Luận án tiến sĩ: Nghiên cứu cơ sinh học dây chằng quạ đòn ứng dụng điều trị trật khớp cùng đòn

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ******* DƯƠNG ĐÌNH TRIẾT NGHIÊN CỨU CƠ SINH HỌC DÂY CHẰNG QUẠ ĐÒN ỨNG DỤNG ĐIỀU TRỊ TRẬT KHỚP CÙNG ĐÒN BẰNG TÁI TẠO DÂY CHẰNG QUA NỘI SOI HỖ TRỢ Ngành: Chấn thương chỉnh hình và tạo hình Mã số: 62720129 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. ĐỖ PHƯỚC HÙNG 2. BÙI HỒNG THIÊN KHANH TP. HỒ CHÍ MINH – Năm 2022 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.

Các số liệu và kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc trích dẫn rõ ràng và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác. Tác giả Dương Đình Triết ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC ĐỐI CHIẾU THUẬT NGỮ VIỆT – ANH VÀ VIẾT TẮT TIẾNG ANH. iv DANH MỤC BẢNG.

v DANH MỤC BIỂU ĐỒ - SƠ ĐỒ. viii DANH MỤC HÌNH. ix MỞ ĐẦU. 1 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU.

3 Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Giải phẫu, cơ sinh học khớp cùng đòn và các cấu trúc liên quan. Cơ chế chấn thương. Tổn thương giải phẫu và phân loại.

Triệu chứng lâm sàng. Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh. Tình hình nghiên cứu. 38 Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Nghiên cứu cơ sinh học dây chằng quạ đòn và dây chằng bao khớp cùng đòn. Nghiên cứu lâm sàng. Phương pháp phân tích dữ liệu. Đạo đức trong nghiên cứu.

68 iii Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Nghiên cứu giải phẫu cơ sinh học. Kết quả điều trị. 73 Chương 4: BÀN LUẬN.

Nghiên cứu cơ sinh học. Kết quả nghiên cứu lâm sàng. Hạn chế của đề tài. 140 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC • Thông tin dành cho người tham gia nghiên cứu và chấp thuận tham gia nghiên cứu • Bảng thu thập số liệu thực nghiệm giải phẫu • Bệnh án thu thập số liệu • Thang điểm chức năng dùng đánh giá • Bệnh án nghiên cứu • Giấy chấp thuận của Hội đồng y đức • Danh sách bệnh nhân iv DANH MỤC ĐỐI CHIẾU THUẬT NGỮ VIỆT – ANH VÀ VIẾT TẮT TIẾNG ANH Tiếng Việt Tiếng Anh Viết tắt Bán trật khớp Subluxation Cân thang-delta Deltotrapezoid fascia Chóp xoay Rotator cuff Chụp chiếu động bên nách Dynamic axillary lateral shoulder view Dây chằng ngang bả vai Transverse scapular ligament Giằng bên trong Internal brace Góc ổ chảo- cùng đòn Glenoid acromion clavicle angle GACA Khoảng cách cùng đòn Acromioclavicular distance A-C Khoảng cách quạ đòn Coracoclavicular distance C-C Loạn động xương bả vai Scapular dyskinesis Lực căng tới hạn Ultimate strain Mảnh ghép gân tự thân Autograft tendon Mất nắn khớp Loss of reduction Mất vững ngang Horizontal instability Nền mỏm quạ Coracoid base Nghiệm pháp toác khớp Stress test Nghiệm pháp toát khớp Cross arm adduction stress test khép chéo tay Thang điểm đau trực quan Visual analog scales VAS Trật khớp Dislocation Ứng suất tới hạn Ultimate stress v DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1: Các biến số trong nghiên cứu cơ sinh học .2: Các biến số trong nghiên cứu lâm sàng.

Số đo góc ổ chảo cùng đòn ở vai tay dạng 90o. Chênh lệch góc ổ chảo cùng đòn theo các vị trí đo ở tư thế tay dạng 90o. Chênh lệch góc ổ chảo cùng đòn ở tư thế tay dạng 90o tại các thời điểm so với tình trạng ban đầu. Tỷ lệ mất vững sau cắt tuần tự các dây chằng.

Phân bố bệnh nhân theo nhóm tuổi. Nơi cư trú của bệnh nhân nghiên cứu. Tay thuận và tay chấn thương của bệnh nhân nghiên cứu. Đánh giá tổn thương sụn viền qua nội soi trong khớp và xử trí tổn thương sụn viền theo phân loại Snyder.

Tổn thương chóp xoay qua nội soi trong khớp và xử trí tổn thương chóp xoay theo phân loại Ellman. Tỷ lệ tổn thương trong khớp theo nhóm tuổi và thời gian chấn thương. Khoảng cách quạ đòn trước mổ và ngay sau mổ, so sánh bên tổn thương với bên lành. Đánh giá khoảng cách cùng đòn trên bệnh nhân nghiên cứu.

Một số biến chứng sớm sau mổ. Khoảng cách quạ-đòn trước mổ và sau mổ so sánh bên tổn thương và bên lành. Khoảng cách quạ - đòn theo phân độ tổn thương Rockwood cải biên. Khoảng cách quạ-đòn bên mổ ở nhóm bán cấp và nhóm mạn tính theo thời gian.

Liên quan giữa nhóm tuổi và sự thay đổi khoảng cách quạ-đòn. Tỷ lệ bán trật, trật lại trên mặt phẳng trán theo thời gian. Đánh giá khoảng cách cùng đòn trên bệnh nhân nghiên cứu. Khoảng cách cùng đòn ở nhóm bán cấp và nhóm mạn tính theo thời gian.

Khoảng cách cùng đòn theo nhóm tuổi của bệnh nhân. Khoảng cách cùng đòn trước mổ và sau mổ so sánh bên tổn thương và bên lành. Khoảng cách cùng - đòn theo phân loại tổn thương theo Rockwood cải biên. Đánh giá phục hồi tình trạng mất vững ra sau so với trước mổ.

Điểm VAS theo thời gian. So sánh điểm VAS theo thời gian từ lúc chấn thương tới lúc mổ 95 Bảng 3. So sánh điểm VAS theo nhóm tuổi của bệnh nhân. So sánh điểm VAS theo xử trí tổn thương trong khớp.

So sánh điểm VAS theo tổn thương sụn viền qua nội soi trong khớp. So sánh điểm VAS theo tổn thương chóp xoay qua nội soi trong khớp. Số bệnh nhân phục hồi các chỉ số chức năng trong điểm Constant sau phẫu thuật theo thời gian. Biên độ vận động khớp vai sau mổ 6 tháng và lần đánh giá sau cùng.

Điểm Constant trước mổ và thời điểm đánh giá sau cùng so sánh bên tổn thương và bên lành. Điểm Constant theo thời gian từ lúc chấn thương tới lúc mổ. So sánh điểm Constant theo nhóm tuổi của bệnh nhân. So sánh điểm Constant bên vai mổ giữa nhóm có tổn thương và nhóm không có tổn thương trong khớp.

So sánh điểm Constant bên vai mổ theo tổn thương sụn viền qua nội soi trong khớp. So sánh điểm Constant bên vai mổ theo tổn thương chóp xoay qua nội soi trong khớp. So sánh điểm Constant ở thời điểm đánh giá sau cùng ở nhóm bán trật, trật lại so với nhóm không trật. Điểm Constant ở thời điểm đánh giá sau cùng theo phân loại tổn thương.

Sự hài lòng của bệnh nhân ở lần đánh giá sau cùng. Sự hài lòng của bệnh nhân theo đặc điểm chấn thương và đặc điểm phẫu thuật. Sự hài lòng của bệnh nhân theo kết quả phục hồi giải phẫu. Một số biến chứng muộn sau mổ.

Tỷ lệ di lệch thứ phát theo mặt phẳng trán so với các tác giả khác sau mổ. Tỷ lệ di lệch thứ phát theo mặt phẳng ngang sau mổ so với các tác giả khác. Kết quả phục hồi của của thang điểm đau trực quan so với các tác giả khác ở thời điểm đánh giá cuối cùng. Kết quả điểm chức năng Constant so với các tác giả khác.

Tỷ lệ tổn thương trong khớp vai so với các tác giả khác. 131 viii DANH MỤC BIỂU ĐỒ - SƠ ĐỒ Biểu đồ 3. Phân bố bệnh nhân theo giới tính. Phân bố bệnh nhân theo loại nghề nghiệp.

Phân bố bệnh nhân theo nguyên nhân chấn thương. Thời gian theo dõi trung bình. Phân loại tổn thương theo Rockwood cải biên. Tỷ lệ có tổn thương trong khớp.

Thời gian từ lúc chấn thương đến lúc mổ. Thời gian mổ. Khoảng cách quạ-đòn bên vai mổ theo thời gian. Điểm VAS trước mổ của bệnh nhân.

Điểm Constant bên tổn thương theo thời gian. 74 ix DANH MỤC HÌNH Hình 1.1: Giải phẫu diện bám dây chằng mặt dưới đầu ngoài xương đòn phải.2: Giải phẫu dây chằng bao khớp cùng đòn .3: Diện bám của dây chằng bao khớp cùng đòn ở người Việt Nam .4: Vị trí bám của dây chằng quạ đòn .5: Hình nhìn từ bên trên diện bám xương của dây chằng quạ đòn ở mỏm quạ bên trái của người Việt Nam .6: Cân thang-delta ở khớp cùng đòn bên phải, mũi tên màu đen chỉ bờ cân thang-delta bị cắt dọc .7: Lực tác động lên dây chằng khác nhau so với mức độ di lệch .8: Chức năng dây chằng trên mặt phẳng ngang .9: Phân loại tổn thương khớp cùng đòn theo Rockwood .10: Các nghiệm pháp khám khớp cùng đòn .11: Tư thế Zanca đầu đèn chiếu chếch lên 10 độ so với chụp thẳng .12: X-quang toác khớp ở tư thế chụp chiếu động bên nách .14: Cộng hưởng từ đánh giá dây chằng quạ đòn .15: Phương pháp Weaver-Dunn cải biên.16: Kỹ thuật tái tạo dây chằng quạ đòn bằng mảnh ghép gân bán gân theo Carofino.17: Nội soi tiếp cận mỏm quạ ngoài khớp từ khoang dưới mỏm cùng .18: Kỹ thuật bộc lộ mỏm quạ từ trong khớp qua khoảng gian chóp xoay.19: Tam giác giải phẫu tiếp cận mỏm quạ từ khoang dưới mỏm cùng .20: Khâu phục hồi bao khớp cùng đòn trên .21: Các kỹ thuật tái tạo dây chằng bao khớp cùng đòn bằng mảnh ghép gân .1: Bộc lộ đầu ngoài xương đòn và bao khớp cùng đòn .2: Vị trí đặt đầu đèn X-quang và tư thế xác để đánh giá mất vững ngang .3: Cách đánh giá mất vững trên X-quang toác khớp.4: Sơ đồ vị trí điểm bám dây chằng nón (C) và dây chằng thang (T) ở mặt dưới đầu ngoài xương đòn bên trái .5: Sơ đồ vị trí điểm bám dây chằng nón (C) và dây chằng thang (T) ở mặt trên mỏm quạ bên phải .6: Đường hầm dây chằng nón và thang từ mặt trên xương đòn bên trái.7: Sơ đồ cách luồn mảnh ghép gân từ xương đòn qua mỏm quạvà thực nghiệm .8: Mảnh ghép gân được khâu cột trên xương đòn .9: Khoảng cách quạ đòn (C-C), đo bên chấn thương so sánh với bên lành .10: Cách đo khoảng cách cùng đòn trên mặt phẳng ngang theo Rahm .11: Trợ cụ phẫu thuật.12: Tư thế phẫu thuật: nằm nghiêng, kéo tay, bộc lộ vùng vai và nơi lấy gân vùng gối cùng bên .13: Các cổng vào khớp vai.14: Kiểm tra kết quả nắn chỉnh trên màn tăng sáng X-quang.15: Mảnh ghép gân bán gân được căng trên bàn căng gân .16: Nền mỏm quạ được bộc lộ qua nội soi .17: Khoan dẫn đường vị trí đường hầm theo mốc giải phẫu trên xương đòn .18: Tạo đường hầm mỏm quạ (1) bằng dụng cụ định vị (2).19: Luồn mảnh gân ghép ở khớp vai bên trái .20: Nhìn từ mặt trên mỏm quạ .21: Phục hồi lại dây chằng bao khớp cùng đòn và cân thang- delta.