Luận án: Hình thái, thể lực và đa hình gen ty thể người Gia Rai, Ê Đê định cư ở Tây Nguyên

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y NGUYỄN MINH TÙNG NGHIÊN CỨU HÌNH THÁI, THỂ LỰC VÀ ĐA HÌNH GEN TY THỂ CỦA NGƯỜI GIA RAI VÀ Ê ĐÊ ĐỊNH CƯ Ở TÂY NGUYÊN LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI - NĂM 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y NGUYỄN MINH TÙNG NGHIÊN CỨU HÌNH THÁI, THỂ LỰC VÀ ĐA HÌNH GEN TY THỂ CỦA NGƯỜI GIA RAI VÀ Ê ĐÊ ĐỊNH CƯ Ở TÂY NGUYÊN Chuyên ngành: Khoa học Y sinh Mã số: 9 72 01 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Nguyễn Đăng Tôn HÀ NỘI - NĂM 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan số liệu trong đề tài luận án là một phần số liệu trong đề tài “Nghiên cứu các giải pháp nâng cao năng lực bảo vệ chăm sóc sức khỏe cộng đồng vùng biên giới Tây Nguyên và tạo sản phẩm hàng hóa từ nguồn dược liệu bản địa”. Các số liệu trong luận án được lấy từ thành quả lao động của các thành viên trong đề tài và số liệu luận án được lấy từ một phần trong số liệu nghiên cứu của đề tài. Ban chủ nhiệm đề tài đã cho phép tôi được sử dụng các số liệu này để phân tích và viết luận án để bảo vệ lấy bằng tiến sĩ.

Các số liệu nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả Nguyễn Minh Tùng LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành công trình nghiên cứu này, tôi xin được gửi lòng biết ơn tới: Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện Quân y, Phòng Sau đại học - Học viện Quân y, Bộ môn Giải phẫu - Học viện Quân y, Viện Nghiên cứu hệ gen - Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Các Sở Y tế, Trung tâm y tế huyện, Trạm y tế xã thuộc các tỉnh Tây Nguyên. Tôi cũng xin được gửi lời cảm ơn đến đồng bào các dân tộc Gia Rai và Ê Đê đã tham gia cộng tác cùng nghiên cứu này.

Tôi xin được gửi cảm ơn tới các thành viên trong đề tài khoa học công nghệ cấp nhà nước đã cho phép tôi được sử dụng các thành quả lao động để phân tích và viết luận án. Đặc biệt tôi xin được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn gửi tới hai thầy hướng dẫn luận án: GS. Nguyễn Văn Ba, TS. Nguyễn Đăng Tôn đã dành nhiều thời gian, công sức, trí tuệ và tình cảm để giúp đỡ tôi hoàn thành luận án.

Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn đến gia đình, bạn bè và những người thân đã giúp tôi hoàn thành công trình nghiên cứu này. Hà Nội, ngày. năm 2022 Nghiên cứu sinh Nguyễn Minh Tùng MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục Danh mục chữ viết tắt trong luận án Danh mục các bảng Danh mục các biểu đồ Danh mục các hình ảnh ĐẶT VẤN ĐỀ. TỔNG QUAN VỀ NHÂN TRẮC HỌC HÌNH THÁI VÀ THỂ LỰC.

Tầm quan trọng của thể lực. Sơ lược lịch sử nghiên cứu nhân trắc học trên thế giới. Sơ lược lịch sử nghiên cứu nhân trắc học ở Việt Nam. Đặc điểm hình thái, thể lực người Việt Nam.

Một số chỉ tiêu và chỉ số hình thái thể lực. TỔNG QUAN VỀ ĐA HÌNH GEN TY THỂ. Nghiên cứu về quan hệ di truyền người trên thế giới. DNA ty thể trong nghiên cứu quan hệ di truyền người.

Tình hình nghiên cứu trong nước về hệ gen ty thể. VÀI NÉT VỀ NGƯỜI GIA RAI VÀ Ê ĐÊ. Nguồn gốc, chủng tộc. Người Gia Rai.

Điều kiện kinh tế, văn hóa xã hội, môi trường sống.38 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Nguyên cứu đặc điểm hình thái, thể lực của người Gia Rai và Ê Đê.

Nghiên cứu đa hình gen ty thể. CÁC BIẾN SỐ TRONG NGHIÊN CỨU. Nguyên cứu đặc điểm hình thái, thể lực của người Gia Rai và Ê Đê. Nghiên cứu đa hình gen ty thể.

XỬ LÝ SỐ LIỆU VÀ KIỂM SOÁT SAI SỐ. Phương pháp xử lý số liệu. Phương pháp kiểm soát sai số. ĐẠO ĐỨC TRONG NGHIÊN CỨU.59 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU. ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI, THỂ LỰC CỦA NGƯỜI GIA RAI VÀ Ê ĐÊ. Số đo hình thái cơ thể người Gia Rai và Ê Đê. Chỉ số hình thái cơ thể người Gia Rai và Ê Đê.

Số đo và chỉ số hình thái cơ thể người Gia Rai và Ê Đê. ĐA HÌNH GEN TY THỂ NGƯỜI GIA LAI VÀ Ê ĐÊ. Phân tích trình tự vùng D-loop. Phân tích trình tự gen mã hoá NADH tiểu phần 5 (ND5).

Phân tích trình tự gen mã hóa ND6. Phân tích trình tự gen CYTB.113 CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN. ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI, THỂ LỰC CỦA NGƯỜI GIA RAI VÀ Ê ĐÊ 116 4. Số đo hình thái cơ thể người Gia Rai và Ê Đê.

Chỉ số hình thái cơ thể người Gia Rai và Ê Đê. ĐẶC ĐIỂM ĐA HÌNH GEN TY THỂ CỦA NGƯỜI GIA RAI VÀ Ê ĐÊ 139 4. HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU.147 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN.149 TÀI LIỆU THAM KHẢO Phụ lục DANH MỤC CÁC CHỮ, KÝ HIỆU VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN TT Phần viết tắt Phần viết đầy đủ 1. ATP Adenosine triphosphate 2.

BMI Body Mass Index (Chỉ số khối cơ thể) 3. DNA Deoxyribonucleic Acid 4. FBM Fat Body Mass (Khối mỡ cơ thể) 5. LBM Lean Body Mass (Khối nạc cơ thể) 6.

LMC Liên mào chậu 7. LMCV Liên mỏm cùng vai 8. PCR Polymerase Chain Reaction (Phản ứng chuỗi polymerase) 9. rCRS Revised Cambridge Reference Sequence (Trình tự Cambridge đã sửa đổi) 10.

WHO World Health Organization (Tổ chức Y tế Thế giới). DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng Tên bảng Trang Bảng 1. Thang phân loại chỉ số Pignet. Thang phân loại chỉ số Pignet trên thanh niên Việt Nam.

Đánh giá BMI theo WHO và cho người Châu Á (IDI&WPRO). Đánh giá chỉ số QVC. Thang phân loại thể lực theo chỉ số QVC cải tiến. Các thành phần của phản ứng PCR 55 Bảng 3.

Phân bố đối tượng theo dân tộc tại các địa điểm nghiên cứu 60 Bảng 3. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo giới tính và dân tộc. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo nhóm tuổi và giới tính. Cân nặng (kg) theo nhóm tuổi và dân tộc.

Chiều cao đứng (cm) theo nhóm tuổi và dân tộc. Chiều cao ngồi (cm) theo nhóm tuổi và dân tộc. Vòng đầu (cm) theo nhóm tuổi và dân tộc. Vòng cánh tay trái (cm) theo nhóm tuổi và dân tộc.

Vòng cánh tay phải co (cm) theo nhóm tuổi và dân tộc. Vòng cẳng tay trái (cm) theo nhóm tuổi và dân tộc. Vòng đùi trái (cm) theo nhóm tuổi và dân tộc. Vòng đùi phải (cm) theo 7 nhóm tuổi và dân tộc.

Vòng bắp chân trái (cm) theo nhóm tuổi và dân tộc. Vòng ngực bình thường (cm) theo nhóm tuổi và dân tộc. Vòng ngực hít vào hết sức (cm) theo nhóm tuổi và dân tộc. Vòng ngực thở ra hết sức (cm) theo nhóm tuổi và dân tộc.

Vòng ngực trung bình (cm) theo nhóm tuổi và dân tộc. Đường kính ngang ngực (cm). Đường kính trước sau ngực (cm). Vòng bụng (cm) theo nhóm tuổi và dân tộc.

Vòng mông (cm) theo nhóm tuổi và dân tộc. Đường kính liên mỏm cùng vai (cm) theo nhóm tuổi và dân tộc. Đường kính liên mào chậu (cm) theo nhóm tuổi và dân tộc. Bề dày nếp da sau cánh tay (mm) theo nhóm tuổi và dân tộc.

Bề dày nếp da dưới bả vai (mm) theo nhóm tuổi và dân tộc. Bề dày nếp da trên mào chậu (mm) theo nhóm tuổi và dân tộc. Phân loại thể lực theo chỉ số Pignet. Chỉ số QVC theo nhóm tuổi và dân tộc.

Phân loại BMI của đối tượng nghiên cứu theo dân tộc. Chỉ số Skelie theo nhóm tuổi và dân tộc. Khối mỡ cơ thể (kg) theo nhóm tuổi và dân tộc. Tổng bề dày 3 nếp da (mm) theo nhóm tuổi và dân tộc.

Tỷ lệ phần trăm mỡ cơ thể theo nhóm tuổi và dân tộc. Khối nạc cơ thể (kg) theo nhóm tuổi và dân tộc. Chỉ số ngực theo nhóm tuổi và dân tộc. Tỷ lệ Vòng bụng/Vòng mông theo nhóm tuổi và dân tộc.

Chỉ số đường kính liên mào chậu/đường kính liên mỏm cùng vai. Số đo và chỉ số hình thái cơ thể người Gia Rai và Ê Đê. Trung bình số điểm đa hình trên các gen ở các dân tộc. Các điểm thay đổi nucleotide trên vùng D-loop của các mẫu so với trình tự tham chiếu rCRS.41: Các điểm thay đổi nucleotide trên gen ND5 và ND6 ở các mẫu nghiên cứu.

Tổng số đa hình của gen ND5 ở 2 dân tộc. Tổng số đa hình của gen ND6 ở 2 dân tộc.44: Các điểm thay đổi nucleotide trên gen CYTB. Tổng số đa hình của gen CYTB ở 2 dân tộc.115 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ Tên biểu đồ Trang Biểu đồ 3. Phân loại thể lực đối tượng theo chỉ số QVC.

Phân loại thể lực theo chỉ số QVC cải tiến. Số đa hình trên các vị trí nucleotide của gen D-loop ở 2 dân tộc.107 DANH MỤC CÁC HÌNH Hình Tên hình Trang Hình 1. Cấu tạo ty thể người. Cấu trúc phân tử DNA ty thể người.

Cấu trúc của vùng điều khiển D-loop. Tư thế đo chiều cao đứng và chiều cao ngồi 48 Hình 2. Đo vòng đầu, cánh tay trái duỗi, cánh tay phải co và cẳng tay trái. Đo vòng ngực, bụng trên mào chậu, đùi trái và bắp chân.

Đo bề dày nếp da. Ảnh điện di sản phẩm PCR vùng D-loop của mẫu nghiên cứu 103 Hình 3. Kết quả điện di sản phẩm PCR nhân gen ND5. Kết quả điện di sản phẩm PCR nhân gen ND6.

Ảnh điện di sản phẩm PCR nhân gene CYTB.113 ĐẶT VẤN ĐỀ Các chỉ tiêu nhân trắc là một bộ phận quan trọng trong các chỉ số sinh học của con người. Chúng được sử dụng không chỉ riêng trong công tác y tế để theo dõi, đánh giá hình thái, thể lực, dinh dưỡng và tình trạng bệnh tật mà còn được ứng dụng trong nhiều ngành kinh tế quốc dân khác như xây dựng các tiêu chuẩn kích thước người để thiết kế máy móc, phương tiện sản xuất, sinh hoạt, và trong tuyển quân, tuyển sinh v. Trên thế giới, đánh giá nhân trắc học đã xuất hiện từ rất sớm, có thể nói là từ khi con người biết xác định chiều cao và cân nặng của mình [1]. Hiện nay dù có nhiều phương tiện thăm dò hiện đại, nhưng nhân trắc học vẫn là phương pháp không xâm lấn, đơn giản, ít tốn kém, được áp dụng phổ biến nhất trên toàn thế giới để đánh giá về tỷ lệ và thành phần cơ thể con người [2].