Đánh giá đất phát triển cam hàng hoá Hàm Yên - Đặng Minh Tơn - ĐH Thái Nguyên

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN ----------- ĐẶNG MINH TƠN NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ ĐẤT PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN CAM THEO HƢỚNG HÀNG HÓA VÙNG HÀM YÊN, TỈNH TUYÊN QUANG LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI THÁI NGUYÊN, NĂM 2017 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN ----------- ĐẶNG MINH TƠN NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ ĐẤT PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN CAM THEO HƢỚNG HÀNG HÓA VÙNG HÀM YÊN, TỈNH TUYÊN QUANG NGÀNH: QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI MÃ SỐ: 9.03 NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. TS NGUYỄN VĂN TOÀN 2. ĐẶNG VĂN MINH THÁI NGUYÊN, NĂM 2017 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu đã đƣợc trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chƣa từng đƣợc ai công bố trên bất kỳ một Tạp chí khoa học nào ở trong và ngoài nƣớc hoặc đã sử dụng trong các luận văn, luận án để bảo vệ và nhận học vị. Tôi cũng xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã đƣợc cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án này đều đƣợc chỉ rõ nguồn gốc.

Thái Nguyên, ngày. năm 2017 Tác giả luận án Đặng Minh Tơn ii LỜI CẢM ƠN Hoàn thành luận án này ngoài sự cố gắng của bản thân, tôi đã nhận đƣợc sự quan tâm, giúp đỡ và động viên của nhiều tập thể, các nhà khoa học, đồng nghiệp và bạn bè. Nhân dịp này tôi xin đƣợc bày tỏ lời cảm ơn đến tập thể các Thầy, Cô giáo Khoa Quản lý Tài nguyên, Bộ phận đào tạo sau Đại học Phòng Quản lý đào tạo, Ban Giám hiệu trƣờng Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Đại học Thái Nguyên đã tạo mọi thuận lợi và tận tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án này. Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TS.

Nguyễn Văn Toàn - Viện trƣởng Viện Nghiên cứu Quy hoạch Nông nghiệp, Nông thôn và GS. Đặng Văn Minh - Phó Giám đốc Đại học Thái Nguyên, là những Thầy hƣớng dẫn khoa học cho đề tài luận án, đã có định hƣớng về nội dung, phƣơng pháp giải quyết vấn đề trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành luận án này. Tôi cũng xin đƣợc bày tỏ lời cảm ơn chân thành đến Ban giám đốc Sở Tài Nguyên và Môi trƣờng, Chi cục Quản lý Đất đai tỉnh Tuyên Quang đã tạo điều kiện về thời gian để tôi hoàn thành luận án, Cảm ơn Uỷ ban nhân dân huyện Hàm Yên, Uỷ ban nhân dân huyện Chiêm Hoá, các Phòng Ban chuyên môn của 2 huyện và các xã nằm trong vùng cam Hàm Yên đã tạo thuận lợi cho tôi trong quá trình điều tra, thu thập số liệu, tài liệu và thực hiện các nghiên cứu mô hình điểm của đề tài luận án. Cuối cùng tôi xin cảm ơn bạn bè và những ngƣời thân đã luôn động viên, khích lệ và tạo mọi điều kiện cả về vật chất để tôi hoàn thành luận án này.

Thái Nguyên, ngày. năm 2017 Tác giả luận án Đặng Minh Tơn iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT.

vii DANH MỤC BẢNG .ix DANH MỤC HÌNH. xiii MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu chung.

Mục tiêu cụ thể. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu. Đối tƣợng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn. Đóng góp mới của Luận án. TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU. Cơ sở lý luận về đánh giá đất đai, sử dụng đất nông nghiệp hiệu quả và sản xuất nông sản hàng hoá.

Một số khái niệm về đất, đất đai, đánh giá đất. Các phƣơng pháp đánh giá, phân hạng đất đai trên thế giới và trong nƣớc. Một số vấn đề lý luận về sử dụng đất nông nghiệp hiệu quả bền vững và tiêu chí đánh giá tính hiệu quả bền vững của sử dụng đất nông nghiệp trên thế giới và Việt Nam. Một số lý luận về sản xuất nông sản hàng hoá ở trong và ngoài nƣớc.

Hiện trạng sử dụng đất trồng cam và yêu cầu về đất đai của cây cam trên thế giới và Việt Nam. Hiện trạng sử dụng đất trồng cam trên thế giới và Việt Nam. Hiện trạng sử dụng đất trồng cam ở Việt Nam. Những nghiên cứu về yêu cầu đất đai của cây cam trên thế giới và Việt Nam.

Những nghiên cứu ứng dụng phƣơng pháp đánh giá đất của FAO phục vụ sản xuất cam theo hƣớng hàng hoá tại Việt Nam. Những nghiên cứu về đất và đánh giá đất phục vụ phát triển sản xuất cam hàng hoá trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang. Những nhận xét rút ra từ tổng quan các vấn đề nghiên cứu đã có và vấn đề cần nghiên cứu. NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Nội dung nghiên cứu. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội có liên quan đến sử dụng đất trồng cam theo hƣớng sản xuất hàng hoá trên địa bàn huyện Hàm Yên. Đánh giá hiện trạng và hiệu quả sử dụng đất trồng cam, các loại sử dụng đất có khả năng chuyển đổi sang trồng cam. Đánh giá khả năng thích hợp của đất đai với cây cam trên địa bàn vùng Hàm Yên.

Kết quả đánh giá mô hình sử dụng đất trồng cam có mức độ thích hợp đất đai khác nhau tại vùng Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang. Đề xuất phát triển cam theo hƣớng hàng hoá đến năm 2030 và giải pháp phát triển trên địa bàn vùng Hàm Yên. Phƣơng pháp nghiên cứu. Phƣơng pháp thu thập số liệu, tài liệu thứ cấp.

Phƣơng pháp thu thập số liệu sơ cấp. Phƣơng pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất. Phƣơng pháp xây dựng các bản đồ đơn tính phục vụ xây dựng bản đồ đơn vị đất đai và phân hạng mức độ thích hợp của đất đai với cây cam. Phƣơng pháp theo dõi mô hình.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội có liên quan đến sử dụng đất trồng cam theo hƣớng sản xuất hàng hoá trên địa bàn huyện Hàm Yên. Điều kiện tự nhiên. Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội.

Nhận xét chung. Đánh giá hiện trạng và hiệu quả sử dụng đất trồng cam, các loại sử dụng đất có khả năng chuyển đổi sang trồng cam. Hiện trạng sử dụng đất trồng cam và các loại sử dụng đất có khả năng chuyển đổi sang trồng cam. Hiệu quả của sử dụng đất trồng cam và các LUT có khả năng chuyển đổi sang trồng cam.

Một số tồn tại và khó khăn trong sản xuất cam theo hƣớng hàng hoá trên địa bàn vùng Hàm Yên .4 Nhận xét chung. Đánh giá khả năng thích hợp của đất đai với cây cam trên địa bàn vùng Hàm Yên. Các nhóm đất, loại đất chính, phân bố và tính chất. Xây dựng bản đồ đơn vị đất đai.

Phân hạng khả năng thích hợp của đất đai với trồng cam trên địa bàn vùng Hàm Yên. Nhận xét chung. Kết quả đánh giá mô hình sử dụng đất trồng cam có mức độ thích hợp đất đai khác nhau tại vùng Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang. Mô hình trồng cam trên đất rất thích hợp của nhà ông Lộc Văn Nhém, thôn 2 Thuốc Thƣợng, xã Tân Thành, huyện Hàm Yên.

Mô hình trồng cam trên đất thích hợp nhà ông Vũ Văn Thành thôn 4 xã Bằng Cốc, huyện Hàm Yên. Mô hình trồng cam trên đất ít thích hợp của ông Bàn Thái Dƣơng, xã Minh Hƣơng, Hàm Yên. Nhận xét chung. Đề xuất phát triển cam theo hƣớng hàng hoá đến năm 2030 và giải pháp phát triển trên địa bàn vùng Hàm Yên.

Đề xuất phát triển cam theo hƣớng hàng hoá đến năm 2030. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất trồng cam theo hƣớng sản xuất hàng hoá .134 vi KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .144 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC vii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT AHP Analytic hierarchy process – Phƣơng pháp phân tích thứ bậc BTNMT Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng BVTV Bảo vệ thực vật CHN Đất cây hàng năm CLĐ Công lao động CLN Đất cây lâu năm CPTG Chi phí trung gian DTTN Diện tích tự nhiên DTĐ Diện tích đất DVP Dịch vụ phí ĐBSCL Đồng bằng sông Cửu Long ĐBSH Đồng bằng sông Hồng ĐVĐĐ Đơn vị đất đai FAO Tổ chức lƣơng thực và nông nghiệp Liên hiệp quốc GCNQSD Giấy chứng nhận quyền sử dụng GIS Hệ thống thôn tin địa lý GTGT Giá trị gia tăng GTNC Giá trị ngày công GTSP Giá trị sản phẩm GTSX Giá trị sản xuất GTGT Giá trị gia tăng HQĐV Hiệu quả đồng vốn HQKT Hiệu quả kinh tế HQMT Hiệu quả môi trƣờng HQTH Hiệu quả tổng hợp HQXH Hiệu quả xã hội HTX Hợp tác xã KC Khuyến cáo KTCB Kiến thiết cơ bản viii LĐ Lao động MCE Multi Criteria Evaluation – Phƣơng pháp đánh giá đa chỉ tiêu NKH Đất nông nghiệp khác NN Nông nghiệp NN&PTNT Nông nghiệp và Phát triển nông thôn SXNN Sản xuất nông nghiệp QCVN Quy chuẩn Việt Nam RSX Đất rừng sản xuất TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam TDMNBB Trung du miền núi Bắc bộ TKNN Thiết kế nông nghiệp TNHH Thu nhập hỗn hợp TPHCM Thành phố Hồ Chí Minh UBND Ủy ban nhân dân VC Chi phí vật chất ix DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Diện tích đất sử dụng đất và kết quả sản xuất cam của thế giới và châu lục giai đoạn 2005-2013 .2: Khối lƣợng, Kim ngạch xuất khẩu cam của thế giới và các châu lục giai đoạn 2005-2013. Thống kê diện tích đất trồng cam, quýt, năng suất, sản lƣợng ở Việt Nam giai đoạn 2010 - 2015.

Yêu cầu về khí hậu và ngƣỡng phân cấp theo mức độ thích hợp của cây cam .5: Yêu cầu về đặc tính vật lý, mảnh vụn thô, độ sâu tầng đất và độ phì theo mức độ thích hợp của cây cam. Phân cấp đánh giá chỉ tiêu hiệu quả kinh tế của các kiểu sử dụng đất trên địa bàn vùng cam Hàm Yên. Phân cấp đánh giá hiệu quả xã hội của sản xuất cam vùng cam huyện Hàm Yên. Phân cấp đánh giá hiệu quả môi trƣờng trồng cam vùng Hàm Yên .1: Tình hình biến động dân số qua một số năm .2: Một số chỉ tiêu so sánh về dân số của vùng cam Hàm Yên .3: Tình hình lao động, việc làm và thu nhập và việc làm tại vùng nghiên cứu.

Hiện trạng, biến động sử dụng đất trồng cam và kết quả sản xuất giai đoạn 2005- 2015 .