa. Chúng cùng tồn tại trong một thể thống nhất, tác động qua lại, cùng quy định lẫn nhau và hướng đến mục đích chung là vì sự phát triển của con người. Sự hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và phát triển văn hóa cũng là một trong những tiêu chí để đánh giá sự phát triển toàn diện, bền vững của một quốc gia. Về mặt lý luận, đề tài này đã và đang được quan tâm trong thời gian gần đây.

Vấn đề tăng trưởng kinh tế và phát triển văn hóa là mối quan hệ tương đối phức tạp, có nhiều ý kiến xoay quanh, nhiều vấn đề mới nảy sinh trong điều kiện và tình hình hiện nay. Để thực hiện thành công mục tiêu phát triển bền vững đất nước, việc gắn tăng trưởng kinh tế với phát triển văn hóa cần phải được nghiên cứu sâu và luận giải dựa trên những cơ sở khoa học, quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng và việc thực hiện quan triệt Nghị quyết của Đảng vào thực tiễn cuộc sống một cách sáng tạo. Về mặt thực tiễn, ở Việt Nam, trong thời kỳ đổi mới đã nhiều lần khẳng định tư tưởng về sự hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và phát triển văn hóa. Thực chất của mối quan hệ này là đảm bảo mục tiêu gắn kết một cách hài hòa, cân đối giữa tăng trưởng kinh tế và phát triển văn hóa, nhằm thúc đẩy sự phát triển toàn diện xã hội.

Đây cũng là một trong những tiêu chí để đánh giá sự phát triển bền vững của một quốc gia. Nhận thức về vấn đề này, Đại hội XI Đảng ta đã thông qua nhiều văn kiện quan trọng, trong đó có Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung và phát triển năm 2011) đã chỉ ra một trong tám mối quan hệ lớn cần giải quyết ở Việt Nam “giải quyết mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và phát triển văn hóa, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội” [35, tr. Điều này tiếp tục được Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XII xác định là một trong chín mối quan hệ lớn cần giải quyết: “Đẩy mạnh thực hiện các đột phá chiến lược, cơ cấu lại nền kinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất, hiệu quả và sức cạnh tranh. Phát triển văn hóa, thực hiện dân chủ, tiến bộ, công bằng xã hội, đảm 1 bảo an sinh xã hội, tăng cường phúc lợi xã hội và cải thiện đời sống nhân dân…” [37, tr.

Như vậy, có thể nhận thấy, Đảng ta đã chủ trương kết hợp mục tiêu tăng trưởng kinh tế với mục tiêu phát triển văn hóa, vì sự phát triển bền vững của đất nước, hướng tới mục tiêu của phát triển toàn diện, hướng tới con người và vì con người - một mục đích nhân văn cao đẹp. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, sau 30 năm tiến hành đổi mới toàn diện đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, đất nước ta đã giành được những thành tựu rất quan trọng: nền kinh tế thoát khỏi khủng hoảng, đạt mức tăng trưởng khá cao, đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân được cải thiện rõ rệt, dân chủ trong xã hội tiếp tục được mở rộng, chính trị xã hội ổn định, quốc phòng an ninh được giữ vững. Nhìn chung, diện mạo đất nước có nhiều thay đổi tạo điều kiện, tiền đề nâng cao thế và lực để nước ta phát triển mạnh mẽ trong thời kỳ đổi mới. Song, trên thực tế, chúng ta mới chỉ tập trung nhiều cho đổi mới và tăng trưởng kinh tế, chưa quan tâm thực sự và tương xứng việc phát triển văn hóa, xây dựng con người.

Đó chính là nguyên nhân sâu xa của tình trạng nảy sinh nhiều vấn đề bức xúc trong xã hội về sự suy thoái tư tưởng, xuống cấp về đạo đức, lối sống, nguy cơ về sự phát triển của chủ nghĩa thực dụng ngày càng lớn. Đó là nghịch lý diễn ra trong quá trình phát triển đất nước, cùng với tăng trưởng kinh tế ngày càng cao là sự xuất hiện những hiện tượng đi xuống của văn hóa, đặc biệt trong lĩnh vực tư tưởng, đạo đức, lối sống và giáo dục.