Luận án tiến sĩ cơ sở khoa học và thực tiễn của công cuộc đổi mới kinh tế ở việt

Tính cấp thiết của đề tài Công cuộc đổi mới ở Việt Nam, được chính thức khởi động từ Đại hội lần thứ VI của Đảng (tháng 12/1986) đến nay đã trải qua gần 10 năm, đã đạt được những thành tựu ban đầu rất quan trọng, đóng góp quyết định vào việc đưa nền kinh tế cơ bản ra khỏi khủng hoảng, hoàn thành vượt mức và toàn diện kế hoạch năm 1991- 1995, đạt được mức tăng trưởng cao và lâu dài nhất từ trước đến nay. Công cuộc đổi mới về thực chất là một cuộc cải cách mang tính chất chuyển đổi từ một nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung, mang nặng tính quan liêu, bao cấp sang nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Công cuộc đổi mới bao hàm những thay đổi rất cơ bản, sâu sắc, với một khối lượng công việc rất đồ sộ, phức tạp, mới mẻ và liên quan đến hầu hết các mặt của hoạt động kinh tế, xã hội. Cho đến nay, việc nghiên cứu một cách có hệ thống về công cuộc đổi mới ở nước ta vẫn còn là vấn đề đang đặt ra để đáp ứng cho nhu cầu xây dựng các chính sách vĩ mô cho công cuộc đổi mới trong thời gian đến.

Vì những lý do nêu trên, việc phân tích công cuộc đổi mới ở Việt Nam dưới giác độ phương pháp luận nhằm rút ra những bài học thành công và không thành công của giai đoạn đã qua và đề xuất những kiến nghị cho giai đoạn tới là một việc rất cần thiết. Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu những vấn đề về phương pháp luận, cơ sở khoa học và thực tiễn của công cuộc đổi mới ở Việt Nam. Thông qua phân tích so sánh, đối chiếu với công cuộc cải cách ở các nước khác, rút ra những 1 mặt hợp lý và chưa hợp lý về phương pháp luận trong công cuộc đổi mới ở Việt Nam cho đến nay, làm sáng tỏ mối quan hệ giữa tính phổ biến và tính đặc thù, giữa tính lịch sử và tính gôgíc trong phương pháp luận cải cách thông qua phân tích trường hợp đổi mới ở Việt Nam. Trên cơ sở đó sẽ đề xuất những kiến nghị cho những bước cải cách tiếp theo trong tương lai.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu là quá trình đổi mới nền kinh tế từ cơ chế kế hoạch hoá tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế nhiều thành phần vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Ngoài ra, cũng sẽ nghiên cứu về phương pháp luận và kinh nghiệm cải cách của một số nước trên thế giới nhằm so sánh đối chiếu để rút kinh nghiệm cho việc xây dựng lộ trình tiếp tục cải cách kinh tế ở Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu chủ yếu bao gồm các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến công cuộc đổi mới kinh tế ở nước ta, đặc biệt từ Đại hội VI đến nay. Phương pháp nghiên cứu Vận dụng phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử kết hợp với phương pháp tiếp cận hệ thống, phương pháp phân tích của kinh tế học vĩ mô hiện đại, đối chiếu so sánh với thực tiễn để nghiên cứu và giải quyết vấn đề đặt ra.

Những đóng góp chủ yếu của luận án Trên cơ sở tổng kết quá trình đổi mới kinh tế ở Việt Nam và kinh nghiệm cải cách của quốc tế, luận án đã hệ thống hoá và làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn đói với công cuộc cải cách kinh tế ở nước ta trong thời 2 gian qua, nêu lên những nét đặc trưng của công cuộc đổi mới ở Việt Nam cho đến nay và căn cứ lý luận và thực tiễn cho đổi mới kinh tế giai đoạn các năm tiếp theo. - Đánh giá một cách tổng thể hiện trạng đổi mới kinh tế ở nước ta, làm rõ các kết quả đã đạt và các mặt tồn tại trong tiến trình đổi mới hiện nay. - Đề xuất các nội dung cơ bản trong xây dựng lộ trình đổi mới và phương pháp phân tích sử dụng trong xây dựng lộ trình đổi mới. - Nêu các kiến nghị liên quan đến tiến trình đổi mới kinh tế ở nước ta thời gian tới.

Nội dung luận án a) Tên luận án: "Cơ sở khoa học và thực tiễn của công cuộc đổi mới kinh tế ở Việt Nam" b) Kết cấu luận án: Ngoài phần mở đầu, kết luận và phụ lục, luận án gồm 3 chương: Chương 1: Cơ sở khoa học và thực tiễn của công cuộc đổi mới kinh tế ở Việt Nam. Chương 2: Quá trình đổi mới kinh tế ở Việt Nam từ sau Đại hội VI đến nay Chương III: Triển vọng đổi mới kinh tế ở Việt Nam trong thời gian tới và một số kiến nghị Tài liệu tham khảo 3 Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI KINH TẾ Ở VIỆT NAM I. MỘT SỐ NÉT TỔNG QUÁT VỀ CÁC MÔ HÌNH KINH TẾ Các mô hình kinh tế được xây dựng trên cơ sở các lý thuyết kinh tế. Các lý thuyết kinh tế thường không phải là các quy luật chính xác như các quy luật của tự nhiên.

Các quy luật kinh tế mang tính "sác xuất" và không thể áp dụng một cách chặt chẽ như các quy luật của khoa học tự nhiên. Nền kinh tế của các quốc gia và của thế giới phát triển và biến đổi không ngừng. Mỗi lý thuyết kinh tế ra đời được ứng dụng phù hợp với những điều kiện thực tế cho đến khi nào nó không còn phù hợp với những điều kiện thực tế mới, đã được thay đổi. Khi đó nó sẽ được thay thế bằng các lý thuyết mới, tổng quát hơn, phù hợp hơn với những điều kiện thực tế mới xuất hiện.

Các mô hình kinh tế thị trường 1. Một số vấn đề về các lý thuyết về kinh tế thị trường và mô hình kinh tế thị trường Kinh tế học cổ điển: Thời điểm được coi là bắt đầu của kinh tế học cổ điển là năm 1770. Với tác phẩm "Tìm hiểu về bản chất và nguyên nhân giàu có của các dân tộc" của Ađam Smith (1723-1790), lần đầu tiên kinh tế học đã được hình thành như một lĩnh vực khoa học độc lập: Smith đại diện cho tầng lớp tư sản muốn xoá bỏ chế độ phong kiến và xây dựng phương thức sản xuất mới thúc đẩy sự phát triển kinh tế và sự 4 giàu có cho xã hội. Luận điểm nổi tiếng về mô hình kinh tế thị trường tự do sơ khai là luận điểm về "bàn tay vô hình" của A.

Luận điểm tương tự "laisser faire" hay để mặc cho mọi người làm gì thì làm ở Pháp cùng thời, thể hiện mong muốn tự do của lớp người mới ủng hộ sự phát triển của phương thức kinh tế tư bản thời bấy giờ. Nhà nước không nên can thiệp. Tư tưởng "phó mặc cho thị trường" không chỉ là đòn công kích về phía các nhà theo trường phái trọng thương, những người ủng hộ hạn chế nhập khẩu, mà còn là sự bác bỏ chủ nghĩa can thiệp. Theo họ, Nhà nước chỉ nên thực hiện hai chức năng là đảm bảo an ninh và thiết lập hệ thống pháp lý để duy trì quyền tự do thương mại và tài sản tư nhân.

Mối quan hệ tâm chính của các nhà kinh tế học cổ điển không phải là vấn đề phân bổ nguồn lực hay lý thuyết về cơ chế giá, mà là sự hình thành thặng dư và tăng trưởng kinh tế. Theo cách phân loại của nhiều tác giả hiện nay [40] thì K.Marx thuộc vào nhóm các nhà kinh tế cổ điển. Vào giữa thế kỷ 19, kinh tế thị trường không còn phát triển êm đềm như giai đoạn đầu. Các học thuyết kinh tế trước đó không đủ giải thích các vấn đề kinh tế xã hội nảy sinh.

Marx đã xây dựng một học thuyết mới đánh dấu bằng bộ "Tư bản" (1857-1858). Marx đã phát triển tiếp tục lý thuyết giá trị của Ricardo và xem xét lại các lý thuyết kinh tế trước đó. Marx được thừa nhận như một nhà kinh tế học cổ điển lỗi lạc, có ảnh hưởng sâu sắc tới sự phát triển của kinh tế học, người có công lao to lớn trong việc phát triển phép biện chứng vào kinh tế và xây dựng học thuyết về chủ nghĩa cộng sản khoa học. ứng dụng học thuyết Marx về sau này liên quan đến xây dựng mô hình kinh tế kế hoạch tập trung sẽ nói ở phần sau.

Một điều đáng nói ở đây khi so sánh với kinh tế học hiện đại, do các hạn chế 5 của lịch sử thời đó, các đánh giá về sản xuất xã hội hình thành giá trị của Marx đã đánh giá thiên về các hoạt động sản xuất ra sản phẩm vật chất mà đánh giá chưa đầy đủ giá trị của các hoạt động phi sản xuất vật chất. Điều đó liên quan đến toàn bộ quan điểm và cách phân tích kinh tế sau này của các nước kinh tế kế hoạch hoá tập trung. Năm 1870 được coi là thời điểm kết thúc của kinh tế học cổ điển và cũng là thời điểm khởi đầu của kinh tế học tân cổ điển. Mặc dù có sự khác biệt quan trọng giữa kinh tế học cổ điển và kinh tế học tân cổ điển, nhưng khái niệm "cổ điển" vẫn chưa được hiểu và sử dụng một cách nhất quán.

Thí dụ như vào năm 1936 bản thân Keynes đã coi tất cả các nhà kinh tế trước thời đại của mình là cổ điển, và vì vậy ông đã gộp các nhà kinh tế học cổ điển và tân cổ điển lại làm một. Các nhà kinh tế hiện đại có sự phân loại khác nhau và cũng khác với quan điểm này của Keynes. Kinh tế học tân cổ điển (Neoclasical Ecônmic). Từ cuối thế kỷ 19 trở đi, lực lượng sản xuất phát triển mạnh mẽ, kinh tế thị trường tự do phát sinh nhiều mâu thuẫn mới, khủng hoảng chu kỳ, lạm phát, thất nghiệp là các hiện tượng mà các lý thuyết cổ điển không giải thích được.

Ngoài ra, học thuyết Marx ra đời trước đó cũng gây ra một kích thích, trở thành đối tượng tranh cãi và thúc đẩy phát triển các học thuyết kinh tế mới. Trường phái kinh tế mà về sau này được gọi là tân cổ điển, tập trung tìm các giải đáp các hiện tượng kinh tế từ việc phân bổ và sử dụng các nguồn lực ở cấp vĩ mô, và sử dụng các thành tựu toán học phát triển trong thời kỳ này, đặc biệt là lý thuyết giới hạn (hay cận biên) vào phân 6 tích (hiệu ích giới hạn, năng suất giới hạn, sản phẩm giới hạn) và giải thích các vấn đề kinh tế.