Luận án tiến sĩ: Điều trị co cứng cơ chi dưới ở trẻ bại não bằng BoNT-A và PHCN

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƢỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ********* TRƢƠNG TẤN TRUNG ĐIỀU TRỊ CO CỨNG CƠ CHI DƢỚI Ở TRẺ EM BẠI NÃO VỚI ĐỘC TỐ BOTULINUM TÝP A PHỐI HỢP TẬP PHỤC HỒI CHỨC NĂNG Chuyên ngành: Chấn thƣơng chỉnh hình và tạo hình Mã số: 62720129 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1. NGUYỄN THẾ LUYẾN Thành phố Hồ Chí Minh – Năm 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án này là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực, khách quan và chƣa từng đƣợc công bố ở bất kỳ công trình nào khác. Tác giả Trƣơng Tấn Trung MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan Danh mục các chữ viết tắt Danh mục thuật ngữ Việt - Anh Danh mục các bảng Danh mục các biểu đồ Danh mục các hình ĐẶT VẤN ĐỀ.

TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Giải phẫu học và chức năng cơ ở chi dƣới. Các thể co cứng cơ ở bại não. Cơ chế gây co cứng cơ.

Sinh lý bệnh co cứng cơ. Triệu chứng lâm sàng bại não. Điều trị bại não. Các điều trị hiệu quả đã đƣợc chứng minh.

ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tƣợng nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Các biến số nghiên cứu.

Thu thập và phân tích xử lý số liệu. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm tổng quát.

Xác định vị trí và liều tiêm BoNT-A điều trị co cứng cơ ở chi dƣới. Đánh giá kết quả điều trị tiêm BoNT-A phối hợp tập PHCN. Đặc điểm tổng quát. Tần suất và sự tƣơng quan giữa mức độ co cứng cơ với giới tính, tuổi, cân năng lúc sinh, nguyên nhân bại não.

Xác định vị trí và liều tiêm. So sánh các tiêu chí lâm sàng trƣớc và sau điều trị. Đánh giá kết quả điều trị co cứng cơ chi dƣới ở trẻ bại não với tiêm BoNT-A phối hợp tập phục hồi chức năng. 143 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC - Bảng đối chiếu hội chứng co cứng cơ - Chƣơng trình phục hồi chức năng huấn luyện các bài tập tại nhà - Bệnh án minh họa - Bệnh án nghiên cứu - Danh sách bệnh nhân - Chấp thuận của Hội đồng Y đức - Giấy phép lƣu hành sản phẩm DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Tiếng Việt Tiếng Anh Viết tắt Bại não Cerebral Palsy (CP) BN Cận lâm sàng Para-Clinic CLS Cân nặng lúc sinh Birth weigth CNLS Chất dẫn truyền GABA Gama Amino-Butyric Acid GABA Chụp X quang cắt lớp điện toán Computer Tomographie Scanner CT Scan Cơ quan kiểm định Thuốc và Thực phẩm Mỹ US Food and Drug Administration FDA Cộng hƣởng từ Magnetic Resonance Imaging MRI Điểm vận động đi vào Motor enters points MEP Điểm vận động cuối trong cơ finally in the muscle motor points IME Đo điện cơ Electro-myographie EMG Đo điện não Electro-Encephagraphie EEG Độc tố Botulinum Botulinum toxin BoNT Độc tố Botulinum týp A Botulinum toxin type A BoNT-A Đơn vị Unit UI Phân loại chức năng vận động chung Gross Motor FunctionClassification GMFCS Khối lƣợng điện cơ động học Quantitative Electromyographic QEK Lâm sàng Kinesiology LS Nguyên nhân Clinic NN Phản ứng đa động Cause Clo Phục hồi chức năng Clonus PHCN Tác dụng phụ Rehabilitation TDP Thần kinh trung ƣơng Central neuvous system TKTW Thang đo Ashworth cải tiến Modified Ashworth Scale MAS Thang điểm đo lƣờng mục tiêu đạt đƣợc Goal Attainment Scale GAS Thang điểm Tardieu cải tiến Modified Tardieu Scale MTS Trƣờng hợp Case TH Vật lý trị liệu Physiotherapy VLTL DANH MỤC THUẬT NGỮ VIỆT – ANH Bại não Cerebral palsy Cơ bán gân Semitendinosus Cơ bán màng Semimembranosus Cơ bụng chân Gastrocneminus Cơ bụng chân ngoài Gastrocneminus lateralis Cơ bụng chân trong Gastrocneminus medialis Cơ căng mạc đùi Tensor fasciae latae Cơ chậu Iliacus Cơ chày sau Tibialis posterior Cơ chày trƣớc Tibialis anterior Cơ dạng ngón chân cái Abductor hallucis Cơ dép Solus Cơ gân gan bàn chân Plantaris tendon Cơ gấp ngón chân cái dài Flexor hallucis longus Cơ gấp ngón chân cái ngắn Flexor hallucis brevis Cơ gấp ngón chân Flexor digitorium brevis Cơ gấp ngón dài Flexor digitorium longus Cơ khép dài Addutor longgus Cơ khép lớn Addutor magnus Cơ khép ngắn Addutor brevis Cơ chân ngỗng ngoài Hamstrings lateralis Cơ chân ngỗng trong Hamstrings medialis Cơ lƣợc Pectineus Cơ mác dài Peroneus longus Cơ mác ngắn Peroneus brevis Cơ may Sartorius Cơ mông lớn Gluteus maximus Cơ rộng ngoài Vastus lateralis Cơ rộng trong Vastus medialis Cơ thẳng đùi Rectus femoris Cơ thắt lƣng chậu Iliopsoas Cơ thon Gracilis Gân gót Achilles tendon Hệ thống phân loại chức năng Gross Motor Function Classification vận động chung System Tầm vận động Dynamic rang Co rút động Dynamic contracture Golgi gân cơ Organ neurotendinous DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1.

Công cụ lƣợng giá và mức độ đau. Tiêu chuẩn đánh giá kết quả theo lâm sàng. Tầm vận động sinh lý bình thƣờng của các khớp. Liều tiêm ở trẻ BN (cân nặng # 20 kg) cho “Tật bàn chân ngựa”.

Các liều và vị trí sử dụng tham khảo. So sánh chức năng vận động giữa các nhóm liều điều trị. Tổng hợp các biến số trong nghiên cứu. Hệ thống phân loại chức năng vận động chung.

Tầm vận động và co rút động, mức kẹt R1, R2 và. Đánh giá theo thang điểm Ashworth cải tiến. Dữ liệu thống kê bệnh nhi theo địa phƣơng. Tần suất và tỉ lệ theo giới tính.

So sánh trung bình hiệu số góc kẹt (R1 - R2) của nam và nữ. So sánh thang điểm Ashworth của nam và nữ. So sánh thang đo GMFCS của nam và nữ. So sánh thang đo GMFCS của các nhóm tuổi.

Trung bình hiệu số góc kẹt (R1 - R2) cả 2 bên ở các nhóm tuổi. So sánh thang điểm Ashworth cả 2 bên giữa các nhóm tuổi. So sánh trung bình mức thang đo GMFCS của các nhóm tuổi. Cân nặng lúc sinh và tần suất bệnh.

So sánh hiệu số góc kẹt cả 2 bên giữa các nhóm CNLS. So sánh thang điểm Ashworth cả hai bên giữa các nhóm CNLS. So sánh thang đo GMFCS giữa các nhóm CNLS. So sánh tần suất giữa các nhóm nguyên nhân bại não.

Trung bình hiệu số góc kẹt cả 2 bên ở các nhóm nguyên nhân. So sánh Ashworth cả 2 bên giữa các nhóm nguyên nhân. So sánh thang đo GMFCS giữa các nhóm nguyên nhân bại não. Hiệu số góc kẹt (R1 - R2) bên trái trƣớc khi điều trị.

Hiệu số góc kẹt (R1 - R2) bên phải trƣớc điều trị. Mức độ bệnh theo thang điểm Ashworth bên trái. Tần suất mức độ bệnh theo thang điểm Ashworth bên phải. Tần suất mức độ bệnh theo thang đo GMFCS.

Hiệu số góc kẹt cả 2 bên trƣớc và sau tiêm 2 tuần. Mức thang Ashworth cả hai bên trƣớc và sau tiêm BoNT 2 tuần. So sánh mức thang đo GMFCS trƣớc và sau tiêm BoNT-A 2 tuần 82 Bảng 3. Trung bình hiệu số góc kẹt cả hai bên trƣớc và sau điều trị.

Trung bình mức thang điểm Ashworth trƣớc và sau điều trị. So sánh mức thang đo GMFCS trƣớc và sau tiêm BoNT-A. So sánh hiệu số góc kẹt (R1 - R2) cả hai bên giữa nam và nữ. So sánh mức thang điểm Ashworth cả hai bên giữa nam và nữ.

So sánh mức thang đo GMFCS nam và nữ. So sánh hiệu số góc kẹt cả hai bên giữa các nhóm tuổi. So sánh thang điểm Ashworth cả hai bên giữa các nhóm tuổi. So sánh mức thang đo GMFCS của các nhóm tuổi.

So sánh hiệu số góc kẹt cả hai bên giữa các nhóm CNLS. Thang điểm Ashworth 2 bên ở các nhóm cân nặng lúc sinh. So sánh thang đo GMFCS giữa các nhóm CNLS. Hiệu số góc kẹt 2 bên giữa các nhóm nguyên nhân.

Thang điểm Ashworth cả hai bên giữa các nhóm nguyên nhân. So sánh thang đo GMFCS giữa các nhóm nguyên nhân bại não. Trung bình hiệu số góc kẹt giữa các nhóm liều sau tiêm BoNT-A. So sánh thang điểm Ashworth ở các nhóm liều tiêm BoNT-A.

So sánh GMFCS giữa các nhóm liều sau tiêm BoNT-A. Hiệu số góc kẹt R1-R2 khớp cổ chân. Hiệu số góc kẹt R1 - R2 khớp gối. Hiệu số góc kẹt R1 - R2 khớp háng.

Trung bình hiệu số góc kẹt giữa các liều sau tiêm BoNT-A. Trung bình thang đo Asworth giữa các liều sau tiêm BoNT-A. Trung bình hiệu số góc kẹt giữa các liều sau tiêm BoNT-A. Trung bình thang đo Asworth giữa các liều sau tiêm BoNT-A.

Trung bình hiệu số góc kẹt giữa các liều sau tiêm BoNT-A. Trung bình thang đo Asworth giữa các liều sau tiêm BoNT-A. Tính chất Đau trƣớc và sau điều trị 6 tháng lúc nghỉ ngơi. Tính chất Đau trƣớc và sau điều trị 6 tháng lúc vận động.

Dữ liệu thống kê tên cơ cần điều trị. Dữ liệu thống kê nghiên cứu theo nhóm tiêm nhắc lại. Tác dụng phụ có thể có sau 2 tuần tiêm BoNT-A. So sánh sự tƣơng quan về tần suất nam và nữ giữa các tác giả.

Số vị trí và liều đã sử dụng trong điều trị bại não. So sanh kết quả mong muốn đạt đƣợc với các tác giả khác. 140 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Trang Biểu đồ 3. Tần suất bại não theo nhóm nguyên nhân.

Trung bình hiệu số góc kẹt (R1 - R2) tại các thời điểm điều trị. Biểu đồ so sánh thang điểm Ashworth tại các thời điểm điều trị. Trung bình thang đo GMFCS trƣớc và sau điều trị. Phân bố bệnh nhi với các liều tiêm BoNT-A.

Trung bình (R1 –R2) bên trái của các liều sau tiêm BoNT-A. Trung bình (R1 - R2) bên phải của các liều sau tiêm BoNT-A. Trung bình Ashworth bên trái của các liều sau tiêm BoNT-A. Trung bình Ashworth bên phải của các liều sau tiêm BoNT-A.

Trung bình GMFCS của các liều sau tiêm BoNT-A điều trị. Tỷ lệ phần trăm phân loại kết quả sau điều trị. 105 DANH MỤC CÁC HÌNH Trang Hình 1. Giải phẫu bề mặt vùng đùi và cơ mặt trƣớc - trong.

Giải phẫu vùng mặt sau đùi. Mặt cắt ngang đùi. Bề mặt ngoài và mặt trƣớc cẳng chân. Mặt trƣớc - bên cẳng chân.

Giải phẫu bề mặt ngoài và cơ mặt sau cẳng chân. Giải phẫu mặt sau cẳng chân - cơ bụng chân và cơ dép. Giải phẫu mặt cắt ngang cẳng chân. Sinh lý bệnh - Đoạn phản xạ căng.

Các cơ chế cột sống tiềm ẩn của sự ức chế sự tăng động thái quá trong đƣờng dẫn chung cuối cùng. Công cụ lƣợng giá và mức độ đau. Vi khuẩn Clostridium botulinum. Sơ đồ minh họa cấu trúc của độc tố thần kinh Clostridium botulinum.

Sự gắn kết, đi vào tế bào và di chuyển của BoNT. Các đƣờng dẫn truyền thần kinh- cơ trong co cứng cơ.