Luận án TS: Tăng trưởng thể chất, sức khỏe trẻ dưới 2 tuổi do vi chất mẹ ở Thái Nguyên

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN ------------------ NGUYỄN THỊ XUÂN HƢƠNG SỰ TĂNG TRƢỞNG THỂ CHẤT VÀ SỨC KHỎE CỦA TRẺ DƢỚI 2 TUỔI CÓ MẸ ĐƢỢC BỔ SUNG VI CHẤT DINH DƢỠNG TRƢỚC VÀ TRONG QUÁ TRÌNH MANG THAI TẠI THÁI NGUYÊN LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC THÁI NGUYÊN - NĂM 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN ------------------ NGUYỄN THỊ XUÂN HƢƠNG SỰ TĂNG TRƢỞNG THỂ CHẤT VÀ SỨC KHỎE CỦA TRẺ DƢỚI 2 TUỔI CÓ MẸ ĐƢỢC BỔ SUNG VI CHẤT DINH DƢỠNG TRƢỚC VÀ TRONG QUÁ TRÌNH MANG THAI TẠI THÁI NGUYÊN Chuyên ngành : Nhi khoa Mã số : 62720135 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Nguyễn Thành Trung 2. Nguyễn Hồng Phƣơng THÁI NGUYÊN - NĂM 2019 i LỜI CAM ĐOAN Tôi là Nguyễn Thị Xuân Hƣơng, Nghiên cứu sinh khóa 9, Trƣờng Đại học Y Dƣợc Thái Nguyên, chuyên ngành Nhi khoa, xin cam đoan: 1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện với sự hƣớng dẫn của PGS.TS Nguyễn Thành Trung và TS.

Nguyễn Hồng Phƣơng. Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã đƣợc công bố tại Việt Nam. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã đƣợc xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trƣớc pháp luật về những cam kết này Thái Nguyên, ngày 26 tháng 11 năm 2019 Tác giả luận án Nguyễn Thị Xuân Hƣơng ii LỜI CẢM ƠN Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám Hiệu Trƣờng Đại học Y Dƣợc Thái Nguyên, Phòng đào tạo bộ phận Sau đại học Trƣờng Đại học Y Dƣợc Thái Nguyên, Bộ môn Nhi trƣờng Đại học Y Dƣợc Thái Nguyên, khoa Nhi Tổng hợp Bệnh viện Trung ƣơng Thái Nguyên đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu để tôi có thể hoàn thành luận án này.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới PGS. Nguyễn Thành Trung và TS. Nguyễn Hồng Phƣơng là những ngƣời thầy kính mến đã tận tình hƣớng dẫn, dành nhiều thời gian tâm huyết giúp tôi hoàn thành luận án này. Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành tới GS.

Nguyễn Văn Sơn và các bạn trong nhóm nghiên cứu của Dự án Emory đã tận tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thu thập số liệu, theo dõi và giám sát nghiên cứu này. Tôi xin cảm ơn các cháu và gia đình các cháu đã tham gia vào nghiên cứu, các cộng tác viên nghiên cứu, các nhân viên y tế 20 xã thuộc 4 huyện Đại Từ, Định Hóa, Phú Lƣơng,Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên đã giúp tôi thực hiện nghiên cứu này. Nhân dịp này tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đối với cha, mẹ, chồng, con, ngƣời thân trong gia đình và bạn bè đã dành cho tôi mọi sự động viên, chia sẻ về tinh thần, thời gian và công sức suốt trong quá trình học tập, nghiên cứu. Tác giả luận án Nguyễn Thị Xuân Hƣơng iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ANLT An ninh lƣơng thực BMI Body Mass Index (Chỉ số khối cơ thể) CI Confidence Interval (Khoảng tin cậy) CN Cân nặng CC Chiều cao CNSS Cân nặng sơ sinh CS Cộng sự GH Growth Hormone (Hormone tăng trƣởng) FA Folic acid IGF -1 Insulin -Like Growth Factor 1 (Yếu tố tăng trƣởng giống Insulin 1) IFA Sắt + Acid folic MM Multiple micronutrient ( Đa vi chất dinh dƣỡng) NKHHC Nhiễm khuẩn hô hấp cấp PNMT Phụ nữ mang thai SD Standard Deviation (Độ lệch chuẩn) SDD Suy dinh dƣỡng SS Sơ sinh TCC Tiêu chảy cấp TH Trung học THCS Trung học cơ sở THPT Trung học phổ thông TN Thái Nguyên VĐ Vòng đầu VCT Vòng cánh tay VCDD Vi chất dinh dƣỡng UNICEF United Nations Childen‟s Fun (Quỹ Nhi đồng Liên hiệp quốc) WHO World Health Orgarization (Tổ chức Y tế Thế giới) YNSKCĐ Ý nghĩa sức khỏe cộng đồng iv MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

ii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. iii MỤC LỤC. iv DANH MỤC BẢNG. vii DANH MỤC HÌNH.

1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN. TĂNG TRƢỞNG THỂ CHẤT CỦA TRẺ EM. Tăng trƣởng của trẻ dƣới 2 tuổi. Khuynh hƣớng thế tục tăng trƣởng.

SỨC KHỎE CỦA TRẺ EM. Tình trạng dinh dƣỡng và sức khỏe của trẻ em. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN SỰ TĂNG TRƢỞNG THỂ CHẤT VÀ SỨC KHỎE CỦA TRẺ EM DƢỚI 2 TUỔI. Di truyền và gia đình.

Môi trƣờng và xã hội. Mối liên quan giữa dinh dƣỡng của mẹ và sự tăng trƣởng của trẻ. Các nghiên cứu trên thế giới về bổ sung đa vi chất cho phụ nữ mang thai. Các nghiên cứu trong nƣớc về bổ sung đa vi chất cho phụ nữ mang thai.

Những vấn đề còn tranh luận cần tiếp tục nghiên cứu. Cơ sở nghiên cứu của đề tài. 39 Chƣơng 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU.

Đặc điểm của đối tƣợng nghiên cứu. ĐỊA ĐIỂM VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU. Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu:.

PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Thiết kế nghiên cứu. Cỡ mẫu nghiên cứu. Tổ chức triển khai nghiên cứu.

Các chỉ số và biến số nghiên cứu. Công cụ và kỹ thuật thu thập số liệu. Phân tích và xử lý số liệu. Các biện pháp khống chế sai số.

Đạo đức nghiên cứu. 62 Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm chung của đối tƣợng nghiên cứu. Sự tăng trƣởng về thể chất và sức khỏe của trẻ em dƣới 2 tuổi.

Sự tăng trƣởng về thể chất của trẻ dƣới 2 tuổi. Tình trạng dinh dƣỡng và sức khỏe của trẻ em dƣới 2 tuổi. Các yếu tố ảnh hƣởng tới tăng trƣởng thể chất, tình trạng dinh dƣỡng và sức khỏe trẻ em. 82 Chƣơng 4: BÀN LUẬN.

Sự tăng trƣởng về thể chất và sức khỏe của trẻ em dƣới 2 tuổi. Sự tăng trƣởng về thể chất của trẻ dƣới 2 tuổi. Tình trạng dinh dƣỡng và sức khỏe của trẻ em. Sự tăng trƣởng thể chất, tình trạng dinh dƣỡng và sức khỏe của 3 nhóm tham gia nghiên cứu.

Các yếu tố ảnh hƣởng tới sự tăng trƣởng và sức khỏe ở trẻ em. Các yếu tố ảnh hƣởng tới tăng trƣởng của trẻ em. Các yếu tố ảnh hƣởng tới tình trạng dinh dƣỡng và sức khỏe của trẻ em. Những hạn chế của đề tài.

141 NHỮNG ĐIỂM MỚI VỀ MẶT KHOA HỌC VÀ GIÁ TRỊ THỰC TIỄN CỦA LUẬN ÁN. 142 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ. 143 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 127 PHỤ LỤC vii DANH MỤC BẢNG Bảng 1.

Mức tăng trƣởng cân nặng, chiều dài và vòng đầu của trẻ em từ 0-2 tuổi. Tỷ lệ SDD trẻ dƣới 5 tuổi theo vùng sinh thái năm 2015. Tỉ lệ SDD theo nhóm tháng tuổi. Tóm tắt các nghiên cứu bổ sung đa vi chất ở PNMT trên thế giới 35 Bảng 1.

Thiết kế nghiên cứu mẹ. Thời điểm và các số liệu cần thu thập. Đặc điểm chung của các bà mẹ tham gia nghiên cứu. Đặc điểm của nhóm trẻ tham gia nghiên cứu.

Đặc điểm hộ gia đình của nhóm trẻ tham gia nghiên cứu. Các chỉ số nhân trắc của trẻ ngay sau sinh. Cân nặng trung bình của trẻ từ 1 – 24 tháng tuổi. Chiều dài trung bình của trẻ từ 1 – 24 tháng tuổi.

Mức tăng cân trung bình tích lũy theo dõi theo chiều dọc từ 0 đến 24 tháng tuổi. Mức tăng chiều dài trung bình tích lũy theo chiều dọc từ 0 đến 24 tháng tuổi. Vòng đầu trung bình của trẻ từ 1 – 24 tháng tuổi. Vòng cánh tay trung bình của trẻ từ 1 – 24 tháng tuổi.

Cân nặng trung bình của 3 nhóm trẻ từ 0 – 24 tháng tuổi (kg). Chiều dài trung bình của 3 nhóm trẻ từ 0 – 24 tháng tuổi (cm). Vòng đầu trung bình của 3 nhóm trẻ từ 0 – 24 tháng tuổi (cm). Vòng cánh tay trung bình của 3 nhóm trẻ từ 0 – 24 tháng tuổi (cm).

Tình trạng dinh dƣỡng và bệnh tật theo lứa tuổi. Tình trạng dinh dƣỡng của trẻ từ 0 -24 tháng tuổi của 3 nhóm nghiên cứu. Tỷ lệ thiếu máu của trẻ từ 0 - 24 tháng tuổi của 3 nhóm nghiên cứu. Tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy và nhiễm khuẩn hô hấp cấp của trẻ từ 1- 24 tháng giữa 3 nhóm nghiên cứu.

Ảnh hƣởng của bổ sung vi chất cho bà mẹ trƣớc khi mang thai lên cân nặng trẻ sơ sinh, cân nặng lúc 12 tháng và 24 tháng. Phân tích hồi qui các yếu tố liên quan đến cân nặng trẻ sơ sinh, cân nặng lúc 12 tháng và 24 tháng. Ảnh hƣởng của bổ sung vi chất cho bà mẹ trƣớc khi mang thai lên chiều dài trẻ sơ sinh, lúc 12 tháng và 24 tháng. Phân tích hồi qui các yếu tố liên quan đến chiều dài trẻ sơ sinh, lúc 12 tháng và 24 tháng.

Ảnh hƣởng của bổ sung vi chất cho bà mẹ trƣớc khi mang thai lên tình trạng trẻ SDD thể nhẹ cân lúc sinh, lúc 12 tháng và 24 tháng. Phân tích hồi qui các yếu tố liên quan đến tình trạng nhẹ cân khi sinh, lúc 12 tháng và 24 tháng. Ảnh hƣởng của bổ sung vi chất cho bà mẹ trƣớc khi mang thai lên tình trạng trẻ SDD thể thấp còi lúc sinh, lúc 12 tháng và 24 tháng 96 Bảng 3. Phân tích hồi qui các yếu tố liên quan đến tình trạng SDD thể thấp còi khi sinh, lúc 12 tháng và 24 tháng.

Ảnh hƣởng của bổ sung vi chất cho bà mẹ trƣớc khi mang thai lên tình trạng trẻ thiếu máu lúc sinh, lúc 12 tháng và 24 tháng. Phân tích hồi qui các yếu tố liên quan đến tình trạng thiếu máu khi sinh, lúc 12 tháng và 24 tháng. Ảnh hƣởng của bổ sung vi chất cho bà mẹ trƣớc khi mang thai lên tình trạng trẻ NKHHC lúc sinh, lúc 12 tháng và 24 tháng. Phân tích hồi qui các yếu tố liên quan đến tình trạng NKHHC, lúc 12 tháng và 24 tháng.

Ảnh hƣởng của bổ sung vi chất cho bà mẹ trƣớc khi mang thai lên tình trạng trẻ TCC lúc sinh, lúc 12 tháng và 24 tháng. Phân tích hồi qui các yếu tố liên quan đến tình trạng TCC, lúc 12 tháng và 24 tháng. Cân nặng lúc đẻ của trẻ em theo một số tác giả. Chiều dài lúc đẻ của trẻ em theo một số tác giả.

Cân nặng, chiều dài của trẻ em tại Thái Nguyên với một số nghiên cứu khác. Vòng đầu lúc đẻ (cm) của trẻ em theo một số tác giả. 117 x DANH MỤC HÌNH Hình 1.