Luận án: An sinh xã hội đối với lao động khu vực phi kết cấu tại Việt Nam

Luận văn Tốt nghiệp MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU ----------------------------------------------------------------------------------1 CHƢƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ AN SINH XÃ HỘI ĐỐI VỚI LAO ĐỘNG KHU VỰC PHI KẾT CẤU 1. LÝ LUẬN CHUNG VỀ AN SINH XÃ HỘI ĐỐI VỚI LAO ĐỘNG KHU VỰC PHI KẾT CẤU --------------------------------------------------------------------------------------------5 1. Khu vực kinh tế phi kết cấu ------------------------------------------------------------5 1.Nguồn gốc hình thành khu vực kinh tế phi kết cấu --------------------------------6 1.Cấu trúc của khu vực kinh tế phi kết cấu --------------------------------------------9 1. An sinh xã hội đối với khu vực phi kết cấu ----------------------------------------10 1.Khái niệm an sinh xã hội ----------------------------------------------------------------10 1.Bản chất của an sinh xã hội ------------------------------------------------------------12 1.An sinh xã hội đối với lao động khu vực phi kết cấu ------------------------------14 1.

Hệ thống an sinh xã hội -----------------------------------------------------------------15 1.Cấu trúc của hệ thống an sinh xã hội -------------------------------------------------15 1.Cơ chế vận hành --------------------------------------------------------------------------17 1. Một số tiêu chí đánh giá an sinh xã hội ---------------------------------------------18 1.Khả năng tiếp cận các dich vụ xã hội -------------------------------------------------19 1. Vai trò của hệ thống an sinh xã hội --------------------------------------------------20 1.Ổn định đời sống con người ------------------------------------------------------------20 1.Góp phần thực hiện công bằng xã hội-------------------------------------------------20 1.Đảm bảo lợi ích trước mắt và lâu dài của quốc gia ---------------------------------20 1.Góp phần chống lại khủng hoảng mang tính chu kỳ kinh doanh -----------------21 1.Góp phần ổn định xã hội, thúc đẩy quá trình tăng trưởng và phát triển kinh tế bền vững ------------------------------------------------------------------------------------22 1. HỆ THỐNG AN SINH XÃ HỘI ĐỐI VỚI LAO ĐỘNG KHU VỰC PHI KẾT CẤU Ở MỘT SỐ NƢỚC TRÊN THẾ GIỚI VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 23 HV – Nguyễn Đức Tú – K11-KTCT (2002-2005) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Luận văn Tốt nghiệp 1.

Hệ thống an sinh xã hội đối với lao động khu vực phi kết cấu ở một số nƣớc trên thế giới ---------------------------------------------------------------------------------23 1.Đối với Singapore ------------------------------------------------------------------------23 1.Đối với Trung Quốc ----------------------------------------------------------------------26 1.Đối với Nhật Bản -------------------------------------------------------------------------29 1.Chương trình bảo hiểm y tế cho lao động khu vực phi kết cấu ở Cộng Hoà Tanzania ---------------------------------------------------------------------------------------33 1. Bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam ----------------------------------------------34 1.Cần tăng cường đầu tư cho các dịch vụ xã hội, giáo dục, y tế -------------------34 1. Phải mở rộng phạm vi lựa chọn các dịch vụ an sinh xã hội như mô hình của Nhật Bản ----------------------------------------------------------------------------------------35 1.Thành lập quỹ phòng xã theo mô hình Singapore-----------------------------------35 1.Đẩy mạnh thực hiện chương trình bảo hiểm y tế tự nguyện, tiến tơí bảo hiểm y tế toàn dân ----------------------------------------------------------------------------------35 1.Cần tranh thủ sự hỗ trợ từ bên ngoài --------------------------------------------------36 CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG HỆ THỐNG AN SINH XÃ HỘI ĐỐI VỚI LAO ĐỘNG KHU VỰC PHI KẾT CẤU Ở VIỆT NAM TRONG THỜI G IAN QUA 2. ĐẶC ĐIỂM KHU VỰC KINH TẾ PHI KẾT CẤU Ở VIỆT NAM VÀ ẢNH HƢỞNG CỦA NÓ ĐẾN VẤN ĐỀ AN SINH XÃ HỘI --------------------------------------------------- 37 2.

Lịch sử hình thành, phát triển ---------------------------------------------------------37 2. Đặc điểm lao động khu vực phi kết cấu ở Việt Nam -----------------------------38 2.Về phân bố ---------------------------------------------------------------------------------38 2.Về nhân khẩu học -------------------------------------------------------------------------42 2.Tình hình hoạt động kinh tế -------------------------------------------------------------46 2.Thu nhập và chi tiêu của gia đình ------------------------------------------------------48 2. Ảnh hƣởng của những đặc điểm trên đến vấn đề an sinh xã hội của lao động khu vực phi kết cấu ------------------------------------------------------------------50 2. THỰC TRẠNG HỆ THỐNG AN SINH XÃ HỘI ĐỐI VỚI LAO ĐỘNG KHU VỰC PHI KẾT CẤU Ở VIỆT NAM------------------------------------------------------------------------------------ 52 2.

Tổng quan về hệ thống an sinh xã hội ở Việt nam --------------------------------52 2.Vài nét về quá trình hình thành phát triển --------------------------------------------52 2.Các chính sách trong hệ thống an sinh xã hội ở Việt Nam ------------------------54 HV – Nguyễn Đức Tú – K11-KTCT (2002-2005) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Luận văn Tốt nghiệp 2. Thực trạng hệ thống an sinh xã hội đối với lao động khu vực phi kết cấu ở Việt Nam ------------------------------------------------------------------------------------58 2.Về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế ----------------------------------------------------58 2.Về bảo trợ xã hội -------------------------------------------------------------------------75 2.Về chính sách việc làm ------------------------------------------------------------------77 2.Về chính sách xoá đói giảm nghèo ----------------------------------------------------80 2. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ TÌNH HÌNH AN SINH XÃ HỘI ĐỐI VỚI LAO ĐỘNG KHU VỰC PHI KẾT CẤU Ở VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN QUA ----------------------------- 83 2. Những kết quả đạt đƣợc và tác động kinh tế xã hội -----------------------------83 2.Những kết quả đạt được -----------------------------------------------------------------83 2.Những tác động kinh tế – xã hội -------------------------------------------------------89 2.

Những hạn chế và nguyên nhân. ------------------------------------------------------92 CHƢƠNG 3: QUAN ĐIỂM ĐỊNH HƢỚNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM HOÀN THIỆN VÀ PHÁT TRIỂN HỆ THỐNG AN SINH XÃ HỘI ĐỐI VỚI LAO ĐỘNG KHU VỰC PHI KẾT CẤU 3. BỐI CẢNH MỚI VÀ SỰ TÁC ĐỘNG TỚI HỆ THỐNG AN SINH XÃ HỘI ĐỐI VỚI LAO ĐỘNG KHU VỰC PHI KẾT CẤU ---------------------------------------------------- 98 3. Bối cảnh quốc tế ---------------------------------------------------------------------------98 3.

Bối cảnh trong nƣớc ----------------------------------------------------------------------100 3. QUAN ĐIỂM ĐỊNH HƢỚNG NHẰM HOÀN THIỆN VÀ PHÁT TRIỂN HỆ THỐNG AN SINH XÃ HỘI ĐỐI VỚI LAO ĐỘNG KHU VỰC PHI KẾT CẤU Ở VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN TỚI -------------------------------------------------------------------------------- 101 3. Quan điểm phát triển hệ thống an sinh xã hội Quốc gia ------------------------101 3. Quan điểm định hƣớng nhằm hoàn thiện và phát triển hệ thống an sinh xã hội đối với lao động khu vực phi kết cấu -----------------------------------------103 3.

NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM HOÀN THIỆN VÀ PHÁT TRIỂN HỆ THỐNG AN SINH XÃ HỘI ĐỐI VỚI LAO ĐỘNG KHU VỰC PHI KẾT CẤU Ở VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN TỚI -------------------------------------------------------------------105 3. Hoàn thiện hệ thống pháp luật, cơ chế chính sách về an sinh xã hội --------105 3.Hoàn thiện chính sách bảo hiểm xã hội ----------------------------------------------105 3.Nhà nước cần sớm thành lập quỹ bảo hiểm thất nghiệp ---------------------------108 3.Hoàn thiện hệ thống chính sách bảo trợ xã hội -------------------------------------109 3. Tăng cƣờng công tác quản lý, phát triển khu vực kinh tế phi kết cấu ------109 HV – Nguyễn Đức Tú – K11-KTCT (2002-2005) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Luận văn Tốt nghiệp 3.Phát triển nông thôn để hạn chế di dân tự do ----------------------------------------109 3.Phát triển khu vực chính thức thành thị -----------------------------------------------110 3.Khuyến khích, tạo điều kiện thành lập các hiệp hội --------------------------------111 3.Ban hành luật doanh nghiệp nhỏ đi đôi với những hỗ trợ ưu đãi cho doanh nghiệp nhỏ phát triển ----------------------------------------------------------------------112 3. Tạo điều kiện thuận lợi cho lao động khu vực phi kết cấu tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản ----------------------------------------------------------------------------113 3.Về giáo dục và đào tạo -------------------------------------------------------------------113 3.Về lĩnh vực Y tế ---------------------------------------------------------------------------113 3.Về văn hóa, thông tin---------------------------------------------------------------------112 3.

Tập trung nguồn lực cho giải quyết việc làm và xoá đói giảm nghèo -------115 3.Về giải quyết việc làm -------------------------------------------------------------------115 3.Về xoá đói giảm nghèo ------------------------------------------------------------------117 3. Mở rông phạm vị và cơ hội lựa chọn đối với các dịch vụ an sinh xã hội ----------------------------------------------------------------------------------------------------120 3.Mở rộng phạm vi bao quát của bảo hiểm xã hội bắt buộc -------------------------127 3.Ban hành chính sách bảo hiểm xã hội tự nguyện------------------------------------121 3.Đẩy mạnh thực hiện chương trình bảo hiểm y tế tự nguyện ----------------------123 3.Thí điểm chương trình an sinh xã hội theo mô hình tích luỹ ----------------------126 3.Khuyến khích phát triển loại hình bảo hiểm nhân thọ ------------------------------127 3. Đề cao vai trò của các địa phƣơng, tổ chức xã hội trong việc đảm bảo an sinh xã hội cho ngƣời dân-------------------------------------------------------------------128 3.Nâng cao tính tự chủ cho các địa phương trong việc giải quyết những vấn đề an sinh xã hội ------------------------------------------------------------------------------129 3.Phát huy vai trò của các tổ chức phi chính phủ, hội đoàn thể trong việc triển khai các chương trình an sinh xã hội ----------------------------------------------------130 3.Cần tranh thủ sự hỗ trợ từ bên ngoài --------------------------------------------------131 PHẦN KẾT LUẬN -------------------------------------------------------------------------------133 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ----------------------------------------------------135 HV – Nguyễn Đức Tú – K11-KTCT (2002-2005) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Luận văn Tốt nghiệp -1- PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Bước sang thế kỷ XXI, việc giải quyết các vấn đề xã hội là nhiệm vụ quan trọng, được thực hiện song hành với các chính sách phát triển kinh tế của mỗi quốc gia vì mục tiêu hướng tới sự phát triển bền vững.

Ở các nước chậm phát triển, khi mà mọi nguồn lực của quốc gia đều phải tập trung ưu tiên cho phát triển kinh tế thì việc tìm ra những giải pháp hữu hiệu nhằm giải quyết tốt các vấn đề xã hội nảy sinh luôn là một thách thức lớn của Chính phủ, trong đó việc đảm bảo cuộc sống tối thiểu, ổn định cho mọi người dân trước những biến đổi và phát triển của xã hội là một nhiệm vụ cấp bách. Bằng mọi cách, Chính phủ phải thiết lập một hệ thống an sinh xã hội bao gồm nhiều tầng, nhiều lớp để che chắn những người nghèo, những người yếu thế không bị tụt lùi xa so với xã hội. Đối với Việt Nam, sau 20 năm thực hiện công cuộc đổi mới đã đạt được những thành tựu to lớn trên cả hai lĩnh vực kinh tế và xã hội, tạo nên một nền tảng quan trọng cho việc chăm lo đời sống của nhân dân. Tuy nhiên, trước xu thế toàn cầu hoá đang diễn ra ngày càng mạnh mẽ cộng với những khuyết tật hiện hữu của nền kinh tế thị trường đã tạo ra sự bất bình đẳng, sự phân hoá giàu nghèo gay gắt trong xã hội.

Một bộ phận người trong xã hội luôn đứng trước nguy cơ của thất nghiệp, nghèo đói, thậm chí bần cùng hoá, do không có công ăn việc làm, thu nhập không ổn định, mức độ rủi ro cao trong cuộc sống. Sự đau khổ của họ ảnh hưởng trực tiếp tới sự ổn định chính trị và quá trình tăng trưởng kinh tế. Trong quá trình phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa của nước ta, giải quyết vấn đề an sinh xã hội sẽ là nhân tố đảm bảo cho sự phát triển kinh tế bền vững đồng thời góp phần thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng dân chủ, văn minh. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳng định: “ Khẩn trương mở rộng hệ thống bảo hiểm xã hội và An sinh xã hội .Thực hiện các chính sách xã hội đảm bảo an toàn cuộc sống cho mọi thành viên cộng đồng, bao gồm bảo hiểm xã hội đối với người lao động thuộc các thành phần kinh tế, cứu trợ xã hội những người gặp rủi ro, bất hạnh”.

HV - Nguyễn Đức Tú – K11- KTCT (2002 - 2005) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Luận văn Tốt nghiệp -2- Như vậy, an sinh xã hội đang vẫn là một bài toán, là một vấn đề thời sự nóng bỏng trong bối cảnh nền kinh tế thị trường ở nước ta, đặc biệt là vấn đề an sinh xã hội đối với khu vực kinh tế phi kết cấu. Việc nghiên cứu, hoạch định chính sách làm thế nào để đảm bảo an sinh xã hội cho những người lao động thuộc khu vực phi kết cấu, giúp họ tiếp cận được đầy đủ với các dịch vụ bảo đảm xã hội nhằm hạn chế bất bình đẳng với khu vực kinh tế chính thức và ổn định cuộc sống trước những rủi ro, bất hạnh xảy đến vẫn được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm.