Luận án tiến sĩ: Chăm sóc SKSS phụ nữ Tày Nùng Lạng Sơn, lao động xuyên biên giới

HOÀNG THỊ LÊ THẢO CHAM SOC SỨC KHỎE SINH SAN CUA PHU NU’ CAC DAN TOC TAY, NUNG O HUYEN VAN QUAN, TINH LANG SON TRONG LAO ĐỘNG XUYEN BIEN GIỚI VIET NAM- TRUNG QUOC LUẬN AN TIEN SY LICH SỬ Hà Nội - 2022 HOÀNG THỊ LÊ THẢO CHAM SOC SỨC KHỎE SINH SAN CUA PHU NU’ CAC DAN TOC TAY, NUNG O HUYEN VAN QUAN, TINH LANG SON TRONG LAO ĐỘNG XUYEN BIEN GIỚI VIET NAM- TRUNG QUOC Chuyên ngành : Dân tộc hoc Mã số : 62 31 03 10 LUẬN ÁN TIEN SY LICH SỬ NGƯỜI HƯỚNG DAN KHOA HỌC: 1. Vương Xuân Tình Hà Nội - 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án tiến sỹ Lịch sử, chuyên ngành Dân tộc học, với đề tài “Chăm sóc sức khỏe sinh sản của phụ nữ các dân tộc Tày, Nùng ở huyện Văn Quan, tỉnh Lạng Sơn trong lao động xuyên biên giới Việt Nam — Trung Quốc” là công trình nghiên cứu của tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Lâm Bá Nam và PGS. Vương Xuân Tình.

Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Những quan điểm mà luận án kế thừa của các nhà nghiên cứu đi trước đều được trích dẫn nguồn chính xác, cụ thé. Hà Nội ngày tháng năm 2022 Nghiên cứu sinh Hoàng Thị Lê Thảo LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện và hoàn thiện luận án “Chăm sóc sức khỏe sinh sản của phụ nữ các dân tộc Tày, Nùng ở huyện Văn Quan, tỉnh Lạng Sơn trong lao động xuyên biên giới Việt Nam — Trung Quốc”, tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ từ các cơ quan, tập thê và cá nhân. Trước hết, tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ và tin tưởng chia sẻ của người dân huyện Văn Quan về chủ đề nghiên cứu của luận án.

Tôi rất cảm ơn UBND huyện Văn Quan, Phòng Y tế, Phòng Văn hoá, Phòng Lao động thương binh va xã hội, Công an huyện Văn Quan và UBND các xã, trạm y tế các xã đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trên thực địa. Tôi xin bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc đến Lãnh đạo Viện Dân tộc học và các đồng nghiệp đã tạo điều kiện cả về thời gian và mọi nguồn lực để tôi có thể theo đuôi và hoàn thành chương trình học tập nghiên cứu sinh. Tôi cũng rất cảm ơn các thầy cô giáo trong khoa Nhân học (trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Hà Nội) đã truyền thụ kiến thức và nhiệt tình trao đổi, góp ý khoa học dé tôi có thé từng bước xây dựng và phát triển các ý tưởng cho nghiên cứu của mình. Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn và kính trọng sâu sắc đến PGS.

Lâm Bá Nam, PGS. Vương Xuân Tình là những người thầy trực tiếp hướng dẫn khoa học từ những ngày đầu tìm van đề nghiên cứu đến khi tôi hoàn thành luận án này. Nguồn tri thức dồi dao và sự nhiệt tình chỉ dạy của các thầy đã bồi đắp cho tôi từ những định hướng ban đầu đến phương pháp triển khai trên thực địa và cả quá trình xây dựng, hoàn thiện bản thảo luận án. Đồng thời, sự tin tưởng và tận tâm của các thầy là nguồn động lực to lớn cho tôi kiên trì hoàn thành luận án cũng như bước tiếp trên con đường nghiên cứu sau này.

Luận án không chỉ là kết quả nghiên cứu khoa học, mà còn là quá trình cho tdi tiép nhan va duoc tiép sức rất nhiều từ tinh cảm và sự ủng hộ, động viên của gia đình, bạn bè, đồng nghiệp. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành và trân trong! Hà Nội, ngày tháng nam 2022 Nghiên cứu sinh Hoàng Thị Lê Thảo MỤC LỤC DANH MỤC CHỮ VIET TAT SnNowOs DANH MỤC CÁC HÌNH, BANG, BIEU DO MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài 2. Mục tiêu nghiên cứu 3.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4.Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 10 5. Bố cục của luận án 12 CHƯƠNG 1 TONG QUAN VAN DE NGHIÊN CỨU, 13 CO SO LY THUYET VA PHUONG PHAP NGHIEN CUU 1. Tổng quan vấn dénghién cứu 13 1. Các nghiên cứu về sức khỏe sinh sản của người lao động di cư 13 và nhóm lao động xuyên biên giới Việt - Trung 1.

Nghiên cứu về sức khỏe sinh sản của phụ nữ dân tộc thiểu số ở 23 Việt Nam 1. Các khái niệm nghiên cứu 31 1. Sức khỏe sinh sản 31 1. Chăm sóc sức khỏe sinh sản 32 1.

Lao động xuyên biên giới 33 1. Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu 34 1. Cơ sở lý thuyết và cách tiếp cận trong nhân học y tế 34 1. Cơ sở lý thuyết, cách tiếp cận vấn đề di cư — sức khỏe 39 1.

Giả thuyết khoa học 45 1. Phương pháp nghiên cứu 45 Tiểu kết chương 1 50 CHƯƠNG 2 DIEU KIỆN KINH TE - XÃ HOI VÀ BOI CANH LAO ĐỘNG XUYEN BIEN GIỚI 51 Ở HUYỆN VĂN QUAN, TỈNH LẠNG SƠN 2. Khái quát điều kiện kinh tế - xã hội của huyện Văn Quan 51 2. Đặc điểm địa lý — tự nhiên 51 2.

Dân cư - dân tộc 52 2. Đặc điểm kinh tế - xã hội 52 2. Khái quát về các dân tộc Tày, Nùng ở huyện Văn Quan 57 2. Đặc điểm kinh tế - xã hội của các dân tộc Tày, Nùng 57 2.

Đặc điểm nhân khẩu, kinh tế - xã hội và sức khỏe sinh sản, lao 60 động xuyên biên giới của phụ nữ Tay, Ning được nghiên cứu trong luận án 2. Tình hình lao động-việc làm và lao động xuyên biên giới ở huyện 61 Văn Quan 2. Tình hình lao động-việc làm 61 2. Hoạt động xuất cảnh trái phép sang Trung Quốc 63 2.

Một số yêu tố thúc đây phụ nữ các dân tộc Tày, Nùng tham gia 70 lao động xuyên biên giới 2. Một số yêu tố hạn chế khi lao động xuyên biên giới trái phép 80 2. Mạng lưới và tô chức của hoạt động lao động xuyên biên giới 82 Tiểu kết chương 2 91 CHƯƠNG 3 CAC VAN DE SỨC KHỎE SINH SAN 92 VA MANG LUOI CHAM SOC SUC KHOE SINH SAN 3. Cac van dé sire khée sinh san 92 3.

Các van dé sức khỏe sinh sản nơi xuất cư 92 3. Các vấn đề sức khỏe sinh sản nơi nhập cư 108 3. Mạng lưới chăm sóc sức khỏe sinh sản 112 3. Mạng lưới chăm sóc sức khỏe sinh sản nơi xuất cư 113 3.

Mạng lưới chăm sóc sức khỏe sinh sản nơi nhập cư 120 3. Một số bàn luận chung 128 3. Về vấn đề sức khỏe sinh sản 128 3. Về mạng lưới chăm sóc sức khỏe sinh sản 130 Tiểu kết chương 3 133 CHƯƠNG 4 CÁC YEU TO TÁC ĐỘNG DEN SỨC KHỎE SINH SAN VÀ VIỆC CHĂM SÓC SỨC KHỎE SINH SẢN 134 4.

Các yếu tố cá nhân 134 4. Trình độ học van và nghề nghiệp 134 4. Tâm lý chịu đựng, tiết kiệm 136 4. Rào cản ngôn ngữ 138 4.

Các yếu tố văn hóa tộc người 140 4. Quan niệm về sức khỏe, sức khỏe sinh sản và động thái ứng phó 140 4. Quan niệm về việc có con và phải có con trai 144 4. Tri thức y học dân gian 147 4.

Các yếu tố kinh tế - xã hội 149 4. Điều kiện kinh tế và việc làm 149 4. Điều kiện sinh hoạt 153 4. Hạn chế trong khả năng di chuyển khỏi nơi ở khi lao động 158 xuyên biên giới 4.

Yếu tố hệ thống, chính sách y tế 159 4. Hệ thống, chính sách y tế nơi xuất cư 159 4. Hệ thống, chính sách y tế nơi nhập cư 169 Tiểu kết chương 4 172 KET LUẬN 174 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIÁ 180 LIÊN QUAN ĐÉN LUẬN ÁN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 181 PHỤ LỤC 196 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT : Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á : Bao cao su : Bảo hiểmy tế : Biện pháp tránh thai : Băng vệ sinh : Dân tộc thiểu số : Tổ chức Di cư quốc tế : Kế hoạch hoá gia đình : Nhân dân tệ (đơn vi tiền tệ Trung Quốc) : Nhân học Y tế : Nhiễm khuẩn đường sinh sản : Nhiễm khuẩn qua đường tình dục : Nhà xuất bản : Trung học cơ sở : Trung học phổ thông : Trang : Sức khoẻ sinh sản : Uỷ ban nhân dân : Việt Nam đồng (don vị tiền tệ Việt Nam) : Xuyên biên giới : Tổ chức Y tế thế giới DANH MỤC CÁC HÌNH, BANG, BIEU DO Trang Hình 1. Mô hình hệ thống y tế đa nguyên 36 Hình 1.

Khung phân tích Di cư — Sức khỏe của UNDP (2004) 41 Hình 1. Khung phân tích DI cư — Sức khỏe của IOM (2017) 42 Bang 1. Thông tín viên theo địa bàn cư trú 47 Biéu dé 2. Tỷ trọng ngành trong cơ cấu kinh tế huyện Văn Quan 52 Biéu dé 2.

Tỷ lệ hộ nghèo (theo chuẩn mới) của huyện Văn Quan 53 Biéu dé 2. Thu nhập bình quân đầu người/năm của huyện Văn Quan 54 Bang 2. Một số điều kiện kinh tế - xã hội của thi tran Văn Quan, 56 xã Đại An, xã Tú Xuyên Bang 2.5 Lịch nông vụ của người Tày, Nùng ở huyện Văn Quan 59 Biểu đồ 2. Số lượt người dân huyện Văn Quan xuất cảnh trái phép 65 sang Trung Quốc Biểu đồ 2.

Số lượng phụ nữ các dân tộc Tày, Nùng ở huyện Văn 66 Quan tham gia lao động xuyên biên giới Biểu đồ 2. Thu nhập tháng của hộ gia đình các dân tộc Tay, Nting 72 năm 2019 Biểu đồ 2. Học vấn của phụ nữ các dân tộc Tày, Nùng lao động 76 xuyên biên giới Hình 2. Mạng lưới xã hội và nơi lao động ở Trung Quốc của phụ 83 nữ các dân tộc Tày, Nùng huyện Văn Quan Hình 3.

Đường đời sinh sản cua N. Đường đời sinh sản của N. Ty lệ sử dụng các biện pháp tránh thai hiện dai (theo xã 99 và theo năm) Hình 3. Đường đời sinh san của T.

Số lượng sản phụ huyện Văn Quan không sinh con tại cơ 105 sở y tẾ Biểu đồ 3.6 Tỷ lệ sinh con tại nhà chia theo nhóm tuổi người mẹ 106 Biểu đồ 3. Số con của phụ nữ các dân tộc Tày, Nùng tại thời điểm 109 lao động xuyên biên giới lần đầu tiên Hình 3. Mạng lưới chăm sóc sức khỏe sinh sản nơi xuất cư 119 của N. Mạng lưới chăm sóc sức khỏe sinh sản nơi nhập cư 126 của N.

Ty lệ sử dụng BP TT của phụ nữ các dân tộc Tay, Nùng 128 (nơi xuất cư, nơi nhập cư) Biểu đồ 3.11: Các vẫn đề sức khỏe sinh sản của phụ nữ các dân tộc 130 Tày, Nùng (nơi xuất cư, nơi nhập cư) Biểu đồ 3.