Luận án TS: Yếu tố tác động thương mại nội ngành nông sản Việt Nam - APEC

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QTKD ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QTKD ---------------- VÕ THY TRANG LUẬN ÁN TIẾN SĨ ĐỀ TÀI: CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN THƢƠNG MẠI NỘI NGÀNH HÀNG NÔNG NGHIỆP GIỮA VIỆT NAM VÀ APEC NCS. VÕ THY TRANG Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Khánh Doanh LUẬN ÁN TIẾN SĨ NÔNG NGHIỆP Thái Nguyên, 2017 ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QTKD VÕ THY TRANG Chuyên ngành kinh tế nông nghiệp Mã số: 62 62 01 15 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NÔNG NGHIỆP Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Khánh Doanh Thái Nguyên, 2017 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, là kết quả hoạt động nghiêm túc, tìm tòi trong quá trình nghiên cứu của tôi. Các nội dung nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận án Võ Thy Trang ii LỜI CẢM ƠN Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng đào tạo, các thầy cô giáo Khoa Quản trị kinh doanh của Trường Đại học Kinh tế và QTKD - Đại học Thái Nguyên đã tạo điều kiện cho tôi học tập và nghiên cứu.

Đặc biệt, tôi xin trân trọng cảm ơn PGS.TS Nguyễn Khánh Doanh đã tận tình giúp đỡ, hướng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu bằng một tinh thần khoa học nhiệt thành và nghiêm túc. Tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã quan tâm động viên, khích lệ, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu. Tác giả luận án Võ Thy Trang iii MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục.

iii Danh mục các kí hiệu và từ viết tắt. vi Danh mục bảng biểu. v Danh mục đồ thị, sơ đồ. vi MỞ ĐẦU.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THƢƠNG MẠI NỘI NGÀNH HÀNG NÔNG SẢN. Lý luận về thương mại nội ngành. Lý luận về thương mại nội ngành hàng nông sản. Cơ sở thực tiễn.

Cơ sở thực tiễn về thương mại nội ngành. Bài học kinh nghiệm cho nghiên cứu tại Việt Nam. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Câu hỏi nghiên cứu.

Phương pháp tiếp cận và khung phân tích. Phương pháp tiếp cận. Khung phân tích. Phương pháp thu thập thông tin.

Cách thức thu thập và nguồn dữ liệu .2 Tổng hợp dữ liệu. Phương pháp phân tích. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu. THỰC TRẠNG CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN THƢƠNG MẠI NỘI NGÀNH HÀNG NÔNG SẢN GIỮA VIỆT NAM VÀ APEC.

Tác động của APEC trong tiến trình hội nhập kinh tế của Việt Nam. Khái quát về kết quả xuất nhập khẩu nông sản giữa Việt Nam và APEC. Kết quả xuất khẩu nông sản giữa Việt Nam sang các thành viên APEC. Kết quả nhập khẩu nông sản Việt Nam từ các thành viên APEC.

Thực trạng thương mại nội ngành hàng nông sản giữa Việt Nam và các thành viên APEC. Khái quát về thương mại nội ngành hàng nông sản. Thương mại nội ngành hàng nông sản chủ yếu giữa Việt Nam và một số thành viên APEC. Mức độ thương mại nội ngành hàng nông sản theo chiều ngang.

Mức độ thương mại nội ngành hàng nông sản theo chiều dọc. Phân tích các yếu tố tác động đến IIT hàng nông sản giữa VN và APEC. Thống kê mô tả. Ma trận tương quan giữa các biến số.

Kết quả ước lượng mô hình. GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY THƢƠNG MẠI NỘI NGÀNH HÀNG NÔNG SẢN GIỮA VIỆT NAM VÀ APEC. Xu hướng thị trường tiêu dùng nông sản và dự báo IIT hàng nông sản giữa Việt Nam và APEC đến năm 2020. Xu hướng phát triển của thị trường.

Xu hướng tiêu dùng nông sản. Quan điểm, định hướng xuất nhập khẩu nông sản của Việt Nam giữa Việt Nam và APEC đến năm 2020. Định hướng xuất nhập khẩu nông sản giữa Việt Nam và APEC đến năm 2020 .1 Định hướng xuất khẩu nông sản .2 Định hướng nhập khẩu nông sản. Những lợi thế và bất lợi trong phát triển IIT nông sản giữa VN và APEC.

Những lợi thế. Một số giải pháp nhằm thúc đẩy thương mại nội ngành hàng nông sản giữa Việt Nam và APEC. Tăng trưởng bền vững về quy mô kinh tế của Việt Nam. Phát triển sản xuất nông sản hàng hóa gắn với phát triển kinh tế và cải thiện thu nhập cho người dân .Đẩy mạnh mức độ IIT dựa vào yếu tố về khoảng cách địa lý.

Nâng cao chất lượng nông sản chế biến. Tăng cường kí kết các Hiệp định thương mại song phương. Mở cửa thị trường và tăng cường hợp tác đầu tư trong nông nghiệp. Đẩy mạnh tập trung ruộng đất cho sản xuất hàng nông sản.

Đa dạng hóa nông sản nhập khẩu phục vụ thị trường tiêu dùng nội địa. 158 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA NGHIÊN CỨU SINH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 161 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 162 PHỤ LỤC vi DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU VÀ TỪ VIẾT TẮT Các kí hiệu, Tiếng Anh Tiếng Việt từ viết tắt AFTA ASEAN Free Trade Area Khu vực mậu dịch tự do ASEAN Asia-Pacific Economic Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – APEC Cooperation Thái Bình Dương GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài FEM Fixed Effect Model Mô hình tác động cố định FTA Free Trade Agrrement Hiệp định thương mại tự do GM Gravity Model Mô hình trọng lực GLS Generalized least squares Hồi quy hai giai đoạn GLM General Linear Model Mô hình tuyến tính tổng quát HIIT Horizontal Intra - Industry Trade Thương mại nội ngành theo chiều ngang Harmonized Commodity Hệ thống hài hòa mô tả và mã hóa HS Description and Coding System hàng hóa IIT Intra - Industry Trade Thương mại nội ngành IMF International Monetary Fund Quỹ Tiền tệ Quốc tế MNC Multinational Corporation Công ty đa quốc gia Phương pháp bình phương nhỏ nhất OLS Ordinary Least Square thông thường REM Random Effect Model Mô hình tác động ngẫu nhiên Standard International Trade SITC Danh mục tiêu chuẩn Ngoại thương Classification VIIT Vertical Intra Industry Trade Thương mại nội ngành theo chiều dọc 2SLS Two-stage Least-squares Model Bình phương nhỏ nhất hai giai đoạn WB World Bank Ngân hàng thế giới WTO World Trade Organization Tổ chức thương mại thế giới v DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1.1: Tóm lược các yếu tố tác động đến IIT qua công trình nghiên cứu .1: Tóm tắt các yếu tố tác động và dấu hiệu dự đoán .1: Khối lượng thương mại nội ngành hàng nông sản giữa Việt Nam và các thành viên APEC .2: Chỉ số thương mại nội ngành hàng nông sản giữa Việt Nam và các thành viên APEC .3: IIT các mặt hàng nông sản chủ yếu giữa Việt Nam – Trung Quốc .4: IIT các mặt hàng nông sản chủ yếu giữa Việt Nam – Thái Lan .5: IIT các mặt hàng nông sản chủ yếu giữa Việt Nam – Indonesia .6: IIT các mặt hàng nông sản chủ yếu giữa Việt Nam – Singapore .7: Chỉ số thương mại nội ngành hàng nông sản theo chiều ngang giữa Việt Nam và các thành viên APEC .8: Chỉ số thương mại nội ngành hàng nông sản theo chiều dọc giữa Việt Nam và các thành viên APEC .9: Chỉ số thương mại nội ngành hàng nông sản chủ yếu giữa Việt Nam và một số thành viên APEC.

Thống kê mô tả của các biến trong mô hình thương mại nội ngành. Kết quả ước lượng các yếu tố ảnh hưởng đến thương mại nội ngành hàng nông sản giữa Việt Nam và APEC như sau:. 122 vi DANH MỤC ĐỒ THỊ, SƠ ĐỒ Sơ đồ 1.1: Tóm tắt mô hình IIT theo chiều ngang và chiều dọc .1: Các yếu tố tác động đến thương mại nội ngành nông sản của Việt Nam .1: Kim ngạch xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang APEC .2: Thị phần xuất khẩu nông sản của Việt Nam giai đoạn 1997 - 2014 .3: Tỷ lệ xuất khẩu nông sản chủ yếu sang các nước thành viên APEC .4: Kim ngạch xuất khẩu nông sản chủ yếu sang các thành viên APEC.5:Thị trường xuất khẩu nông sản chủ yếu của Việt Nam sang APEC trung bình giai đoạn 2000 - 2014 .6: Tình hình xuất khẩu nông sản theo nhóm hàng giữa VN – APEC .7: Cơ cấu nông sản xuất khẩu theo nhóm hàng giữa VN – APEC .8: Kim ngạch nhập khẩu của Việt Nam từc ác thành viên APEC .9: Kim ngạch xuất nhập khẩu nông sản giữa Việt Nam và APEC .10: Kim ngạch nhập khẩu nông sản chủ yếu từ các thành viên APEC .11: Tình hình nhập khẩu nông sản theo nhóm hàng giữa VN - APEC .12: Cơ cấu nhập khẩu nông sản theo nhóm hàng giữa VN - APEC .1: Xu hướng thương mại nội ngành hàng nông sản giữa VN – APEC. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN Quá trình toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế đang diễn ra mạnh mẽ trên thế giới và có tác động lớn đối với nền nông nghiệp.

Sau 30 năm đổi mới, nông nghiệp Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn và đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế - xã hội. Trong đó sản phẩm nông nghiệp tăng trưởng theo hướng sản xuất hàng hóa, đảm bảo vững chắc an ninh lương thực quốc gia. Không những thế, hàng nông sản của Việt Nam đã được thị trường thế giới biết đến và một số mặt hàng nông sản xuất khẩu chiếm tỷ trọng lớn, khẳng định vị thế trên thị trường thế giới. Thực hiện nền kinh tế mở với sự quản lý của Nhà nước, thương mại nông sản của Việt Nam đã có những bước phát triển vượt bậc và có đóng góp to lớn vào quá trình phát triển kinh tế, tạo điều kiện sử dụng có hiệu quả hơn các nguồn lực trong và ngoài nước, đáp ứng tốt hơn các nhu cầu đa dạng của người tiêu dùng.

Trong sự tăng trưởng của thương mại quốc tế về nông nghiệp phải kể đến sự đóng góp to lớn của thương mại nội ngành hàng nông sản. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng thương mại nội ngành ngày càng chiếm phần lớn trong khối lượng thương mại của thế giới. Thương mại nội ngành đang trở thành một bộ phận quan trọng của thương mại thế giới. Thông qua việc tham gia vào thương mại nội ngành hàng nông sản, một nước có thể cùng một lúc thay đổi số loại sản phẩm tự mình sản xuất ra và góp phần gia tăng sự đa dạng hàng hóa cho người tiêu dùng lựa chọn tại thị trường nội địa.