Luận án tiến sĩ: Ảnh hưởng chính sách tỷ giá đến xuất khẩu Việt Nam trên thị trường Mỹ - Nguyễn Thị Thu Hương

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƯ VIỆN CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN NGUYỄN THỊ THU HƯƠNG NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH TỶ GIÁ ĐẾN XUẤT KHẨU VIỆT NAM TRÊN THỊ TRƯỜNG MỸ LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ PHÁT TRIỂN HÀ NỘI, NĂM 2021 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƯ VIỆN CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN NGUYỄN THỊ THU HƯƠNG NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH TỶ GIÁ ĐẾN XUẤT KHẨU VIỆT NAM TRÊN THỊ TRƯỜNG MỸ Chuyên ngành đào tạo: Kinh tế phát triển Mã số: 931 01 05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ PHÁT TRIỂN NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1. Phạm Thanh Bình HÀ NỘI, NĂM 2021 luan an i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học do tôi thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Các thông tin, dữ liệu, luận cứ được sử dụng trong luận án có trích dẫn nguồn gốc rõ ràng. Các kết quả nghiên cứu trong luận án do tôi tự tiến hành một cách trung thực, khách quan và chưa từng được công bố trong bất kỳ nghiên cứu nào khác.

Hà nội ngày 24 tháng 09 năm 2021 Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thu Hương luan an ii LỜI CẢM ƠN Để có thể hoàn thành được Luận án này, Nghiên cứu sinh xin chân thành cám ơn Ban lãnh đạo Viện chiến lược phát triển, Ban giám hiệu Trường Đại học học Mở Hà Nội, Ban lãnh đạo Khoa Kinh tế và các thầy cô đồng nghiệp trong Khoa đã tạo mọi điều kiện thuận lợi, động viên để nghiên cứu sinh có thể tham gia và hoàn thành chương trình nghiên cứu. Nghiên cứu sinh cũng xin bày tỏ lời cảm ơn chân thành tới các Giảng viên của Viện chiến lược phát triển, Trường Đại học Kinh tế quốc dân đã hướng dẫn, giảng dạy và giúp đỡ nghiên cứu sinh trong quá trình học tập, nghiên cứu; các Nhà khoa học, các thầy cô trong các Hội đồng đánh giá chuyên môn đã đưa ra những tư vấn, góp ý quý báu giúp nghiên cứu sinh hoàn thiện tốt hơn luận án của mình; các đồng nghiệp, các anh chị ở Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công Thương, Tổng cục Thống kê, Quỹ Tiền tệ thế giới… đã hỗ trợ và giúp đỡ trong quá trình thu thập số liệu phục vụ cho luận án. Đặc biệt, nghiên cứu sinh xin chân thành cảm ơn PGS. Hoàng Văn Hoan và TS.

Phạm Thanh Bình đã nhiệt tình hướng dẫn để nghiên cứu sinh hoàn thành công trình nghiên cứu này. Cuối cùng, nghiên cứu sinh cảm ơn gia đình đã luôn tạo điều kiện, động viên, hỗ trợ tôi trong thời gian thực hiện luận án. Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thu Hương luan an iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN i LỜI CẢM ƠN ii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT vi DANH MỤC BẢNG BIỂU viii DANH MỤC BIỂU ĐỒ ix DANH MỤC HÌNH x MỞ ĐẦU 1 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu 1 2.

Mục tiêu nghiên cứu 3 3. Các câu hỏi nghiên cứu của luận án 4 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4 5. Phương pháp nghiên cứu 6 6.

Những đóng góp mới của luận án 11 7. Kết cấu của luận án 13 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 14 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án 14 1.Xu hướng tác động của chính sách tỷ giá đến XK 14 1. Các mô hình phân tích tác động của chính sách tỷ giá đến XK 24 1.

Khoảng trống nghiên cứu 28 1. Hướng nghiên cứu của luận án 29 1. Những giá trị khoa học luận án được kế thừa 31 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH TỶ GIÁ ĐẾN XUẤT KHẨU CỦA QUỐC GIA 33 2. Chính sách tỷ giá hối đoái 33 2.Khái niệm chính sách tỷ giá hối đoái 33 2.Mục tiêu của chính sách tỷ giá hối đoái trong bối cảnh hội nhập 36 2.Chế độ tỷ giá hối đoái 41 2.Công cụ thực hiện các chính sách tỷ giá hối đoái 45 2.

Xuất khẩu hàng hóa 49 2.Các hình thức XK hàng hóa 49 2.Vai trò của XK hàng hóa trong phát triển kinh tế 51 2.Chỉ tiêu đánh giá mức độ phát triển XK của quốc gia 53 luan an iv 2. Tác động của chính sách tỷ giá đến xuất khẩu 55 2.Quan điểm về đánh giá tác động của chính sách tỷ giá đến xuất khẩu 55 2.Kênh truyền dẫn tác động của chính sách tỷ giá tới XK 56 2. Nhân tố ảnh hưởng đến tác động của chính sách tỷ giá đến XK 60 2. Tác động của chính sách tỷ giá đến XK của một số nước trên thế giới & bài học với Việt Nam 64 2.

Kinh nghiệm của Trung Quốc 64 2. Kinh nghiệm của Hàn Quốc 70 2. Kinh nghiệm của Thái Lan 72 2. Bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam 75 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH TỶ GIÁ ĐẾN XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM TRÊN THỊ TRƯỜNG MỸ 78 3.

Chính sách tỷ giá hối đoái của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập 78 3. Bối cảnh hội nhập 78 3. Mục tiêu của chính sách tỷ giá hối đoái của Việt Nam 81 3. Chế độ và cơ chế tỷ giá hối đoái của Việt Nam 82 3.

Các công cụ điều hành chính sách tỷ giá của Việt Nam 85 3. Diễn biến tỷ giá hối đoái 91 3. Thực trạng xuất khẩu Việt Nam trên thị trường Mỹ thời gian qua 96 3. Kim ngạch XK của Việt Nam trên thị trường Mỹ 96 3.

Cơ cấu hàng xuất khẩu 98 3. Mặt hàng XK chủ lực 99 3. Nghiên cứu định tính về tác động của chính sách tỷ giá đến XK của Việt Nam sang thị trường Mỹ 101 3. Tương quan giữa chính sách tỷ giá và kim ngạch XK Việt Nam sang Mỹ 102 3.

Tương quan giữa chính sách tỷ giá và cơ cấu XK sang Mỹ 104 3. Tương quan giữa chính sách tỷ giá và mặt hàng XK sang Mỹ 106 3. Nghiên cứu định lượng về tác động của chính sách tỷ giá trung tâm đến XK của Việt Nam trên thị trường Mỹ 110 3. Mô hình nghiên cứu định lượng 111 3.

Dữ liệu và nguồn dữ liệu 113 3. Kết quả nghiên cứu 114 luan an v 3. Đánh giá chung tác động của chính sách tỉ giá hối đoái tới XK Việt Nam trên thị trường Mỹ 121 3. Tác động tích cực 121 3.

Tác động tiêu cực 122 3. Nguyên nhân 123 CHƯƠNG 4: ĐỊNH HƯỚNG VÀ KHUYẾN NGHỊ NHẰM PHÁT HUY TÁC ĐỘNG TÍCH CỰC CỦA CHÍNH SÁCH TỶ GIÁ ĐẾN XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM TRÊN THỊ TRƯỜNG MỸ 127 4. Định hướng XK và chính sách tỷ giá hối đoái hướng đến mục tiêu XK của Việt Nam giai đoạn 2021-2030 127 4. Bối cảnh trong nước và quốc tế ảnh hưởng đến XK và chính sách tỷ giá hối đoái của Việt Nam thời kỳ 2021 - 2030 127 4.

Định hướng XK của Việt Nam giai đoạn 2021-2030 130 4. Định hướng chính sách tỷ giá hối đoái hướng đến mục tiêu XK của Việt Nam giai đoạn 2021-2030 133 4. Yêu cầu mới với chính sách tỷ giá hướng đến XK trong bối cảnh hội nhập 134 4. Khuyến nghị nhằm phát huy tác động tích cực của chính sách tỷ giá đến XK của Việt Nam sang thị trường Mỹ 136 4.

Khuyến nghị trong việc lựa chọn chế độ tỷ giá hối đoái 136 4. Khuyến nghị trong lựa chọn công cụ điều hành tỷ giá thúc đẩy XK 141 4. Các giải pháp hỗ trợ và điều kiện 145 4. Phối hợp hiệu quả các chính sách kinh tế vĩ mô 145 4.

Đổi mới mô hình tăng trưởng XK hướng tới XK bền vững 148 4. Kiến nghị Bộ Công Thương 152 KẾT LUẬN 154 TÀI LIỆU THAM KHẢO (Tiếng Anh) 156 TÀI LIỆU THAM KHẢO (Tiếng Việt) 162 PHỤ LỤC 166 Bảng PL.1: Tổng hợp tổng quan nghiên cứu 166 Bảng PL.2: Kim ngạch XK của Việt Nam giai đoạn 2011-2020 179 Bảng PL.3: Tốc độ tăng trưởng XK của Việt Nam giai đoạn 2011-2020 179 Bảng PL.4: Kim ngạch XK mặt hàng chủ lực của Việt Nam sang Mỹ 180 Bảng PL.5: Xu hướng nhập khẩu các mặt hàng của Mỹ giai đoạn 2015-2020 181 luan an vi DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ADF (Augmented Dickey-Fuller): Kiểm định Dickey – Fuller mở rộng APEC (Asia Pacific Economic Cooperation): Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á Thái Bình Dương ARDL (autoregressive distributed lag): Mô hình tự hồi quy phân phối trễ ASEAN (Association of Southeast Asian Nations): Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á BOT (Bank of Thailand): Ngân hàng trung ương Thái Lan CMCN: Cách mạng công nghiệp CPI (Consumer Price Index): Chỉ số giá tiêu dùng CSTGHĐ: Chính sách tỷ giá hối đoái DN: Doanh nghiệp DNNVV: Doanh nghiệp nhỏ và vừa GDP (Gross Domestic Product): Tổng sản phẩm quốc nội ECM (Error Correction Model): mô hình sai số hiệu chỉnh EU (European Union): Liên minh châu Âu EX (Export): Kim ngạch xuất khẩu ER (Exchange Rate): Tỷ giá hối đoái FCFA (Franc Communaute financiere African): Đồng Franc Châu Phi FDI (Foreign Direct Investment): Đầu tư trực tiếp nước ngoài FED (Federal Reserve System): Cục dự trữ liên bang Mỹ FTA (Free Trade Area): Khu vực thương mại tự do FXO (Foreign Exchange Operations): Nghiệp vụ kinh doanh ngoại hối GDP (Gross Domestic Product): Tổng sản phẩm quốc nội IMF (International Monetary Fund): Quỹ tiền tệ quốc tế IRF (Impulse response function): Hàm phản ứng xung JPY (Japanese Yen): Đồng Yên Nhật Bản KRW (Korean Won): Đồng Won Hàn Quốc OECD (Organization for Economic Cooperation and Development): Tổ chức hợp tác và phát triển KT OLS (Ordinary Least Squares): Mô hình bình phương nhỏ nhất OMO (Open Market Operations): Nghiệp vụ thị trường mở NCS: Nghiên cứu sinh luan an vii NDT: Nhân dân tệ Trung Quốc NHHH: Ngân hàng nhà nước NHTM: Ngân hàng thương mại NHTW: Ngân hàng Trung ương NK: Nhập khẩu RER (Real Exchange Rate): Tỷ giá hối đoái thực REER: Tỷ giá hối đoái hiệu dụng thực tế SPS (Sanitary and Phytosanitary): Hiệp định về vệ sinh và kiểm dịch động thực vật của WTO SX: Sản xuất TBT (Technical Barriers to Trade): Hàng rào kỹ thuật trong thương mại TGHĐ: Tỷ giá hối đoái TMQT: Thương mại quốc tế USD (United States dollar): Đô la Mỹ VAR (Vector Autoregression): Mô hình tự hồi quy theo vecto VCB (Vietnam Commercila Bank): Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam VECM (Vector Error Correction. Model): Mô hình Vector hiệu chỉnh sai số VN: Việt Nam XNK: Xuất nhập khẩu XK: Xuất khẩu WB (World Bank): Ngân hàng thế giới WTO (World Trade Organization): Tổ chức thương mại thế giới luan an viii DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2.1: Lựa chọn chính sách trong mô hình Mundell-Fleming. 2: Mục tiêu của chính sách tỷ giá .3: Phân loại cơ chế điều hành tỷ giá hối đoái của IMF .1: Chế độ và cơ chế tỷ giá của Việt Nam giai đoạn 2001 -2020 .2: Xếp hạng và thị phần 10 nước XK hàng đầu vào Mỹ .