Luận án tiến sĩ các giải pháp tài chính để phát triển kinh tế trang trại vùng tr

Tính cấp thiết của đề tài Kinh tế trang trại trong những năm gần đây đã ra đời và phát triển mạnh mẽ, rộng khắp trong cả nước; phát triển kinh tế trang trại đem lại những lợi ích to lớn cho đất nước: Tạo điều kiện thúc đẩy nông nghiệp, nông thôn chuyển từ sản xuất nhỏ, manh mún, phân tán, tỉ trọng sản phẩm hàng hóa thấp,. sang sản xuất hàng hóa với quy mô lớn; khai thác có hiệu quả lao động, đất đai, đặc biệt là đất trống, đồi trọc đất hoang hóa ở vùng trung du và miền núi phía Bắc; khai thác nguồn vốn trong dân tạo thêm nhiều việc làm cho lao động nông thôn, góp phần xóa đói giảm nghèo, ổn định, cải thiện nâng cao đời sống cho người lao động; tăng tích lũy của dân cư, tạo ra nhiều nông sản hàng hóa,. từng bước công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) nông nghiệp nông thôn. Kinh tế trang trại ra đời và phát triển là kết quả tất yếu của quá trình phát triển kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta.

Vùng trung du và miền núi phía Bắc bao gồm 14 tỉnh (trong đó có 11 tỉnh thuộc vùng Đông Bắc: Hà Giang, Cao Bằng, Lào Cai, Bắc Cạn, Tuyên Quang, Lạng Sơn, Thái Nguyên, Quảng Ninh, Phú Thọ, Yên Bái, Bắc Giang và 3 tỉnh thuộc vùng Tây Bắc: Hòa Bình, Sơn La, Lai Châu. Diện tích toàn vùng 102.964,6 km2, chiếm 31,3% diện tích cả nước. Dân số toàn vùng bằng 14% dân số cả nước,với 43 dân tộc, có 42 dân tộc ít người, mật độ dân trung bình của vùng: 109 người/km2. Địa hình bị chia cắt, có nhiều đất trống đồi trọc, núi non hiểm trở hệ thống kết cấu hạ tầng kém phát triển, đời sống dân cư thấp, tỉ lệ tích lũy nội bộ không cao, trình độ dân trí ở nhiều tỉnh còn rất thấp.

Đặc biệt, ý chí vươn lên làm giàu của người dân ở một số tỉnh vùng cao thấp, nhiều người dân bằng lòng với cuộc sống hiện tại đói nghèo, không có ý thức vươn lên. 2 Vùng trung du và miền núi phía Bắc là vùng đất rộng lớn, có nhiều lợi thế phát triển một nền kinh tế đa dạng, đặc biệt là nông, lâm nghiệp, đồng thời đây cũng là vùng có vị trí chiến lược quan trọng đối với việc giữ vững ổn định chính trị và an ninh quốc phòng của đất nước. Hiện nay, vùng trung du và miền núi phía Bắc vẫn là vùng chậm phát triển, chưa phát huy được lợi thế của vùng, đời sống của dân cư (đặc biệt là ở vùng nông thôn, vùng núi cao) rất thấp kém, chậm được cải thiện. Mặc dù vậy, phong trào làm kinh tế trang trại đang diễn ra mạnh mẽ.

Tuy đang trong thời kỳ đầu phát triển, nhưng các trang trại vùng trung du và miền núi phía Bắc đã đạt được hiệu quả kinh tế cao. Tuy nhiên, kinh tế trang trại vùng trung du miền núi phía Bắc vẫn còn gặp rất nhiều khó khăn hạn chế: Thiếu vốn để đầu tư thâm canh, áp dụng tiến bộ khoa học - công nghệ, sản phẩm chưa qua chế biến chiếm tỉ trọng cao, sản phẩm khó tiêu thụ trên thị trường; kết cấu hạ tầng yếu kém; trình độ của chủ các trang trại không cao., để làm tốt các vấn đề trên, suy cho cùng vốn là vấn đề quan trọng hàng đầu đối với các trang trại. Vì vậy làm thế nào để các trang trại có vốn, sử dụng vốn có hiệu quả là vấn đề cần được hết sức quan tâm. Đề tài: "Các giải pháp tài chính để phát triển kinh tế trang trại vùng trung du và miền núi phía Bắc Việt Nam" góp phần tháo gỡ các khó khăn trên nhằm mục tiêu thúc đẩy kinh tế trang trại vùng trung du và miền núi phía Bắc phát triển trong những năm tới là vấn đề có ý nghĩa cả về lý luận lẫn thực tiễn.

Mục đích nghiên cứu của đề tài - Khái quát hóa những vấn đề lý luận về kinh tế trang trại, về tác động của tài chính với phát triển kinh tế trang trại trên cơ sở phân tích lý luận, tổng kết kinh nghiệm thực tiễn phát triển kinh tế trang trại và việc sử dụng các công cụ tài chính thúc đẩy kinh tế trang trại phát triển của một số nước trên thế giới. 3 - Phân tích, đánh giá thực trạng phát triển kinh tế trang trại, thực trạng sử dụng các công cụ tài chính tác động tới kinh tế trang trại vùng trung du và miền núi phía Bắc Việt Nam, chỉ rõ những ưu điểm và hạn chế trong sự phát triển kinh tế trang trại vùng trung du và miền núi phía Bắc; cũng như trong việc sử dụng các công cụ tài chính để thúc đẩy kinh tế trang trại vùng trung du và miền núi phía Bắc Việt Nam trong những năm qua và những nguyên nhân của những hạn chế đó. - Đề xuất định hướng và các giải pháp tài chính nhằm tạo điều kiện phát triển mạnh mẽ, có hiệu quả kinh tế trang trại vùng trung du và miền núi phía Bắc nước ta, phát triển mạnh kinh tế hàng hóa, hoàn thành từng bước quá trình CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn; xóa bỏ nghèo đói, thay đổi tư duy, lối sống của số đông người dân vùng cao,. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài Đối tượng nghiên cứu: Là các công cụ tài chính và tác động của các công cụ tài chính vĩ mô tới kinh tế trang trại vùng trung du và miền núi phía Bắc, nhằm mục tiêu thúc đẩy kinh tế trang trại vùng trung du và miền núi phía Bắc phát triển.

Địa bàn nghiên cứu: Thực tiễn phát triển kinh tế trang trại vùng trung du và miền núi phía Bắc Việt Nam. Thời gian nghiên cứu: Từ sau năm 1986, đặc biệt là từ năm 1999 đến năm 2010. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài Trên cơ sở nghiên cứu khoa học và hệ thống hóa những vấn đề lý luận và thực tiễn về kinh tế trang trại vùng trung du và miền núi phía Bắc, về sử dụng các công cụ tài chính thúc đẩy các trang trại của vùng, luận án có những đóng góp mới sau: 4 - Hệ thống hóa được những vấn đề lý luận cơ bản về kinh tế trang trại, khẳng định con đường phát triển kinh tế trang trại là tất yếu trong sự nghiệp phát triển sản xuất hàng hóa, CNH, HĐH nông nghiệp nước ta nói chung, vùng trung du và miền núi phía Bắc nước ta nói riêng. - Phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới phát triển kinh tế trang trại và tác động của các công cụ tài chính với sự phát triển kinh tế trang trại cả nước nói chung, vùng trung du và miền núi phía Bắc nước ta nói riêng.

- Phân tích thực trạng tác động của các công cụ tài chính với phát triển kinh tế trang trại vùng trung du và miền núi phía Bắc, thấy được những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân làm hạn chế sự tác động của các công cụ tài chính tới phát triển kinh tế trang trại vùng trung du và miền núi phía Bắc. - Đề xuất, kiến nghị các giải pháp tài chính chủ yếu nhằm thúc đẩy sự phát triển của kinh tế trang trại vùng trung du và miền núi phía Bắc nước ta. Kết cấu của luận án Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận án được chia thành ba chương: Chương 1: Kinh tế trang trại và vai trò tài chính với phát triển kinh tế trang trại. Chương 2: Tài chính với phát triển kinh tế trang trại vùng trung du và miền núi phía Bắc Việt Nam trong thời gian qua.

Chương 3: Quan điểm và giải pháp tài chính thúc đẩy kinh tế trang trại vùng trung du và miền núi phía Bắc Việt Nam phát triển. 5 Chương 1 KINH TẾ TRANG TRẠI VÀ VAI TRÒ TÀI CHÍNH VỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRANG TRẠI 1. NHỮNG NHẬN THỨC CHUNG VỀ KINH TẾ TRANG TRẠI 1. Khái niệm và phân loại trang trại Trong điều kiện nền kinh tế thị trường, ngôn ngữ các nước đều có những thuật ngữ để chỉ hình thức sản xuất nông nghiệp tập trung với quy mô lớn: Farm, Farm house.

Khi chuyển sang tiếng Việt, thường được gọi là trang trại hay nông trại. Để làm rõ khái niệm kinh tế trang trại, trước hết cần phân biệt các thuật ngữ "trang trại" và "kinh tế trang trại". Trong tiếng Việt hiện nay, hai thuật ngữ trên trong nhiều trường hợp được sử dụng như là những thuật ngữ đồng nghĩa (không phân biệt) nhưng về thực chất "trang trại" và "kinh tế trang trại" là những khái niệm không đồng nhất. Kinh tế trang trại là tổng thể các yếu tố vật chất của sản xuất và các quan hệ kinh tế nảy sinh trong quá trình tồn tại và hoạt động của trang trại; còn trang trại là nơi kết hợp các yếu tố vật chất của sản xuất và là chủ thể của các quan hệ kinh tế đó.

Như vậy, nói kinh tế trang trại là nói mặt kinh tế của trang trại. Ngoài mặt kinh tế, trang trại còn bao gồm cả mặt xã hội và môi trường. Về mặt xã hội: Trang trại là một tổ chức cơ sở của xã hội, trong đó có các quan hệ xã hội đan xen nhau: quan hệ giữa các thành viên của hộ trang trại, quan hệ giữa chủ trang trại và người làm thuê; quan hệ giữa những người lao động làm thuê với nhau. Về mặt môi trường: Trang trại là một không gian sinh thái, trong đó diễn ra các quan hệ sinh thái đa dạng; không gian sinh thái trang trại có quan hệ chặt chẽ và ảnh hưởng qua lại trực tiếp với hệ sinh thái vùng.

6 Như vậy, có thể thấy khái niệm trang trại rộng hơn khái niệm kinh tế trang trại. Tuy nhiên, trong các mặt: kinh tế - xã hội và môi trường của trang trại thì mặt kinh tế là mặt cơ bản chứa đựng những nội dung cốt lõi của trang trại. Vì vậy, trong nhiều trường hợp nói tới kinh tế trang trại tức là nói tới mặt kinh tế của trang trại, người ta thường gọi tắt là trang trại. Từ nhận thức trên, chúng ta có thể hiểu, về mặt kinh tế: trang trại là một hình thức tổ chức sản xuất cơ sở trong nông nghiệp, có mục đích chủ yếu là sản xuất hàng hóa, tư liệu sản xuất thuộc quyền sử dụng hoặc sở hữu của một người chủ độc lập, sản xuất được tiến hành trên quy mô đất đai và các yếu tố sản xuất được tập trung đủ lớn với cách thức tổ chức quản lý tiến bộ và trình độ kỹ thuật cao, hoạt động tự chủ và luôn gắn với thị trường [31, tr.