Luận án tiến sĩ vai trò của kinh tế nhà nước đối với sự nghiệp xây dựng lực lượn

MỞ ĐẦU Tính cấp thiết của đề tài Trong sự nghiệp đổi mới, Đảng ta xác định phải tiếp tục củng cố và phát triển có hiệu quả kinh tế nhà nước nhằm thực hiện tốt vai trò chủ đạo: làm đòn bẩy đẩy nhanh tăng trưởng kinh tế và giải quyết những vấn đề xã hội; mở đường, hỗ trợ các thành phần khác cùng phát triển; làm lực lượng vật chất để Nhà nước thực hiện chức năng quản lý; tạo dần nền tảng cho chế độ xã hội mới. Sau khi Mỹ buộc phải bỏ cấm vận bình thường hoá quan hệ ngoại giao với Việt Nam, quan hệ kinh tế giữa ta với các nước ngày càng mở rộng. Tuy nhiên các thế lực thù địch với Việt Nam đang lợi dụng mặt trận kinh tế để mở rộng cuộc tấn công chế độ ta. Đây là cuộc đấu tranh kinh tế, dùng kinh tế để giải quyết vấn đề chính trị, với mưu đồ đó làm chúng ta tan rã nhanh trong sự thịnh vượng kinh tế.

Bằng con đường đó, thông qua chiến lược đầu tư, liên doanh, liên kết hợp tác, chúng có kế hoạch chiếm lĩnh thị trường, đòi tư nhân hoá kinh tế nhà nước, thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân., cùng với hàng loạt biện pháp trên các mặt trận khác hòng làm chúng ta đi chệch hướng xã hội chủ nghĩa. Tình hình đó, đang đặt ra những vấn đề mớ mẻ phải giải quyết cả về lý luận và thực tiễn để kinh tế nhà nước giữ vững và phát huy được chức năng kinh tế - xã hội của mình. Kinh tế nhà nước là bộ phận quan trọng nhất của nền kinh tế bảo đảm cho quốc phòng ở Việt Nam. Trong điều kiện nước ta đang xây dựng nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, sự tác động của cơ chế thị trường đang đặt ra nhiều vấn đề cấp bách phải giải quyết đối với thực trạng hiện nay của kinh tế nhà nước.

Từ đó để kinh tế nhà nước vươn lên, vừa bảo đảm vai trò chủ đạo nền kinh tế, vừa bảo đảm kinh tế tốt nhất cho nền quốc phòng nước ta trong giai đoạn hiện nay. Lực lượng quân đội làm kinh tế - một bộ phận kinh tế nhà nước trong tình hình mới, phải hoạt động như thế nào để vừa góp phần tham gia phát triển kinh tế, xây dựng sức mạnh kinh tế nhà nước, vừa trực tiếp bảo đảm kinh tế cho quốc phòng, nhưng vẫn giữ được sức mạnh chiến đấu, sẵn sàng đánh thắng mọi kẻ thù khi chiến tranh xảy ra. Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài Những năm trước đây, ở các nước xã hội chủ nghĩa - nhất là Liên Xô và ở nước ta đã có nhiều công trình nghiên cứu về tính chất, phạm vi mức độ ảnh hưởng của nền kinh tế xã hội chủ nghĩa (trong đó có thành phần kinh tế quốc doanh- nay gọi là kinh tế nhà nước) đối với bảo đảm kinh tế cho quốc phòng, cũng như vai trò của các lực lượng quân đội làm kinh tế đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa (13, 111,112, 113, 114). Những vấn đề được nghiên cứu trên có rất nhiều yếu tố không còn phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội thời kỳ quá độ ở nước ta hiện nay, khi lực lượng sản xuất chưa phát triển, năng lực sản xuất còn thấp kém, quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa chưa được củng cố hoàn thiện; khi vẫn còn tồn tại khách quan nhiều thành phần kinh tế và các thành phần kinh tế đó lại vận động trong cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

Trong nước, ở các cấp độ và khía cạnh khác nhau cũng đã có nhiều công trình nghiên cứu đánh giá sự hoạt động của kinh tế nhà nước (28, 54, 82, 86. Các nhà khoa học đã phân tích những thành tựu, đóng góp to lớn của kinh tế nhà nước trong việc thúc đẩy sản xuất phát triển, ổn định đời sống nhân dân, góp phần đưa đất nước ra khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội. Đồng thời, trong các tác phẩm của mình, các nhà nghiên cứu cũng thực sự trăn trở lo lắng về thực trạng còn kém hiệu quả kinh tế nhà nước, cố gắng tìnm hiểu nguyên nhân và đã có nhiều mạnh dạn đề xuất ý kiến nhằm giúp kinh tế nhà nước phát triển, thực hiện đúng chức năng, vai trò của nó. Gần đây, luận án Phó tiến sỹ kinh tế: “Kinh tế quốc doanh trong nền kinh tế nhiều thành phần ở nước ta hiện nay” của tác giả Nguyễn Ngọc Cừ, đã hệ thống hoá “quá trình hình thành và phát triển của kinh tế quốc doanh và từ đó làm rõ phương hướng đổi mới và một số biện pháp chủ yếu nhằm tăng cường vai trò của kinh tế quốc doanh trong giai đoạn hiện nay”.

Như vậy, các tác giả đã đặt kinh tế nhà nước vào đối tượng nghiên cứu của mình, nhưng chưa ai đặt tiếp vấn đề: kinh tế nhà nước trong cơ chế kinh tế mới đảm bảo kinh tế cho quốc phòng hiện nay ở nước ta ra sao, với mức độ nào ? Hơn nữa hiện có rất ít các công trình nghiên cứu về lực lượng lao động sản xuất và làm kinh tế của quân đội - một bộ phận quan trọng của kinh tế nhà nước trong việc thực hiện có hiệu quả hai nhiệm vụ chiến lược của đất nước nói chung và củng cố phát triển kinh tế nhà nước nói riêng. Kinh tế là cơ sở của sức mạnh quốc phòng đất nước. Việc phát triển kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa với vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến tiềm lực kinh tế quân sự, đến xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân. Đây chính là vấn đề còn ít người nghiên cứu.

Từ nhu cầu cấp thiết về lý luận và thực tiễn của đề tài và tình hình nghiên cứu kinh tế nhà nước như đã nêu ở trên trong lĩnh vực kinh tế, chính trị, kinh tế quân sự, đã cho phép tác giả xác định đề tài cùng với mục đích nghiên cứu và những nhiệm vụ cơ bản đặt ra cần giải quyết. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án Mục đích của luận án là nghiên cứu vai trò của kinh tế nhà nước đối với việc bảo đảm kinh tế cho quốc phòng ở Việt Nam hiện nay. Nghiên cứu và phân tích tác động của quá trình tăng cường củng cố vai trò của kinh tế nhà nước đối với nhiệm vụ nâng cao sức mạnh của lực lượng vũ trang và nền quốc phòng ở nước ta: luận giải vai trò, trách nhiệm của quân đội trong việc tăng cưòng tiềm lực quốc phòng và xây dựng kinh tế nhà nước, qua đó đề xuất một số biện pháp nhằm giải quyết các vấn đề nảy sinh trong quá trình này. Luận án có nhiệm vụ - Khái quát những vấn đề căn bản phản ánh vai trò của kinh tế nhà nước đối với sự nghiệp xây dựng lực lượng vũ trang, đảm bảo kinh tế cho quốc phòng.

- Làm rõ những thực tế khó khăn của kinh tế nhà nước trong phát triển sản xuất, nâng cao hiệu quả, thực hiện vai trò chủ đạo nền kinh tế quốc dân và những hạn chế của nó đối với việc đảm bảo kinh tế cho quốc phòng hiện nay - Đề xuất các giải pháp kinh tế nhằm giải quyết các khó khăn, hạn chế hiện nay của kinh tế nhà nước, tạo ra khả năng hợp lý đảm bảo đảm kinh tế cho quốc phòng. - Làm rõ vai trò, trách nhiệm, khả năng và những mặt được, chưa được lực lượng quân đội làm kinh tế đối với quá trình kết hợp kinh tế với quốc phòng, xây dựng, củng cố và phát triển kinh tế nhà nước và trực tiếp bảo đảm kinh tế cho quốc phòng ở nước ta hiện nay. Những đóng góp mới về khoa học của luận án Thực hiện mục đích và nhiệm vụ trên, luận án có thể đem lại những điểm mới về mặt khoa học sau đây: - Nêu lên được vai trò kinh tế nhà nước - bộ phận quan trọng nhất của nền kinh tế quốc dân bảo đảm kinh tế cho quốc phòng ở nước ta: những điều kiện, khả năng, năng lực thực tế cũng như những khó khăn, hạn chế của nó trong thực hiện nhiệm vụ trên. Từ đó đề xuất một số giải pháp kinh tế, nhằm nâng cao sức mạnh của khu vực kinh tế nhà nước trong thực hiện vai trò chủ đạo nền kinh tế và trong bảo đảm các nhu cầu cho quốc phòng.

- Làm rõ những thế mạnh, tiềm năng, khả năng của quân đội, kiến nghị một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả trong thực hiện hai nhiệm vụ: củng cố và tăng cường sức mạnh kinh tế nhà nước và góp phần bảo đảm trực tiếp các nhu cầu kinh tế cho quốc phòng. Ý nghĩa thực tiễn của luận án Luận án góp phần làm rõ những nhận thức mới, những yêu cầu mới đối với kinh tế nhà nước trong điều kiện kinh tế thị trường thực hiện bảo đảm kinh tế cho quốc phòng ở nước ta hiện nay; góp phần cung cấp một số cơ sở lý luận, thực tiễn trong nhiệm vụ hoạch định chính sách kinh tế thúc đẩy sự phát triển của khu vực kinh tế nhà nước. Luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo nghiên cứu, biên soạn và giảng dạy một số chủ đề kinh tế chính trị, kinh tế quân sự trong các trường quân đội. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu Luận án được trình bày trên cơ sở vận dụng các quan điểm tư tưởng chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về kinh tế chính trị, kinh tế quân sự, về học thuyết bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa và chiến tranh quân đội; các văn kiện của Đảng Cộng sản Việt Nam; các chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước, các chỉ thị, mệnh lệnh của Bộ Quốc phòng, Bộ Tổng tham mưu, Tổng cục Chính trị; các chỉ thị, quyết định của các Tổng cục, các Bộ, các ngành có liên quan; một số luận điểm quan trọng trong các bài nói, bài viết của các tác giả trong và ngoài nước.

Về phương pháp nghiên cứu, luận án dựa trên phương pháp nghiên cứu cơ bản của kinh tế chính trị học Mác - Lê-nin: Trừu tượng hoá khoa học kết hợp lôgíc với lịch sử, đồng thời sử dụng phương pháp nghiên cứu của khoa học kinh tế cụ thể như: thống kê, phương pháp điều tra khảo sát, phương pháp so sánh, phương pháp chuyên gia.