Luận án Tiến sĩ Kinh tế Phan Mạnh Hùng (2016): Thực trạng và giải pháp phát triển kinh tế - xã hội hành lang quốc lộ 12A, Quảng Bình

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƯ VIỆN CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN PHAN MẠNH HÙNG THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ ­ XÃ HỘI HÀNH LANG QUỐC LỘ 12 A QUẢNG BÌNH LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ ii HÀ NỘI ­ 2016 i BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƯ VIỆN CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN PHAN MẠNH HÙNG THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ ­ XÃ HỘI HÀNH LANG QUỐC LỘ 12 A QUẢNG BÌNH Chuyên ngành: Kinh tế phát triển Mã số: 62.05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1. TS BÙI TẤT THẮNG 2. NGUYỄN BÁ ÂN ii HÀ NỘI ­ 2016 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết luận trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng.

Phan Mạnh Hùng ii LỜI CÁM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất của tôi đối với PGS. Bùi Tất Thắng, TS Nguyễn Bá Ân đã tận tình giúp đỡ, hướng dẫn tôi trong suốt thời gian tôi nghiên cứu, thực hiện và hoàn thành luận án. Tôi cũng xin cám ơn chân thành TS. Đặng Quốc Tuấn đã động viên và đóng góp nhiều ý kiến quý báu đối với nội dung luận án.

Tôi xin chân thành cám ơn các Phòng, Ban chức năng của Viện Chiến lược Phát triển, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã giúp đỡ tôi thực hiện luận án. Trong quá trình nghiên cứu thực hiện luận án, tôi luôn nhận được sự động viên, giúp đỡ của của gia đình, cơ quan, đồng nghiệp, bạn bè th ân thiết trong ngoài cơ quan. Vì vậy, nhân dịp này tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đối với họ vì sự giúp đỡ chân thành và quý báu đó. Phan Mạnh Hùng iii MỤC LỤC LỜI CÁM ƠN.

ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CÁC HÌNH. x DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT. Tính cấp thiết của đề tài luận án.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án. Mục tiêu tổng quát. Mục tiêu cụ thể. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu.

Cách tiếp cận. Phương pháp nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án. Cấu trúc của luận án. 9 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN .9 HÀNH LANG KINH TẾ.1 Các công trình nước ngoài.2 Các công trình trong nước.

Những vấn đề nghiên cứu và cách tiếp cận trong luận án. 20 * Tiểu kết chương 1. 26 iv CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN VỀ HÀNH LANG KINH TẾ.26 VÀ PHÁT TRIỂN HÀNH LANG KINH TẾ. Các khái niệm liên quan.

Khái niệm về hành lang kinh tế. Cụm ngành và năng lực cạnh tranh. Vai trò của hành lang kinh tế trong phát triển kinh tế­xã hội. Điều kiện hình thành và nhân tố ảnh hưởng đến phát triển HLKT.

Điều kiện hình thành. Phân công lao động xã hội theo lãnh thổ và sự xuất hiện của HLKT. Sự hiện diện và sức sống của các tuyến, trục giao thông. Dọc tuyến có các đô thị trung tâm và lãnh thổ có khả năng tập trung hoạt động kinh tế.

Xuất hiện sự phối hợp chặt chẽ của hai đầu mút và các trung điểm của tuyến trục giao thông. Được sự ủng hộ của nhà quản lý và dân chúng. Có tiềm năng mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn khi có sự phối hợp.Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển hành lang kinh tế. Ý chí chính trị của Chính phủ và chính quyền địa phương có tuyến trục giao thông chạy qua.

Luật pháp và cơ chế chính sách của Chính phủ (của một quốc gia hay của các quốc gia) có liên quan đến tuyến hành lang. Sự quan tâm của các nhà đầu tư (thông qua khả năng hiệu quả đem lại cho họ), nhất là các nhà đầu tư có tiềm năng lớn. Có sự hỗ trợ tiềm lực kinh tế từ các vùng phụ cận. Cơ sở thực tiễn­ kinh nghiệm hình thành, phát triển hành lang kinh tế trên thế giới.

Hình thành và phát triển HLKT ở Châu Âu và Bắc Mỹ. Lựa chọn tuyến trục giao thông chính, có vị trí thuận lợi, có khả năng liên kết cao các trung tâm kinh tế, tạo ra hiệu quả kinh tế lớn. Ưu tiên trong cơ chế chính sách phát triển HLKT. Các hành lang kinh tế ở các quốc gia Châu Phi.

Hành lang Nacala. Hành lang Maputo (MDC). Hành lang kinh tế ở các quốc gia châu Á. Tính tất yếu của việc hình thành, phát triển HLKT ở Việt Nam nói chung và HLKT quốc lộ 12A thuộc tỉnh Quảng Bình nói riêng.

Xu thế tất yếu của quá trình hội nhập vào kinh tế thế giới và khu vực. Chương trình GMS và sáng kiến phát triển hành lang kinh tế Đông­Tây. Mục tiêu của sáng kiến HLKT Đông Tây GMS. Kết quả đạt được.

Các cấu phần chính của hành lang. Một số hành lang kinh tế ở Việt Nam. Hành lang kinh tế quốc lộ 12A. Một số bài học kinh nghiệm cho phát triển hành lang kinh tế ở tỉnh Quảng Bình.

80 * Tiểu kết chương 2. 86 THỰC TRẠNG HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN TUYẾN.86 HÀNH LANG KINH TẾ QUỐC LỘ 12A TỈNH QUẢNG BÌNH. Thực trạng phát triển kinh tế ­ xã hội HLKT quốc lộ 12A. Tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

Tăng trưởng kinh tế. Về cơ cấu kinh tế. 103 vi Nguồn: NGTK Quảng Bình và tính toán của tác giả. Thực trạng phát triển ngành và lĩnh vực hành lang đường 12A.

Sản xuất nông lâm ngư nghiệp. Công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp. Khu vực dịch vụ. Giáo dục, đào tạo.

Tình trạng nghèo đói. Tổng quan tình hình đầu tư các các cấu phần chủ yếu của hành làng kinh tế quốc lộ 12A tỉnh Quảng Bình. Khu Kinh tế cửa khẩu Cha Lo.2 Khái quát tình hình đầu tư, sản xuất tại khu kinh tế ven biển Hòn La. Các cụm ngành kinh tế trọng điểm.

117 * Tiểu kết chương 3. 123 QUAN ĐIỂM, ĐỊNH HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN HÀNH LANG QUỐC LỘ 12 A TỈNH QUẢNG BÌNH.Bối cảnh trong nước và quốc tế. Bối cảnh quốc tế. Bối cảnh trong nước và vùng Bắc Trung bộ.

Tổng kết những lợi thế và cơ hội, hạn chế và thách thức đối với tương lai phát triển của hành lang quốc lộ 12A tỉnh Quảng Bình. Hạn chế, bất lợi. Thách thức. Một số quan điểm về phát triển hành lang kinh tế quốc lộ 12 A Quảng Bình.

Định hướng phát triển hành lang quốc lộ 12 A Quảng Bình.5 Các giải pháp chủ yếu thúc đẩy sự hình thành và phát triển hành lang quốc lộ 12 A Quảng Bình. Nâng cao hiệu lực quản lý Nhà nước (Chính phủ, UBND tỉnh) đối với phát triển hành lang quốc lộ 12 A Quảng Bình. Xây dựng, ban hành và triển khai cơ chế chính sách chung cho hoạt động của tuyến hành lang quốc lộ 12 A Quảng Bình. Tăng cường hoạt động xúc tiến thương mại và đầu tư.

Phối hợp hiệu quả hành động của chính quyền các địa phương trên tuyến hành lang quốc lộ 12A tỉnh Quảng Bình. Phối hợp xây dựng chương trình hợp tác và đầu tư cho toàn tuyến. Tăng cường hợp tác kỹ thuật và đầu tư giữa các địa phương có tuyến hành lang quốc lộ 12A tỉnh Quảng Bình đi qua. Tăng cường mối quan hệ hợp tác giữa các doanh nghiệp.

Thúc đẩy bảo vệ và xây dựng môi trường sinh thái. Thúc đẩy hợp tác liên tỉnh và quốc tế. Tăng cường trao đổi nhân viên, thiết lập được mạng lưới thông tin song phương và các kênh liên lạc phi chính thức trong hành lang kinh tế. Giải pháp huy động vốn đầu tư.

161 * Tiểu kết chương 4. 164 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ.168 ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN.168 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 169 ix DANH MỤC CÁC BIỂU Biểu 2. Phân biệt quản lý theo ngành và theo cụm ngành.

Phạm vi của khu vực nghiên cứu. Những địa phương có chế độ nhiệt tương đối đặc trưng. Đặc trưng chế độ mưa của một số địa phương. Hiện trạng sử dụng đất khu vực HLQL 12 A Quảng Bình, năm 31/12/2013.

Dân số và lao động khu vực hành lang Đông –Tây Quảng Bình năm 2013. Hiện trạng một số chỉ tiêu về kinh tế của khu vực hành lang 12A. Thứ tự các ngành cấp 1 có tỷ trọng cao trong nền kinh tế tỉnh (về GTSX và GRDP theo giá hiện hành). Số hộ đói nghèo năm 2013.

Một số chỉ tiêu chủ yếu về thực trạng KKT cửa khẩu. Chỉ tiêu thương phân bố của các huyện dọc HLKT so với Quảng Bình. Lợi thế của việc hình thành HLKT Đông – Tây Quảng Bình.117 x DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 1. Sự kết nối giữa hành lang kinh tế và địa phương hành lang đi qua 13 Hình 1.

2 Hành lang kinh tế và cơ chế tăng trưởng.1 Các giai đoạn phát triển của nền kinh tế. Thông tin về giai đoạn phát triển năng lực cạnh tranh của Việt Nam 2014­2015. Các nhóm chỉ số đánh giá năng lực cạnh tranh từng giai đoạn. Ba nhóm nhân tố quyết định khả năng cạnh tranh .5: Tính thực tế của công ty và sự phát triển kinh tế [58].

Môi trường kinh tế vi mô — “Mô hình kim cương”. Các đối tượng liên quan trong sơ đồ cụm ngành điển hình. Bản đồ các HLKT GMS. Hệ thống đường biển khu vực Đông Nam Á.

Khu kinh tế cửa khẩu Cha Lo và khu kinh tế Hòn La. Cụm ngành nông lâm ngư nghiệp. Cụm ngành vận tải và hậu cần (logistic). Cụm ngành thương mại và du lịch.

Cụm ngành chế biến lương thực, thực phẩm. Cụm ngành vật liệu xây dựng. Kết nối trục giao thông, hành lang thương mại với các cụm ngành trọng điểm. 147 DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TT Từ viết tắt Diễn giải 1 ASEAN Hiệp hội các nước Đông Nam Á 2 ADB Ngân hàng phát triển Châu Á xi 3 CCN cụm công nghiệp 4 CNH công nghiệp hóa 5 CNh Cụm ngành 6 CLKN Cụm liên kết ngành 7 CNCN Cụm ngành công nghiệp 8 GDP tổng sản phẩm trong nước 9 HLKT Hành lang kinh tế 10 MDC Hành lang Maputo 11 HLPT Hành lang phát triển 12 HĐH hiện đại hóa 13 GRDP tổng sản phẩm của vùng (vùng,tỉnh, huyện) 14 KCN khu công nghiệp 15 KKT khu kinh tế 16 KTTĐ kinh tế trọng điểm 17 NAFTA Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ TVMCMR Tiểu vùng Sông Mê Kông mở rộng (Greater Mekong 18 (GMS) Subregion) 19 TCLT Tổ chức lãnh thổ SWOT Strengths (điểm mạnh), Weaknesses(điểm yếu), 20 Opportunities(Cơ hội) và Threats(Nguy cơ) 1 MỞ ĐẦU 1.