Nghiên cứu những đặc điểm cơ bản của các thảm cỏ tỉnh đắk lắk và xu hướng biến đ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN ––––––––––––––––––– NGUYỄN THỊ THỦY NGHIÊN CỨU NHỮNG ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN CỦA CÁC THẢM CỎ TỈNH ĐẮK LẮK VÀ XU HƢỚNG BIẾN ĐỘNG CỦA NÓ LUẬN ÁN TIẾN SĨ SINH HỌC THÁI NGUYÊN - 2015 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN ––––––––––––––––––– NGUYỄN THỊ THỦY NGHIÊN CỨU NHỮNG ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN CỦA CÁC THẢM CỎ TỈNH ĐẮK LẮK VÀ XU HƢỚNG BIẾN ĐỘNG CỦA NÓ Chuyên ngành: Sinh thái học Mã số: 62 42 01 20 LUẬN ÁN TIẾN SĨ SINH HỌC Hƣớng dẫn khoa học: 1.TS Hoàng Chung 2.TS Lê Ngọc Công THÁI NGUYÊN - 2015 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của bản thân. Các số liệu, kết quả trình bày trong luận án này là trung thực, chưa được sử dụng để bảo vệ bất kỳ luận án nào; không trùng lặp với các công trình khoa học đã được công bố. Các thông tin trích dẫn trong luận án đã được chỉ rõ nguồn gốc; các hình không ghi nguồn trích dẫn là của tác giả. Tác giả luận án Nguyễn Thị Thủy ii LỜI CẢM ƠN Bằng tấm lòng thành kính, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn và sự kính trọng sâu sắc tới: PGS.TS Hoàng Chung và PGS.TS Lê Ngọc Công đã quan tâm hướng dẫn, giúp đỡ tôi tận tình trong quá trình triển khai nghiên cứu đề tài và hoàn thành luận án.

Ban Giám hiệu, các thầy cô giáo, đặc biệt là Bộ môn Thực vật học, Khoa Sinh - Kỹ thuật Nông nghiệp, Phòng Đào tạo (bộ phận sau đại học) của trường Đại học Sư phạm đã tạo mọi điều kiện thuận lợi trong học tập và hoàn thành luận án. Phòng Hoá phân tích, Viện Hoá học thuộc Viện hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam; Viện Thổ nhưỡng Nông Hoá, Trung tâm nghiên cứu Đất, Phân bón và Môi trường Tây Nguyên đã trực tiếp giúp đỡ tôi trong quá trình phân tích, xử lý mẫu. Tôi xin trân trọng cảm ơn lãnh đạo Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Thái Nguyên nơi tôi trực tiếp công tác, các anh chị em đồng nghiệp đã giúp đỡ và khuyến khích động viên tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận án. Cuối cùng tôi xin cảm ơn gia đình và những người thân đã động viên, chia sẻ, giúp đỡ tôi cả về tinh thần và vật chất để tôi yên tâm hoàn thành luận án này.

Thái Nguyên, năm 2015 TÁC GIẢ LUẬN ÁN Nguyễn Thị Thủy iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. vii DANH MỤC CÁC BẢNG.

viii DANH MỤC CÁC HÌNH. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn.

Những điểm mới của luận án. 2 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Một số khái niệm liên quan. Thảm thực vật.

Diễn thế thảm thực vật. Những hệ thống phân loại thảm thực vật. Những quan điểm phân chia thảm thực vật. Trên thế giới.

Những nghiên cứu về đồng cỏ. Nhiệm vụ và lịch sử phát triển của Đồng cỏ học .2 Nguồn gốc, phân bố của các đồng cỏ. Nguồn gốc và phân bố thảm cỏ trong đai nhiệt đới. Phân loại thảm cỏ nhiệt đới.

Những nghiên cứu về thành phần loài trong các thảm cỏ. Những nghiên cứu về dạng sống. Năng suất của đồng cỏ. Cơ sở đánh giá chất lượng các giống cỏ.

Những nghiên cứu về động thái đồng cỏ. Những nghiên cứu về thoái hoá đồng cỏ do chăn thả và vấn đề sử dụng hợp lý đồng cỏ. Những nghiên cứu về thoái hoá đồng cỏ do chăn thả. Vấn đề sử dụng hợp lý đồng cỏ Việt Nam .33 Chƣơng 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Đối tượng, địa điểm nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu .Phương pháp điều tra, thu thập tài liệu, số liệu. Phương pháp điều tra ngoài thực địa.

Phương pháp phân tích mẫu .38 Chƣơng 3: ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN - XÃ HỘI VÙNG NGHIÊN CỨU. Điều kiện tự nhiên. Yếu tố địa lý. Yếu tố địa hình.

Yếu tố khí hậu. Yếu tố thuỷ văn. Tài nguyên đất đai. Lớp phủ thực vật.

Điều kiện kinh tế xã hội. Điều kiện kinh tế. Điều kiện xã hội. Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội ở 3 vùng nghiên cứu.

Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện M’Đrắk. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Ea Kar. Điều tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Buôn Đôn .56 v Chƣơng 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Phân loại, nguồn gốc và phân bố các thảm cỏ Đắk Lắk.

Phân loại các kiểu thảm cỏ. Nguồn gốc và phân bố. Thành phần loài và dạng sống. Đặc trưng về thành phần loài và thành phần kiểu dạng sống thực vật trong khu vực nghiên cứu.

Đặc trưng về thành phần loài và thành phần kiểu dạng sống ở các điểm nghiên cứu. Cấu trúc hình thái của các thảm cỏ tỉnh Đắk Lắk. Cấu trúc hình thái của các thảm cỏ ở xã Ea Trang, huyện M’Đrắk. Cấu trúc hình thái của các thảm cỏ ở Khu bảo tồn Ea Sô, huyện Ea Kar.

Cấu trúc hình thái của các thảm cỏ ở Khu bảo tồn huyện Buôn Đôn. Một số tính chất lý, hóa học của đất. Hàm lượng mùn. Đạm tổng số.

Lân tổng số. Hàm lượng Kali tổng số. Biến động theo mùa của sinh khối thực vật trong các thảm cỏ tỉnh Đắk Lắk. Vườn quốc gia Ea Sô.

Khu bảo tồn Buôn Đôn. Cấu trúc năng suất các thảm cỏ ở tỉnh Đắk Lắk. Cấu trúc năng suất của thảm cỏ ở EaTrang, M’Đrắk. Cấu trúc năng suất của thảm cỏ ở Ea Sô.

Cấu trúc năng suất của thảm cỏ ở Buôn Đôn. Quan hệ trọng lượng giữa hai phần trên và dưới mặt đất. Quan hệ khối lượng phần trên mặt đất với diện tích lá. Thực trạng khai thác và xu thế biến động của các thảm cỏ.

Thực trạng khai thác hiện nay và hiệu quả của nó. Chất lượng của một số loài cỏ ưu thế ở các thảm cỏ. Xu thế biến động của các thảm cỏ ở Đắk Lắk. Đề xuất phương hướng sử dụng hợp lý .123 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .126 TÀI LIỆU THAM KHẢO .127 CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .135 DANH LỤC THỰC VẬT TRONG CÁC THẢM CỎ TỈNH ĐẮKLẮK .136 vii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT GPS : Hệ thống định vị toàn cầu (Global possitioning System) Pr : Protein Nxb : Nhà xuất bản OTC : Ô tiêu chuẩn UBND : Ủy ban nhân dân UNESCO : Tổ chức giáo dục, khoa học và văn hóa của Liên Hợp Quốc (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) VCK : Vật chất khô viii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.

Phân loại các thảm cỏ nhiệt đới. Thành phần hoá học của một số giống cỏ Hoà thảo. Thành phần hoá học của một số giống cây bộ Đậu. Phân loại các thảm cỏ trong đai nhiệt đới ở độ cao từ 400 - 500 m (tỉnh Đắk Lắk).

Danh lục các họ thực vật trong vùng nghiên cứu. Thành phần kiểu dạng sống thực vật trong các thảm cỏ ở Đắk Lắk. Đặc điểm quần hợp Miscanthus floridulus + Thysanolaena maxima + Imperata cylindrica. Đặc điểm quần hợp Thysanolaena maxima + Miscanthus floridulus và Ageratum conyzoides.

Đặc điểm quần hợp Heteropogon contortus + Imperata cylindrica + Pseudosorghum zollingeri. Đặc điểm quần hợp Imperata cylindrica + Heteropogon contortus + Pseudosorghum zollingeri. Đặc điểm quần hợp Imperata cylindrica + Pseudosorghum zollingeri + Heteropogon contortus. Đặc điểm quần hợp Setaria aurea.

Đặc điểm quần hợp Digitaria abludens + Dactylocterium eagyptiacum + Eleusine indica. Đặc điểm quần hợp Chrysopogon aciculatus + Desmodium microphillum. Đặc điểm quần hợp Imperata cylindrica + Chrysopogon aciculatus. Một số chỉ tiêu lý, hóa học của đất ở các địa điểm nghiên cứu.

Biến động sinh khối thực vật trong các thảm cỏ ở huyện M’Đrắk. Biến động sinh khối thực vật trong các thảm cỏ ở quốc gia vườn Ea Sô. Biến động sinh khối thực vật trong các thảm cỏ ở huyện Buôn Đôn. Cấu trúc năng suất trên mặt đất của các thảm cỏ ở huyện M’Đrắk.

Cấu trúc năng suất dưới mặt đất của các thảm cỏ ở huyện M’Đrắk. Cấu trúc năng suất trên mặt đất của các thảm cỏ ở vườn quốc gia Ea Sô. Cấu trúc năng suất dưới mặt đất của các thảm cỏ ở vườn quốc gia Ea Sô. Cấu trúc năng suất trên mặt đất của các thảm cỏ ở huyện Buôn Đôn.

Cấu trúc năng suất dưới mặt đất của các thảm cỏ ở huyện Buôn Đôn. Khối lượng phần trên mặt đất và phần dưới mặt đất của các thảm cỏ ở tỉnh Đắk Lắk. Khối lượng phần trên mặt đất/diện tích lá của các thảm cỏ ở tỉnh Đắk Lắk. Thành phần hoá học của một số loài cỏ ưu thế trong các thảm cỏ ở tỉnh Đắk Lắk.

117 x DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 1. Sơ đồ phân bố các thảm thực vật theo Olson J. Cấu trúc thẳng đứng của savan. Mô hình hóa về sự phân bố cây trong các kiểu savan.

Biến động các yếu tố khí hậu trung bình tỉnh Đắk Lắk từ 2006 - 2011. Bản đồ hiện trạng rừng tỉnh Đắk Lắk. Biểu đồ sinh khí hậu M'đrắk - Số liệu từ 2009 - 2013. Bản đồ hiện trạng rừng huyện M’Đrắk.

Biểu đồ sinh khí hậu Ea sô - Số liệu từ 2009 - 2013. Bản đồ hiện trạng rừng huyện Ea Kar. Biểu đồ sinh khí hậu Buôn Đôn - Số liệu từ 2009 - 2013. Bản đồ hiện trạng rừng huyện Buôn Đôn.

Sơ đồ nguồn gốc và diễn thế của các thảm cỏ Đắc Lắk. Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam có các thảm cỏ phân bố rải rác khắp nơi nhưng tập trung nhiều nhất là ở vùng trung du và miền núi. Thảm cỏ là nguồn cung cấp thức ăn chủ yếu của ngành chăn nuôi đại gia súc (trâu, bò, dê, cừu. Hiện nay, nhu cầu phát triển chăn nuôi ngày càng lớn, các hình thức khai thác các thảm cỏ tự nhiên như trước không thể đáp ứng được yêu cầu phát triển chăn nuôi hiện tại.

Do đó, cần phải có nhiều công trình nghiên cứu ứng dụng cho các loại thảm thực vật này, nhằm đạt hiệu quả cao hơn trong ngành chăn nuôi, giữ cân bằng sinh thái, bảo vệ môi trường bền vững. Các thảm cỏ vùng Đắk Lắk là những thảm cỏ có thể có nguồn gốc nguyên sinh hay thứ sinh.