Luận án tiến sĩ kinh tế: Nghiên cứu nhân tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của tỉnh Thái Nguyên - Nguyễn Xuân Quang

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH NGUYỄN XUÂN QUANG NGHIÊN CỨU NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA TỈNH THÁI NGUYÊN Ngành: Quản lý kinh tế Mã số: 9340410 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn ĐìnhThọ THÁI NGUYÊN - 2021 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các nội dung nêu trong luận án là trung thực, mọi trích dẫn đều được chỉ rõ nguồn gốc. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận án ii LỜI CẢM ƠN Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo và các thầy cô giáo Khoa Quản lý - Luật Kinh tế - Trƣờng Đại học Kinh tế & QTKD - Đại học Thái Nguyên đã tạo điều kiện cho tôi học tập và nghiên cứu.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất tới PGS. Nguyễn Đình Thọ- ngƣời hƣớng dẫn khoa học đã tận tình giúp đỡ và định hƣớng để tôi hoàn thành Luận án. Tôi xin trân trọng cảm ơn Sở Công Thƣơng, Sở Kế hoạch & Đầu tƣ, Sở Nội vụ, Sở tài chính, Cục Thống kê tỉnh, UBND các huyện, thành phố, thị xã cùng các chủ doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên đã nhiệt tình hợp tác và giúp đỡ tôi thực hiện Luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn đồng nghiệp, bạn bè và gia đình đã luôn kịp thời động viên, chia sẻ và tạo điều kiện tốt nhất trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu.

Thái Nguyên, ngày 18 tháng 12 năm 2021 Tác giả luận án Nguyễn Xuân Quang iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC.iii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT.vii DANH MỤC CÁC BẢNG.viii DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỂU ĐỒ. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu.

Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án. Kết cấu của luận án. 7 Chƣơng 1:TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU.

Các nghiên cứu về lợi thế so sánh và cạnh tranh. Các nghiên cứu về năng lực cạnh tranh quốc gia và năng lực cạnh tranh địa phƣơng. Các nghiên cứu ở nƣớc ngoài. Các nghiên cứu ở trong nƣớc.

Các kết luận rút ra từ tổng quan các công trình nghiên cứu. Khoảng trống nghiên cứu.20 Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÁC NHÂN TỐẢNH HƢỞNG ĐẾN NĂNG LỰC CẠNH TRANH CẤP TỈNH. Cơ sở lý luận về năng lực cạnh tranh cấp tỉnh. Khái niệm năng lực cạnh tranh cấp tỉnh.

Một số lý thuyết về năng lực cạnh tranh. Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh. Cơ sở lý luận của mô hình lý thuyết đo lƣờng các nhân tố tác động đến năng lực cạnh tranh. Các nhân tố ảnh hƣởng đến năng lực cạnh tranh cấp tỉnh.

Kinh nghiệm thực tiễn về nâng cao năng lực cạnh tranh cấp tỉnh. Kinh nghiệm nâng cao năng lực cạnh tranh của thành phố Đà Nẵng. Kinh nghiệm nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh Quảng Ninh. Kinh nghiệm nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh Bắc Ninh.49 C h ƣ ơ n g 3 : PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Câu hỏi nghiên cứu. Cách tiếp cận, quy trình nghiên cứu và khung phân tích. Cách tiếp cận. Quy trình nghiên cứu và khung phân tích.

Mô hình và các giả thuyết nghiên cứu. Mô hình nghiên cứu đề xuất về các nhân tố ảnh hƣởng đến năng lực cạnh tranh của tỉnh Thái Nguyên. Các giả thuyết nghiên cứu. Nghiên cứu định tính thang đo các nhân tố ảnh hƣởng đến nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh Thái Nguyên.

Phƣơng pháp chuyên gia/nhà quản lý. Đánh giá sơ bộ thang đo. Phƣơng pháp thu thập, xử lý và phân tích thông tin. Phƣơng pháp thu thập thông tin.

Phƣơng pháp xử lý và phân tích thông tin. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu.67 Chƣơng 4: THỰC TRẠNG CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA TỈNH THÁI NGUYÊN. Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của Thái Nguyên. Điều kiện tự nhiên tỉnh Thái Nguyên.

Điều kiện kinh tế, xã hội. Kết quả đạt đƣợc trong nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh Thái Nguyên. Kết quả cải thiện chỉ số năng lực cạnh tranh của tỉnh Thái Nguyên. Thực trạng các nhân tố ảnh hƣởng đến năng lực cạnh tranh của tỉnh Thái Nguyên.

Thực trạng nhân tố lợi thế về vị trí địa lý và tài nguyên. Thực trạng nhân tố hạ tầng kỹ thuật. Thực trạng nhân tố hạ tầng văn hóa, giáo dục, y tế, xã hội. Thực trạng nhân tố quy mô của tỉnh.

Thực trạng nhân tố môi trƣờng kinh doanh. Thực trạng nhân tố trình độ phát triển cụm ngành. Thực trạng nhân tố chính sách tài khóa, đầu tƣ, tín dụng, cơ cấu. Thực trạng nhân tố hoạt động và chiến lƣợc của doanh nghiệp.

Phân tích các nhân tố ảnh hƣởng đến năng lực cạnh tranh của tỉnh Thái Nguyên. Kiểm định độ tin cậy của thang đo sử dụng trong phân tích các nhân tố ảnh hƣởng tới năng lực cạnh tranh của tỉnh Thái Nguyên. Phân tích nhân tố khám phá (EFA) ảnh hƣởng tới năng lực cạnh tranh của tỉnh Thái Nguyên. Phân tích mô hình hồi quy đa biến về các nhân tố ảnh hƣởng tới năng lực cạnh tranh của tỉnh Thái Nguyên.

Đánh giá kết quả phân tích năng lực cạnh tranh của tỉnh Thái Nguyên.127 Chƣơng 5:GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANHCỦA TỈNH THÁI NGUYÊN. Bối cảnh quốc tế và trong nƣớc ảnh hƣởng đến năng lực cạnh tranh của tỉnh Thái Nguyên. Bối cảnh quốc tế ảnh hƣởng đến năng lực cạnh tranh của tỉnh Thái Nguyên. Bối cảnh trong nƣớc ảnh hƣởng đến năng lực cạnh tranh của tỉnh Thái Nguyên 138 5.

Quan điểm, định hƣớng và mục tiêu về nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh Thái Nguyên. Quan điểm nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh Thái Nguyên. Định hƣớng nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh Thái Nguyên. Mục tiêu về nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh Thái Nguyên.

Một số giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh Thái Nguyên. Phát huy lợi thế về vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, bảo tồn và sử dụng có hiệu quả nguồn tài nguyên. Khai thác và phát huy lợi thế về hạ tầng, xây dựng và phát triển hạ tầng kỹ thuật đồng bộ, tăng cƣờng công tác quy hoạch, quản lý quy hoạch, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận đất đai và bồi thƣờng giải phóng mặt bằng. Xây dựng và phát triển đồng bộ hạ tầng văn hóa, giáo dục, y tế, xã hội.

Khai thác, phát triển toàn diện lợi thế quy mô của tỉnh. Nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua tập trung cải thiện môi trƣờng đầu tƣ, kinh doanh. Nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua cải thiện trình độ phát triển cụm ngành. Hoàn thiện chính sách tài khóa, tín dụng, cơ cấu.

Đẩy mạnh hiệu quả hoạt động và chiến lƣợc phát triển của doanh nghiệp. Tạo dựng môi trƣờng sinh thái khởi nghiệp để phát triển đổi mới và sáng tạo, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số.158 KIẾN NGHỊ, ĐỀ XUẤT.161 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.162 TÀI LIỆU THAM KHẢO.170 vii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT CN Công nghiệp CNTT Công nghệ thông tin DN Doanh nghiệp FDI Đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài GTSX Giá trị sản xuất GTVT Giao thông vận tải HTX Hợp tác xã ICT Chỉ số sẵn sàng cho phát triển và ứng dụng công nghệ thông tin KH&CN Khoa học & Công nghệ KT Kinh tế KKT Khu kinh tế KT-XH Kinh tế - xã hội LTCT Lợi thế cạnh tranh LTSS Lợi thế so sánh MTKD Môi trƣờng kinh doanh NLCT Năng lực cạnh tranh NSLĐ Năng suất lao động PAPI Chỉ số Quản trị và Hành chính công cấp tỉnh Par Index Chỉ số cải cách hành chính của các Bộ, cơ quan ngang Bộ, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ƣơng PCI Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh QLKT Quản lý kinh tế SIPAS Chỉ số hài lòng của ngƣời dân, tổ chức đối với sự phục vụ của cơ quan hành chính Nhà nƣớc SX-KD Sản xuất - kinh doanh TTHC Thủ tục hành chính TW Trung Ƣơng UBND Ủy ban Nhân dân viii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 3. Đo lƣờng thang đo lợi thế về vị trí địa lý và tài nguyên. Đo lƣờng thang đo hạ tầng kỹ thuật.

Đo lƣờng thang đo hạ tầng văn hóa, giáo dục, y tế, xã hội. Đo lƣờng thang đo quy mô của địa phƣơng. Đo lƣờng thang đo về môi trƣờng kinh doanh. Đo lƣờng thang đo trình độ phát triển cụm ngành.

Đo lƣờng thang đo chính sách tài khóa, đầu tƣ, tín dụng, cơ cấu. Đo lƣờng thang đo hoạt động và chiến lƣợc của doanh nghiệp. Đo lƣờng thang đo về năng lực cạnh tranh cấp tỉnh. Thông tin chi tiết mẫu khảo sát.

Thang đo Likert đo lƣờng mức độ đồng ý. Hiện trạng sử dụng đất của tỉnh Thái Nguyên tính đến ngày 31/12/2020. Một số chỉ tiêu kinh tế, xã hội của tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2016-2020. Điểm số, xếp hạng Chỉ số PCI tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2016 - 2020.

Các Khu, Cụm công nghiệp trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. Số tổ chức giáo dục đại học và tổ chức khoa học và công nghệ. Thực trạng y tế của tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2016-2020. Lực lƣợng lao động tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2016-2020.

Lao động đang làm việc phân theo khu vực kinh tế. Một số kết quả kinh tế - xã hội của tỉnh đạt đƣợc từ công tác cải thiện môi trƣờng kinh doanh. Thực trạng các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. Chi đầu tƣ phát triển từ NSNN tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2016-2020.

Vốn đầu tƣ trên địa bàn phân theo nguồn vốn. Thực trạng doanh nghiệp tỉnh Thái Nguyên phân theo loại hình sở hữu. Cronbach s Alpha của các khái niệm nghiên cứu. Tổng hợp kết quả phân tích EFA các biến.

Phân tích nhân tố khám phá biến năng lực cạnh tranh. Tổng phƣơng sai trích. Kiểm định KMO và Bartlett. Tổng phƣơng sai đƣợc giải thích (Total Variance Explained).

Bảng phân tích tổng thể mô hình nghiên cứu. Phân tích hồi quy về các nhân tố ảnh hƣởng tới năng lực cạnh tranh của tỉnh Thái Nguyên. Phân tích hồi quy về các nhân tố ảnh hƣởng tới năng lực cạnh tranh của tỉnh Thái Nguyên. Phân tích hồi quy về các nhân tố ảnh hƣởng tới năng lực cạnh tranh của tỉnh Thái Nguyên.

Giá trị beta chuyển hóa của các biến.126 x DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỂU ĐỒ Hình 2.1: Mô hình kim cƣơng của Michael Porter.2: Tam giác năng lực cạnh tranh.3: Khung phân tích NLCT địa phƣơng của Vũ Thành Tự Anh.4: Khung lý thuyết các nhân tố ảnh hƣởng đến NLCT của tỉnh dƣới góc độ quản lý kinh tế.1: Quy trình nghiên cứu của luận án.2: Khung phân tích NLCT cấp tỉnh.