Luận án: Phát huy vốn tự nhiên phát triển kinh tế xã hội ĐBSH - Nguyễn Văn Huy

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƯ VIỆN CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN  NGUYỄN VĂN HUY PHÁT HUY VỐN TỰ NHIÊN ĐỂ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI - NĂM 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƯ VIỆN CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN  NGUYỄN VĂN HUY PHÁT HUY VỐN TỰ NHIÊN ĐỂ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG Chuyên ngành: KINH TẾ PHÁT TRIỂN Mã số: 62310105 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: 1. TẠ ĐÌNH THI HÀ NỘI - NĂM 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng được bảo vệ ở bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Tác giả luận án Nguyễn Văn Huy i LỜI CẢM ƠN Với tình cảm chân thành và lòng biết ơn sâu sắc, tôi xin trân trọng gửi lời cảm ơn tới Ban lãnh đạo Viện Chiến lược phát triển cùng các thầy cô giáo tham gia giảng dạy đã cung cấp những kiến thức cơ bản, chuyên môn sâu và đã giúp đỡ tôi trong quá trình học tập nghiên cứu.

Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Nguyễn Danh Sơn và TS. Tạ Đình Thi - những người hướng dẫn khoa học đã tận tâm giúp đỡ và chỉ dẫn cho tôi những kiến thức cũng như phương pháp luận trong suốt thời gian hướng dẫn nghiên cứu, hoàn thành luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn các Sở, Ban, Ngành có liên quan đã cung cấp tài liệu, các bạn đồng nghiệp, những người thân, bạn bè đã động viên, giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án này. Tôi xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày …… tháng …… năm 2020 Tác giả Nguyễn Văn Huy ii MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu. Mục đích nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Tiếp cận nghiên cứu. Phương pháp thu thập tài liệu. Phương pháp xử lý dữ liệu. Khung logic nghiên cứu.

Đóng góp mới của luận án. Kết cấu của luận án.13 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN PHÁT HUY VỐN TỰ NHIÊN ĐỂ PHÁT TRIỂN KTXH VÙNG. Nghiên cứu về phát huy vốn tự nhiên cho phát triển kinh tế-xã hội vùng. Nghiên cứu về hiệu quả phát huy vốn tự nhiên.

Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng tới phát huy vốn tự nhiên trong phát triển KTXH vùng. Nghiên cứu về phát huy nguồn vốn tự nhiên cho phát triển KTXH vùng ĐBSH. Những khoảng trống nghiên cứu và dự kiến đóng góp của luận án. Khoảng trống nghiên cứu.

Hướng nghiên cứu của luận án.29 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1.30 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT HUY VỐN TỰ NHIÊN ĐỂ PHÁT TRIỂN KTXH VÙNG VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN. Vốn và vốn tự nhiên. Phát huy nguồn vốn tự nhiên. Vùng và phát triển KTXH vùng.

Phát huy vốn tự nhiên để phát triển KTXH vùng. Phân loại và đặc điểm của vốn tự nhiên. Phân loại vốn tự nhiên. Đặc điểm của vốn tự nhiên.

Mối quan hệ giữa phát huy vốn tự nhiên và phát triển KTXH vùng. Vai trò của vốn tự nhiên trong phát triển KTXH vùng. Tất yếu phát huy vốn tự nhiên để phát triển KTXHvùng. Các nhân tố ảnh hưởng đến phát huy vốn tự nhiên trong phát triển KTXH vùng.

Nhân tố chủ quan. Nhân tố khách quan. Đo lường phát huy vốn tự nhiên để phát triển KTXH vùng. Tiêu chí đánh giá mức độ bền vững khi phát huy vốn tự nhiên để phát triển KTXH.

Một số chỉ tiêu cụ thể. Kinh nghiệm thực tiễn về phát huy vốn tự nhiên để phát triển KTXH vùng. Kinh nghiệm một số quốc gia. Kinh nghiệm của một số vùng.

Bài học rút ra cho vùng ĐBSH.76 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2.78 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT HUY VỐN TỰ NHIÊN ĐỂ PHÁT TRIỂN KTXH VÙNG ĐBSH. Khái quát về vùng ĐBSH. Vùng ĐBSHtrong hệ thống vùng của Việt Nam. Đặc điểm vùng đồng bằng sông Hồng.

Nhân tố ảnh hưởng tới phát huy vốn tự nhiên để phát triển KTXH vùng ĐBSH. Mô hình nghiên cứu. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng. Thực trạng mức độ bền vững khi phát huy vốn tự nhiên để phát triển KTXH vùng ĐBSH.

Mức độ lãng phí tài nguyên. Nâng cao chất lượng (giá trị) tài nguyên. Thực trạng thể chế phát huy vốn tự nhiên ở vùng ĐBSH. Các văn bản quy định về phát huy vốn tự nhiên.

Mục tiêu trong quy hoạch phát huy vốn tự nhiên để phát triển KTXH vùng 106 3. Chính sách phát huy vốn tự nhiên vùng ĐBSH. Thực hiện chính sách bảo tồn, khôi phục, giảm thiểu tác động tiêu cực đối với vốn tự nhiên trong quá trình sử dụng. Thực trạng hiệu quả phát huy vốn tự nhiên để phát triển KTXHvùng ĐBSH.

Giá trị kinh tế của vốn tự nhiên. Hiệu quả phát triển KTXH. Đánh giá chung về phát huy vốn tự nhiên để phát triển KTXH vùng ĐBSH. Kết quả đạt được về phát huy vốn tự nhiên để phát triển KTXH vùng ĐBSH 137 3.

Những hạn chế về phát huy vốn tự nhiên để phát triển KTXH vùng đồng bằng sông Hồng.140 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3.144 CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG PHÁT HUY VỐN TỰ NHIÊN ĐỂ PHÁT TRIỂN KTXH VÙNG ĐBSHGIAI ĐOẠN 2021 - 2030. Bối cảnh phát triển. Bối cảnh quốc tế và khu vực. Bối cảnh trong nước.

Quan điểm định hướng và mục tiêu phát huy vốn tự nhiên để phát triển KTXHvùng ĐBSH. Tiếp cận mới về tài nguyên tự nhiên như là vốn tự nhiên trong phát triển KTXH. Quan điểm phát huy vốn tự nhiên. Mục tiêu phát huy vốn tự nhiên.

Yêu cầu phát huy vốn tự nhiên. Một số giải pháp tăng cường phát huy vốn tự nhiên để phát triển KTXH vùng ĐBSH. Ứng dụng công nghệ hiện đại vào khai thác và sử dụng vốn tự nhiên. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ có trình độ chuyên môn về lượng giá tài nguyên thiên nhiên.

Hoàn thiện cơ sở pháp lý, xây dựng chính sách và những quy định về sử dụng hợp lý vốn tự nhiên. Đổi mới các biện pháp quản lý nhằm tăng hường hiệu quả phát huy vốn tự nhiên để phát triển KTXHvùng. Tăng cường nhận thức về vốn tự nhiên và giá trị vốn tự nhiên để phát triển KTXHvùng ĐBSH. Chuyển hướng từ mô hình kinh tế truyền thống- kinh tế tuyến tính sang mô hình kinh tế tuần hoàn.194 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4.216 vi DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa của từ viết tắt BĐKH Biến đổi khí hậu ĐBSH Đồng bằng sông Hồng CNH-HĐH Công nghiệp hoá - hiện đại hoá GDP Tổng sản phẩm quốc nội HST Hệ sinh thái KCN Khu công nghiệp KT-XH Kinh tế - xã hội KTTĐ Kinh tế trọng điểm vii DANH MỤC HÌNH VẼ Sơ đồ 1: Khung logic nghiên cứu của luận án.1: Phân loại vốn tự nhiên theo khả năng cung cấp hàng hoá, dịch vụ.2: Sơ đồ phân tích các thành phần của tổng giá trị kinh tế.1: Bản đồ vùng đồng bằng sông Hồng.

Mô hình nghiên cứu đề xuất của tác giả.2: Cơ cấu sử dụng nước năm 2010 của vùng ĐBSH.3: Tỷ trọng % và bình quân đầu người về diện tích đất ở, đất chuyên dùng và đất nông nghiệp của cả nước và các vùng KTTĐ năm 2011.4: Bản đồ khoáng sản phía Bắc Việt Nam.1: Các phương pháp lượng giá vốn tự nhiên.180 i DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1. Tổng hợp các nhân tố ảnh hưởng tới việc sử dụng vốn tự nhiên.1: Bộ tiêu chí đánh giá phát huy vốn tự nhiên.2: Các công cụ kinh tế được áp dụng ở các nước Châu Âu. Độ tin cậy của các thang đo.2: Kết quả khảo sát về thực trạng các nhân tố ảnh hưởng đến phát huy vốn tự nhiên vùng ĐBSH.3: Tổng hợp các loại đất vùng ĐBSH.4: Các loại đất ở vùng ĐBSH.5: Nguồn lợi cá, tôm và mực biển vịnh Bắc Bộ (tấn). Thực trạng khai thác, sử dụng nước dưới đất của ĐBSH, Hà Nội và toàn lãnh thổ Việt Nam.7: Cơ cấu sử dụng đất của ĐBSH tại thời điểm 12/2017.8: Diện tích rừng các tỉnh ĐBSH.9: Diện tích 3 loại rừng ở ĐBSH.10: Chi phí y tế từ ô nhiễm bụi than trực tiếp.11: Thống kê các Trường đại học, cao đẳng và học viện trong cả nước.

Công cụ tài chính và cơ chế dựa vào thị trường.183 ii MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của Đề tài Tài nguyên thiên nhiên là những của cải vật chất có sẵn trong tự nhiên mà con người có thể khai thác, chế biến, sử dụng, phục vụ cuộc sống của con người. Tài nguyên thiên nhiên ngày càng bị khai thác cạn kiệt và trở nên khan hiếm, đã ảnh hưởng mạnh tới quá trình phát triển kinh tế - xã hội (KTXH) ở nhiều quốc gia. Nếu tài nguyên thiên nhiên vẫn tiếp tục bị khai thác thiếu bền vững với tốc độ đáng báo động như hiện nay, chắc chắn thế giới sẽ đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng, đó là: cạn nguồn cung nguyên liệu cho sản xuất, khủng hoảng phát sinh do tranh chấp tài nguyên, thất nghiệp gia tăng, ô nhiễm, suy thoái môi trường và nhiều vấn đề an ninh phi truyến thống như di dân, an ninh tài nguyên nước, biến đổi khí hậu.

Một trong các nguyên nhân sâu xa của các vấn đề trên bắt nguồn từ mô hình phát triển lấy tăng trưởng kinh tế làm trọng, khuyến khích sản xuất dựa trên nền tảng tiết kiệm chi phí bằng cách sử dụng những đầu vào miễn phí, đó là nguồn tài nguyên sẵn có của tự nhiên và các hàng hóa, dịch vụ được nguồn đầu vào tự nhiên cung cấp. Nếu chúng ta không nhận thức được tài nguyên thiên nhiên như một “nguồn vốn”, phải bỏ chi phí “đầu tư” và khi sử dụng, giá trị phải được bảo tồn, thậm chí “sinh lãi” thì nguồn đầu vào sản xuất quan trọng này sẽ ngày càng cạn kiệt. Điều này sẽ ảnh hưởng tới hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nói riêng và sự phát triển KTXH của một quốc gia nói chung.