Vai trò nam giới H'Mông Tây Bắc trong chăm sóc SKSS - Luận án TS Phạm Thu Hà

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN PHẠM THU HÀ vai trß cña nam giíi d©n téc h'm«ng vïng t©y b¾c trong ch¨m sãc søc khoÎ sinh s¶n (Nghiên cứu trường hợp xã Huổi Một, huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La) LUẬN ÁN TIẾN SĨ XÃ HỘI HỌC Hà Nội - 2014 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN PHẠM THU HÀ vai trß cña nam giíi d©n téc h'm«ng vïng t©y b¾c trong ch¨m sãc søc khoÎ sinh s¶n (Nghiên cứu trường hợp xã Huổi Một, huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La) Chuyên ngành: Xã hội học Mã số: 62 31 30 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ XÃ HỘI HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS Phạm Văn Quyết Hà Nội - 2014 Lời cảm ơn Tôi xin chân thành cảm ơn thầy giáo hướng dẫn khoa học PGS.TS Phạm Văn Quyết đã tận tình dành nhiều tâm huyết định hướng, chỉ dẫn, cho tôi nhiều ý kiến quý báu trong suốt quá trình tôi thực hiện đề tài luận án này từ năm 2010 nến nay. Trong quá trình làm nghiên cứu đề tài luận án, tôi không chỉ được hướng dẫn về mặt khoa học mà còn hiểu thêm được nhiều điều về đạo đức nghề nghiệp của nhà nghiên cứu. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban chủ nhiệm khoa Xã hội học cùng tất cả các thầy cô giáo đã tạo điều kiện thuận lợi bên cạnh đó còn đóng góp cho tôi nhiều ý kiến, hướng dẫn tôi học tập và hoàn thành các chuyên đề của luận án. Tôi cũng xin cảm ơn Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐH Quốc gia Hà Nội, Phòng Đào tạo sau đại học đã làm việc đầy trách nhiệm để tôi có thể hoàn thiện hồ sơ bảo vệ và hoàn thành chương trình đào tạo đúng thời hạn.

Tôi cũng xin cảm ơn Ban Giám hiệu trường Đại học Tây Bắc, Ban chủ nhiệm khoa Lý luận chính trị, cùng tất cả đồng nghiệp đã khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận án. Tôi cũng xin cảm ơn chính quyền địa phương xã Huổi Một, huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình tôi thu thập thông tin cho đề tài luận án. Cuối cùng, nhưng đặc biệt quan trọng, tôi cảm ơn gia đình, bạn bè, những người thân luôn luôn động viên, khích lệ tôi trong suốt quá trình qua. Sự ủng hộ của họ có giá trị rất lớn để tôi có đủ sức khoẻ, nghị lực hoàn thành đề tài nghiên cứu này.

Nghiên cứu sinh Lời cam đoan Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của tôi. Các thông tin, số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được người khác công bố trong bất kỳ công trình nào khác. MỤC LỤC MỤC LỤC. 1 DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT.

2 DANH MỤC BẢNG. 4 DANH MỤC BIỂU. Lý do chọn đề tài. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu và khung phân tích. Phương pháp nghiên cứu.

Đóng góp của luận án. 14 Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Điểm luận một số nghiên cứu về chăm sóc sức khoẻ sinh sản nói chung. Điểm luận một số nghiên cứu về chăm sóc sức khoẻ sinh sản trong nhóm dân tộc thiểu số ở Việt Nam.

Điểm luận một số nghiên cứu đề cập đến sự tham gia của nam giới trong chăm sóc sức khoẻ sinh sản. 45 Chương 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI. Các khái niệm công cụ. Vai trò xã hội.

Sức khoẻ sinh sản và chăm sóc sức khoẻ sinh sản. Tiếp cận các lý thuyết xã hội học. Thuyết cơ cấu - chức năng. Lý thuyết về vai trò xã hội.

Lý thuyết xã hội học về giới. Chính sách của Đảng và Nhà nước liên quan đến chăm sóc sức khoẻ sinh sản. 60 Chương 3 THỰC TRẠNG NAM GIỚI DÂN TỘC H’MÔNG XÃ HUỔI MỘT, HUYỆN SÔNG MÃ, TỈNH SƠN LA THỰC HIỆN VAI TRÒ CHĂM SÓC SỨC KHOẺ SINH SẢN. Vài nét về địa bàn nghiên cứu và những đặc điểm cơ bản của cộng đồng dân tộc H’Mông.

Vài nét về địa bàn nghiên cứu. Đặc điểm cơ bản của cộng đồng dân tộc H’Mông. Vai trò của nam giới dân tộc H’Mông trong việc thực hiện kế hoạch hoá gia đình. Nam giới nhận thức về vai trò của bản thân trong việc thực hiện kế hoạch hoá gia đình.

Nam giới thực hiện vai trò kế hoạch hoá gia đình. Vai trò của nam giới dân tộc H’Mông trong chăm sóc sức khoẻ bà mẹ mang thai. Nam giới nhận thức về vai trò của bản thân trong chăm sóc sức khoẻ bà mẹ mang thai. Nam giới thực hiện vai trò trong chăm sóc sức khoẻ bà mẹ mang thai.

107 Chương 4 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ THỰC HIỆN VAI TRÒ CHĂM SÓC SỨC KHOẺ SINH SẢN CỦA NAM GIỚI DÂN TỘC H’MÔNG XÃ HUỔI MỘT, HUYỆN SÔNG MÃ, TỈNH SƠN LA. Nhóm yếu tố chủ quan. Độ tuổi và vai trò chăm sóc sức khoẻ sinh sản của nam giới dân tộc H’Mông. Trình độ học vấn và vai trò chăm sóc sức khoẻ sinh sản của nam giới dân tộc H’Mông.

Nhóm yếu tố khách quan. Phong tục tập quán và vai trò chăm sóc sức khoẻ sinh sản của nam giới dân tộc H’Mông. Truyền thông với vai trò chăm sóc sức khoẻ sinh sản của nam giới dân tộc H’Mông. 137 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ.

142 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 145 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 146 DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT 2 DS - KHHGD: Dân số - kế hoạch hoá gia đình CS: Chăm sóc SKSS: Sức khoẻ sinh sản WHO: Tổ chức y tế thế giới BPTT Biện pháp tránh thai UNFPA Quỹ dân số liên hợp quốc 3 DANH MỤC BẢNG Bảng 3. Số con trong gia đình và mong muốn có thêm con của nam giới.

Tuổi kết hôn của nam nữ thanh niên H’Mông. Người quyết định số con trong gia đình. Sự thực hiện vai trò chia sẻ sử dụng biện pháp tránh thai. Nhận thức về vai trò của bản thân trong hoạt động tiêm phòng cho bà mẹ mang thai.

Nhận thức về vai trò của bản thân đối với chế độ làm việc và nghỉ ngơi hợp lý của bà mẹ mang thai. Tương quan giữa nhận thức về vai trò và sự thực hiện vai trò. 94 đưa vợ đi khám thai. Lý do nam giới không đưa vợ đi khám thai.

Lý do nam giới không đưa vợ đi tiêm phòng. Người đảm nhận công việc nấu cơm khi phụ nữ “ở cữ”. Độ tuổi và vai trò chia sẻ thông tin với người vợ. Độ tuổi và vai trò quyết định sinh con.

Độ tuổi và vai trò chia sẻ sử dụng biện pháp tránh thai của nam giới. Độ tuổi và nhận thức của nam giới về vai trò của bản thân trong việc cần có kiến thức phòng tránh thai. Độ tuổi và vai trò đưa vợ đi khám thai. Độ tuổi và vai trò đưa vợ đi tiêm phòng uốn ván.

Trình độ học vấn và sự hiểu biết về số con của nam giới. Trình độ học vấn và sự thực hiện vai trò đưa vợ đến cơ sở y tế khám thai. Trình độ học vấn và sự thực hiện vai trò nấu cơm cho vợ khi vợ ở cữ. Tương quan giữa việc được nghe tuyên truyền về sức khoẻ sinh sản với nhận thức về vai trò của nam giới.

Tương quan giữa việc biết đến thông tin về chăm sóc SKSS qua SBĐTV và nghe tuyên truyền với hành vi không để vợ đi làm nương khi có thai. 136 4 DANH MỤC BIỂU Biểu 3. Tỷ lệ nam giới đưa vợ đi tiêm phòng uốn ván. Độ tuổi và nhận thức về vai trò của bản thân đối với yêu cầu thăm khám thai.

Tương quan giữa việc được nghe tuyên truyền về sức khoẻ sinh sản với hiểu biết về yêu cầu thăm khám thai. Tương quan giữa việc được nghe tuyên truyền về SKSS với hành vi đưa vợ đến cơ sở y tế để khám thai. Biết đến thông tin về chăm sóc sức khoẻ qua sách báo, đài, ti vi với sự thực hiện vai trò chia sẻ công việc nhà. Lý do chọn đề tài Trong tiến trình phát triển của thế giới, đặc biệt trong nửa thế kỉ qua đã cho thấy, vấn đề dân số và chất lượng dân số không chỉ là điều quan tâm của một dân tộc, một quốc gia, một khu vực mà nó đã trở thành vấn đề toàn cầu.

Đối mặt với vấn đề dân số và phát triển, Việt Nam là một trong những quốc gia sớm nhận thức được mối quan hệ chặt chẽ giữa hai lĩnh vực này. Một số chủ trương và chính sách dân số đã được Nhà nước ban hành từ những năm 60 của thế kỉ trước. Qua quá trình thực hiện, đến nay, chương trình dân số Việt Nam đã đạt được những kết quả nhất định. Tuy nhiên, cũng phải thẳng thắn thừa nhận rằng, kết quả đạt được chưa ổn định, quy mô dân số vẫn có xu hướng gia tăng theo tốc độ không mong muốn, chất lượng dân số và cuộc sống chậm được cải thiện [Bộ Y Tế, 2008, tr.

Sơn La là một tỉnh miền núi thuộc vùng Tây Bắc của tổ quốc. Với dân số trên 1 triệu người, trong đó có 82% là dân tộc thiểu số, bao gồm các dân tộc: Thái, H’Mông, Kinh, Dao, Khơmú… Cho đến nay, Sơn La vẫn là một trong những tỉnh đặc biệt khó khăn, nhất là các xã ở vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới. Trong những năm qua, việc giải quyết bài toán về mối quan hệ giữa dân số và phát triển vẫn đang là một thách thức mà tỉnh Sơn La phải đối mặt. Do hoạt động kinh tế của người dân vùng dân tộc thiểu số chủ yếu vẫn dựa vào sản xuất nông nghiệp tự cung, tự cấp với trình độ canh tác đơn giản, ít có sự ứng dụng khoa học kỹ thuật và một phần thu nhập thêm qua khai thác sản phẩm từ tự nhiên nên đói nghèo vẫn là hiện tượng phổ biến trong cộng đồng cư dân sinh sống tại các vùng sâu vùng xa.

Bên cạnh đói nghèo, dân số và chất lượng chăm sóc dân số cũng là vấn đề đáng lo ngại có ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển kinh tế - xã hội tại những địa bàn miền núi vùng sâu, vùng xa.